In Duitsland gebeuren momenteel dingen van Trumpiaanse proporties

Foto de Volkskrant

Gisternacht schrok ik wakker van een Messenger-bericht. 2 uur 19 gaf mijn mobiel aan. 'Als je het mij vraagt, is het allemaal over en voorbij. One big fucking selfmade mess. Totale meltdown waarschijnlijk. Liberale democratie in gevaar. Goede nacht.' De tekst was in het Duits, en ging over wat er momenteel in de Duitse politiek aan de hand is, met name binnen de sociaal-democratische SPD.

Het bericht was van een van de vooraanstaande denkers binnen de Duitse sociaal-democratie, langjarig adviseur van de politieke top van die partij en goede vriend van mij. Ik vrees dat hij beschonken was toen hij het bericht verstuurde, maar dronken mensen spreken altijd de waarheid. Toch?

In Duitsland gebeuren momenteel dingen van Trumpiaanse proporties. Maar ik heb niet het gevoel dat men daar in Nederland werkelijk wakker van ligt. Een olifant stampt zwaar gehavend over de brug, dreigt om te vallen en de hele brug te laten instorten, maar de kleine muis hobbelt vrolijk verder alsof er niets aan de hand is. Druk bezig met zijn kleine muizendingen.

In Duitsland dreigt een politieke meltdown. Het naoorlogse politieke systeem staat op zijn grondvesten te trillen. Ongelooflijk hoe snel dat nu gaat. Duitsland, lange tijd het stabiliteitsanker van Europa, is bezig te veranderen in een nerveus politiek wrak. In de politieke talkshows wordt avond aan avond gediscussieerd over de afbrokkeling van de naoorlogse volkspartijen en over de chaotische politieke situatie waarin Duitsland zich plots bevindt.

Nog altijd heeft Duitsland geen regering, en nog altijd is onduidelijk of die regering er echt gaat komen. Eerst nog de ledenraadpleging afwachten op 4 maart, van een totaal verdeelde en in ontreddering verkerende SPD. De sociaal-democraten, inmiddels zonder partijleider Martin Schulz, zijn bezig met een vrije val in de peilingen. 16 procent scoorden zij in de laatste polls, een historisch laagterecord. Het is een kwestie van weken voor de rechts-populistische AfD (nu 15 procent) en/of de Groenen (13 procent) de SPD inhalen. De SPD wordt geteisterd door een geloofwaardigheidscrisis en een leiderschapscrisis. Een fatale combinatie, die kiezers in grote aantallen doet wegrennen.

Maar ook in Angela Merkels CDU rommelt het. Men vindt dat Merkel uit machtsbehoud veel te ver is gegaan in concessies aan junior partner SPD, zowel in de inhoud van het regeerakkoord, als wat betreft de onderling verdeelde ministersposten. De bondskanselier zit inmiddels op een stoel waarvan al anderhalve poot is weggezaagd.

Gaat Duitsland aan zichzelf ten onder? Zijn we terug in de barre tijden van Weimar-republiek en Rijksdagbrand? Het is sensationeel om de Duitse politieke crisissituatie in zulke vette termen te duiden, maar ook onzinnig.

Veel meer zijn we getuige van een 'Europese normalisering' van Duitsland. Wat al veel langer in de buurlanden gaande is, diezelfde krachten werken nu ook op Duitsland in - politieke fragmentatie, crisis van sociaal-democratie en christen-democratie, opmars van populisme en elitisme. Lang is gedacht dat Duitsland hiervoor immuun zou zijn vanwege het Duitse historische schuldcomplex, maar dat wordt dus nu gelogenstraft.

Er heerst een Aufbruchstimmung in Duitsland, een luide roep om een breuk met het bestaande. We zien een opstand tegen het gevestigde politieke bestel. Tegen het tijdperk Merkel. Tegen het Weiter so in de Duitse politiek. Niet alleen van de rechts-populisten, maar ook van jongere generaties, ook binnen SPD en CDU.

De opmars van Duits rechts-populisme is potentieel gevaarlijk, omdat de bruin-nationale verleiding in Duitsland nooit ver onder de oppervlakte aanwezig is. De jongerenopstand tegen de gevestigde orde zou daarentegen wel goed nieuws kunnen betekenen.

Vernieuwend elan van middenpartijen-politiek? De Grote Coalitie van CDU/CSU en SPD, in een tijd van hoogconjunctuur, zou wel eens de beste en laatste kans kunnen zijn om een nieuwe koers uit te zetten, tussen het neoliberalisme van de laatste decennia en het rechts-populistische alternatief.

Beleven we dus het Macron-moment in de Duitse politiek? Was het maar waar. Duitse politici lijken zich nauwelijks bewust van de urgentie van de situatie. Ze vechten elkaar liever de tent uit om baantjes en machtsposities. De Duitse olifant is zwaar gehavend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.