REPORTAGE

In Dokkum mort het volk meer over ijsfontein dan azc

Een fontein in elk van de Friese elf steden, omdat Leeuwarden in 2018 Europa's Culturele Hoofdstad is. Cadeautje voor de mienskip. Maar die heeft zo haar bedenkingen, blijkt in Dokkum.

Concept-ontwerp voor de IJsfontein op de Markt in Dokkum door Birthe Leemeijer, dat aangepast wordt. Beeld Birthe Leemeijer

Klimaatverandering, de ijsbaarden van Elfstedentochtrijders én de moord op Bonifatius. Kunstenares Birthe Leemeijer heeft alles laten versmelten in haar ontwerp voor een ijsfontein op de Markt in Dokkum. Een goudkleurig plateau van zonnepanelen zal energie opwekken voor bevriezing. De 52 eiken rond de fontein verwijzen naar de 52 missionarissen die hier met Bonifatius in 754 werden vermoord. Hun blad kleurt in de herfst bloedrood.

Hij zit vanavond zelf in de Grote kerk, Bonifatius, gehesen in bruine pij, een paar noren om de nek. Volgens de overlevering liggen de resten van zijn volgelingen onder het plaveisel van wat nu vooral een grote parkeerplaats is. 'De meest besproken plek van Dokkum', noemt burgemeester Marga Waanders van Dongeradeel de Markt. Op een facelift beet menig wethouder de tanden stuk.

Elf steden, elf fonteinen

De ijsfontein is onderdeel van 11 fountains. Een fontein in elk van de Friese elf steden, omdat Leeuwarden in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa is. 'Cultuurtoerisme staat in Friesland op een laag pitje, terwijl er elf prachtige oude steden zijn', zegt artistiek leider Anna Tilroe. Haar idee: een alternatieve culturele Elfstedentocht als Gesamtkunstwerk.

Ze heeft internationaal befaamde kunstenaars gestrikt. De Spanjaard Jaume Plensa heeft zijn ontwerp voor Leeuwarden al klaar. In Harlingen werkt Marina Abramovic aan een fontein op de pier. In IJlst gaat een Japanner aan de slag, in Sneek een Duitser, in Workum een Kameroener. En in Hindeloopen een Chinees, in de hoop Giethoorn naar de kroon te steken als oud-Hollands toeristenoord.

Niet erg Fries. Maar de Culturele Hoofdstad berust niet in folklore, zegt Tilroe. 'Friesland is behoorlijk gesloten. Ons ideaal is een iepen mienskip, een open gemeenschap.' De fonteinen moeten een ontmoetingsplek zijn. Een geschenk aan de mienskip bovendien. Want gemeenschapszin is het thema als Leeuwarden in 2018 Culturele Hoofstad van Europa is.

Maar de mienskip heeft zo haar bedenkingen. Op het voorlopige ontwerp van de ijsfontein kreeg de gemeente 150 reacties - meer dan op het plan voor een asielzoekerscentrum in Dokkum.

Concept-ontwerp voor de IJsfontein op de Markt in Dokkum door Birthe Leemeijer, dat aangepast wordt. Beeld Birthe Leemeijer

'Meningsverschillen zijn fors'

Drie gespreksrondes en een 'quick scan' verder stroomt de Grote kerk vol voor weer een inspraakavond. Stedenbouwkundige Enno Zuidema is ingehuurd om chocola te maken van alle reacties. 'De meningsverschillen zijn fors', zegt hij: 15 procent is uitgesproken voor, 15 procent uitgesproken tegen en 70 procent 'denkt kritisch mee'.

'De Markt is van iedereen, dus iedereen vindt er iets van', weet wethouder Pytsje de Graaf (FNP). Ze kent het lot van haar voorgangers. Maar ze denkt dat de fontein kan uitgroeien tot toeristische trekpleister.

Vooral middenstanders liggen dwars. Zij vrezen dat de 52 eiken te veel parkeerplaatsen zullen kosten. 'Dokkum heeft een winkelfunctie voor de regio. Als mensen de auto niet kwijt kunnen, komen ze niet meer', zegt Niek Geelhoed, voorzitter van de ondernemersvereniging.

Dat de Markt nu niet om aan te zien is, dat vinden zelfs de kritische ondernemers. 'Het is een kale bende', zegt Geelhoed. 'Maar Culturele Hoofdstad zou een project van onderop zijn. Dit ontwerp is door Leeuwarden hier gedropt.'

Definitief ontwerp 'Love' voor het nieuwe stationsplein in Leeuwarden door Jaume Plensa. Beeld Jaume Plensa

Feestje van de elite

Al langer klinkt in Friesland de klacht dat de Culturele Hoofdstad een feestje van de elite dreigt te worden. Het nieuwe provinciebestuur onder aanvoering van het CDA pleit nu voor een 'groot volksfeest'.

Toch mort het volk. 'Vroeger hadden we ook een fontein op de Markt', zegt een inspreekster. 'Zaterdagnacht gooide de jeugd er afwasmiddel in. Als we zondagochtend naar de kerk gingen, vloog het schuim ons om de oren.' 'We doen er alles aan om draagvlak te creëren', zegt Anna Tilroe. In Franeker, Workum, IJlst, Sloten en Stavoren zijn 'fonteincommissies' ingesteld.

In Dokkum komt bemiddelaar Zuidema met het verlossende woord. '52 eiken, dat is te veel.' En voor de zonnepanelen moet misschien een andere plek worden gezocht. 'Waar ze nu liggen, is weinig zon.' Hij zegt ook: 'De ijsfontein kan op de Markt.' Applaus.

Minder parkeerplaatsen

Al lijkt over 'substantieel minder parkeerplaatsen' het laatste woord niet gesproken. 'We willen best een offer brengen', zegt Niek Geelhoed. 'Maar de helft minder? De middenstand heeft het al zwaar in deze krimpregio.'

Volgende maand hakt de gemeenteraad de knoop door. De fontein mag dan een cadeau zijn, onderhoud en herinrichting van de Markt komen voor rekening van de gemeente. 'De raad is kritisch', zegt wethouder Albert van der Ploeg (CDA), die over financiën gaat. Maar hij grijpt de fontein graag aangrijpen om eindelijk iets aan het plein te doen.

Kunstenares Birthe Leemeijer moet het allemaal even laten bezinken. Hoe ze haar ontwerp zal aanpassen, weet ze nog niet. Maar de bomen, zegt ze, die horen erbij. De geschiedschrijving toont zich gelukkig lenig. 'Er zijn ook versies van het verhaal waarin Bonifatius maar twaalf volgelingen heeft.'

Gat in de begroting

Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 heeft financieel reden tot zorg. Vorig jaar bleek in de begroting van 74 miljoen nog 11,5 miljoen ongedekt. De organisatie probeert het gat te dichten met het werven van subsidies en sponsoren. Volgende maand wordt duidelijk of dat gelukt is. Anders is snijden in het programma onvermijdelijk. ‘We geven geen geld uit dat er niet is’, zegt woordvoerder Jacco de Boer. ‘Maar de fonteinen gaan zeker door.’


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden