In Duitsland regeert een informele Grote Coalitie

ONDER de koepel van de Rijksdag vlogen donderdag de verwijten heen en weer. De regering breekt zijn beloften en produceert slechts hete lucht, zei oppositieleider Schäuble....

De oppositie maakt zich schuldig aan zuivere demagogie en heeft zelf de staat op het randje van de verlamming gebracht, antwoordde kanselier Schröder.

Verontwaardigd gejoel, wijzen met de vinger en zelfs een kortstondig spreekkoor van de CDU-fractie om Schröder te pesten: ook in Berlijn gaat het er in de Bondsdag levendig aan toe. Voor wie gewend is aan de Nederlandse Tweede Kamer biedt dat een vermakelijk schouwspel.

Maar de scherpte van het debat ontneemt het zicht op de werkelijke politieke ontwikkeling in Duitsland: de rood-groene regering en de christen-democratische oppositie sturen aan op samenwerking bij het doorvoeren van de noodzakelijke bezuinigen.

Schröder is hiertoe wel gedwongen. Van het doorvoeren van zijn zogeheten 'toekomstplan 2000' hangt zijn politieke overleven af.

Het saneringsplan behelst niet alleen bezuinigingen op pensioenen en uitkeringen, maar ook belastingverlichting voor bedrijven en burgers. Dat is voor een sociaal-democratische kanselier een dramatische stap in het onbekende.

Schröder wil zodoende de kiezers uit het politieke midden aan zich binden en zelfs de hele sociaal-democratie een stukje naar rechts doen opschuiven. Maar zoals te verwachten was, oogst hij in eerste instantie slechts protest; dat uit zich in een opstand van de linkervleugel in de eigen partij en in een hele reeks verkiezingsnederlagen.

In kringen rond de bondskanselier gelden de belangrijke deelstaatverkiezingen in Noordrijn-Westfalen in mei volgend jaar als de kritiekegrens: verliest de SPD ook dit grote sociaal-democratische bolwerk, dan zal Gerhard Schröder de grootste moeite hebben twee jaar later herkozen te worden. In de komende acht maanden moet de ommekeer plaatsvinden.

Dat kan alleen als het bezuinigingsprogramma wordt doorgevoerd. Maar daarvoor is de kanselier nu afhankelijk van de oppositie, die de meerderheid in de Bondsraad, deelstatenkamer en het parlement heeft veroverd.

Die positie had de SPD ook ten tijde van CDU-bondskanselier Kohl. De sociaal-democraten gebruikten hun macht om alle hervormingen te blokkeren. De CDU moet anders optreden, om redenen van geloofwaardigheid. Nu een SPD-kanselier eindelijk bereid is de welvaartsstaat te hervormen, wat de CDU al eerder wilde, kan de partij dat moeilijk volledig afwijzen.

CDU-leider Schäuble vaart een behendige koers: tijdens het verkiezingsseizoen in deze herfst heeft hij uitsluitend kritiek geleverd. De kiezers stroomden toe. Maar nu het in het parlement menens wordt met Schröders toekomstplan, draait hij bij. Na 10 oktober, als de CDU bij de verkiezingen in de stad Berlijn de laatste winst heeft opgestreken, kan er serieus worden onderhandeld.

De CDU eist in ruil voor haar medewerking wel een reeks wijzigingen in het bezuinigingsplan. Zij grijpt haar nieuw verworven macht in de bondsraad zo aan om mee te regeren. In feite, zeggen commentatoren, wordt Duitsland van nu af aan geregeerd door een 'informele Grote Coalitie', waarbij de CDU (nog) niet officieel deelneemt aan de regering.

Voor Schröder hoeft dat niet rampzalig te zijn. Voor hij aan de macht kwam, had hij zelfs gehoopt een grote coalitie met de CDU te leiden. Voor Duitsland kan het gunstig zijn dat de twee grote partijen die de welvaartsstaat hebben opgebouwd gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor de afslanking ervan.

Veel hangt echter af van de concrete uitkomst van de onderhandelingen. Schröder heeft het met zijn toekomstplan gewaagd de belangen te schaden van Duitslands krachtige lobby's, zelfs die van de bevriende vakbonden. Als de CDU zich nu teveel laat leiden door de protesten van de boeren, militairen en doktoren, bestaat het gevaar dat er van de bezuinigingen te weinig overblijft om de Duitse economie vlot te trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden