Op het tweede gezichtIlham Alijev

In dertig jaar is er in Azerbeidzjan weinig veranderd

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: de Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev had zo zijn redenen om die bevroren oorlog in Nagorno-Karabach opnieuw te beginnen.

Beeld Javier Muñoz

Stel: iemand die in 1993 in coma is geraakt, ontwaakt in oktober 2020. Hij zet de tv aan, ziet dat er oorlog wordt gevoerd om Nagorno-Karabach en de leider van Azerbeidzjan Alijev heet. Spontaan zal hij uitroepen: er verandert in deze wereld nooit iets!

De Alijev die Azerbeidzjan tegenwoordig leidt, heet Ilham. De Alijev die daarvoor de baas was in het land, heette Hejdar. De oude Alijev was een kind van de Sovjet-Unie: van bescheiden komaf, harde werker, carrière in de KGB, vanaf 1969 de Sovjet-baas van Azerbeidzjan. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie vond hij zichzelf opnieuw uit als nationalist en kapitalist. Bij zijn dood in 2003 droeg hij Azerbeidzjan over aan zijn zoon Ilham.

Velen vonden dat de jonge Alijev in een gespreid bedje stapte. De oude Alijev had in 1994 een staakt-het-vuren getekend in de oorlog met Armenië om Nagorno-Karabach, een Armeense enclave op Azerbeidzjaans grondgebied. Daarna had hij Azerbeidzjans olierijkdom te gelde weten te maken. In amper tien jaar tijd kreeg de ex-Sovjet-republiek het aanzien van een Arabisch golfstaatje. Het jetsetleven van de jonge Alijev paste daarbij. Hij hield van glamour en het songfestival. Zijn vrouw liep de deur plat bij de plastisch chirurg, zijn oudste dochter had haar eigen glossy.

Internationaal werd de jonge Alijev gezien als een pragmaticus met een matigende invloed in de regio. Human Rights Watch was kritisch omdat hij tegenstanders opsloot, maar hij was een graag geziene gast in zowel Moskou als Brussel. Hij had zulke goede relaties in Europa dat hij gedaan kreeg dat een jonge Azerbeidzjaanse officier die op een Engelse taalcursus van de Navo in Boedapest met een bijl inhakte op een jonge Armeense officier, uit wraak voor de vernederingen in Nagorno-Karabach, zijn straf in eigen land mocht uitzitten. De jonge officier was nog niet thuis of hij werd door Alijev gedecoreerd als held. Sommigen beseften toen pas: die Alijev houdt van het songfestival en spreekt zijn talen, maar hij is ook nog de dictator van Azerbeidzjan, waar de rancune over Nagorno-Karabach alomtegenwoordig is.

Consensus onder specialisten is zeldzaam, maar verrassend weinig Kaukasus-experts betwijfelen dat de jonge Alijev die bevroren oorlog opnieuw is begonnen: alleen hij heeft een motief. Dertig jaar geleden was dat anders. De oorlog die hier uitbrak toen de Sovjet-Unie uit elkaar viel, vloeide voort uit Armeense wrok over de grenzen  die de bolsjewieken medio 1920 in de Kaukakus hadden getrokken, dwars door Armeens leefgebied heen. Toen de oude Alijev in 1994 een staakt-het-vuren tekende, was Azerbeidzjan arm en overspoeld door vluchtelingen als gevolg van Armeense etnische zuiveringen. Armenië had de oorlog de facto gewonnen. Geen staat ter wereld erkent Karabach, maar op de grond is het Armeens land. Armenië had er, kortom, geen belang bij de oorlog nu opnieuw te beginnen. Het had geen oliegeld om zijn leger mee te moderniseren. De laatste jaren functioneert het als een democratie.

Azerbeidzjan functioneert níét als democratie en schafte de laatste twintig jaar volop wapens aan. De gedachten van de jonge Alijev laten zich bijna lezen: ‘Karabach is mij een doorn in het oog, ik heb nieuwe wapens, mijn vriend Erdogan steunt me onvoorwaardelijk en in tijden van belachelijk lage olieprijzen kan een anti-Armeens offensief helpen tegen onvrede met mijn regime.’ De opgelaaide strijd bezorgt gewone Azerbeidzjanen evenveel ellende als gewone Armeniërs. Dertig jaar geleden was het niet anders. Het is Alijev, zoals het dit leiderstype betaamt, niet om zulke Azerbeidzjanen te doen.

MEER OP HET TWEEDE GEZICHT

Terwijl Donald Trump goede sier probeerde te maken als vitale coronapatiënt, bleef zijn Democratische tegenstander Joe Biden mede dankzij een groot mondkapje covidvrij. Een vraag die in de geschiedenisboeken zal belanden, is hoe het kon dat in een verkiezingsjaar waarin niet alleen de koers, maar ook de instituten van de Verenigde Staten zelf op het spel stonden, de Democraten werden vertegenwoordigd door een broze man die dertig jaar terug een zo veel betere kandidaat was geweest.

De op 20 augustus met het zenuwgif novitsjok vergiftigde Russische oppositieleider Aleksej Navalny is in Duitsland zo goed hersteld dat hij weer interviews kan geven. Daarin laat hij er twijfels over bestaan dat de man die de opdracht gaf hem uit de weg te ruimen in het Kremlin woont. In Op het Tweede Gezicht werd ontdekt dat Navalny een zesde zintuig bezit voor de zwakheden van het Poetin-regime.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden