In donkere kamer is het goed formeren

Paradox: dit is het allerbelangrijkste moment van de Nederlandse politieke kalender, maar we merken er niets van...

Tijdens de onderhandelingen in het Catshuis tussen Balkenende, Bos en Rouvoet vallen deze dagen de beslissingen voor de komende vier jaar: of we gaan rekeningrijden, hoeveel hypotheekrente we mogen aftrekken, wat Nederland tegen de EU gaat zeggen. Maar het publiek krijgt slechts korte algemeenheden te horen, zoals vrijdag na drie dagen vergaderen: ‘Vorderingen gemaakt, constructieve sfeer, overleg diepgaand’.

Het avondlijk telefoonnetwerk van Haagse journalisten, altijd wel goed voor een nieuwtje, laat het geheel afweten. Gesprekken met doorgaans loslippige bronnen zijn plotseling verworden tot fietsen door mul zand: ‘Daar kan ik je helaas niks over zeggen.’

Het formatieproces wordt ook weleens ‘de donkere kamer’ van de Nederlandse democratie genoemd. Binnen wordt gezwoegd, maar pas buiten, in het licht, zal blijken wat het resultaat is.

‘Je kunt in een donkere kamer niet af en toe het licht aandoen, dan mislukt het ontwikkelen van de foto’, zei PvdA’er Klaas de Vries toen hij in 1994 informateur was.

Aan dat adagium houden de onderhandelaars van Balkenende IV strak vast, onder leiding van de krachtige persoonlijkheid Wijffels. Nog geen uur na diens eerste ontmoeting met de drie fractievoorzitters in december bleek welke wind er waait: een van hen zegde een gepland interview af waarin hij voor het formatieproces positie had willen bepalen.

Er wordt alles aan gedaan om lekken te voorkomen. Per partij zitten alleen de politiek leider en één ander kopstuk aan de onderhandelingstafel. Zij lichten hun fracties slechts globaal in. ‘Als de hele fractie ervan afweet, kun je net zo goed een persconferentie houden’, zegt een betrokkene.

Tot nu toe lukt het om dit Vaticaanse niveau van geheimhouding te handhaven. Het missiedocument dat Wijffels na Beetsterzwaag opstelde, is nog niet uitgelekt, naar Haagse maatstaven een prestatie. Slechts af en toe zoemt een gerucht rond over financieel gesteggel of een ministerspost voor Bos, om meteen te worden ontkend. Intussen zijn de onderhandelaars verder dan de buitenwereld weet: formeel spraken ze in Friesland over de gezamenlijke missie, in feite onderhandelden ze al over heikele punten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden