'In Den Haag lopen al te veel mensen op eieren'

In de aanloop naar de verkiezingen laat de Volkskrant tien lijsttrekkers aan het woord. Vandaag Jolande Sap (49) van GroenLinks. 'Rutte kan alles verkopen: van koekjes tot waspoeder tot het landsbeleid.'

DE POLITICA

Wat is het eerste wat u doet als u morgen in het Torentje van de minister-president terechtkomt?

'Ik zie dat morgen niet gebeuren, ik ben een realist. Maar het eerste wat ik dan doe, is het vergroenen van de economie. Vanuit het Torentje ga ik bellen met de natuur- en milieuorganisaties, groene ondernemers en met burgerinitiatieven: 'Jongens het is zover, nu kunnen we het gaan doen. Zorgen dat Nederland weer voorop gaat lopen.'


Waarom bent u een betere premier dan Mark Rutte?

'Omdat ik beter weet wat er nodig is in deze tijd en meer lef heb om dat voor elkaar te krijgen. Rutte is een groot communicator, die man kan alles verkopen: van koekjes tot waspoeder tot het landsbeleid. Maar hij heeft niet scherp voor ogen waar hij heen wil. De echte Mark Rutte is de Rutte van zijn eigen beginselprogramma. Van GroenRechts, van de radicale vrijheid van meningsuiting. Maar hij heeft niet het lef gehad om daarvoor te gaan. Hij heeft besloten om standaard VVD-riedels over economie, migratie en veiligheid te verkopen.'


Hoort u bij de macht of de tegenmacht?

'Geen van beide. Ik hoor bij de mensen die gedreven zijn door een diepe overtuiging en door diepe idealen, maar er geen genoegen mee nemen om die idealen alleen te belijden. Ik wil ze ook in de praktijk brengen. De afgelopen tijd is dat ons gelukt vanuit de tegenmacht.'


Terwijl GroenLinks al tijden probeert in de macht te geraken.

'We hebben vanaf begin jaren negentig veel energie in de doorrekeningen van onze plannen gestopt om te laten zien dat het geen luchtfietserij is. De paradox is vooral dat we in de afgelopen periode allerlei groene resultaten hebben kunnen realiseren, terwijl dat onder het meest rechtse en wat mij betreft meest verfoeilijke kabinet aller tijden was.'


Hoe haalt u Nederland uit de crisis?

'GroenLinks is de enige partij die zonder voorbehoud kiest voor groen. Dat is bij uitstek wat we nu nodig hebben om uit de crisis te komen. Want deze crisis is niet alleen het falen van het financiële systeem, maar ook die van het einde van de goedkope olie. Elke keer als de wereldeconomie aantrekt, vliegen de olieprijzen uit het dal en stort de boel weer in. Er is maar één manier om daarvan af te komen: afkicken van de olieverslaving.


'De samenleving is daar al meer dan klaar voor. Bedrijven bereiden zich voor op energieschaarste en grondstoffenschaarste, burgers nemen het heft in eigen hand en wekken zelf energie op. Maar Den Haag keert hen de rug toe.'


Wat is daarvan het risico?

'Nederland raakt hopeloos achterop met nieuwe energie. Dan ga je ook bedrijvigheid mislopen. Een land als Duitsland heeft al honderdduizenden banen in de groene sector, meer dan in de hele automobielindustrie. Nederland doet niets.


'Om weer tot de voorlopers te gaan behoren, moeten we een paar simpele ingrepen doen. Wij willen de vijf miljard subsidie aan grootverbruikers van energie schrappen. Door die subsidie blijft het bedrijfsleven lui, omdat het niet hoeft te innoveren. De vergroener moet juist gaan verdienen, belasting op grondstoffen moet omhoog en laag betaald werk moet goedkoper worden. Daarmee creëren we een hoop nieuwe banen.'


Welke coalitie wilt u?

'Zo groen mogelijk. Liefst met PvdA en D66. Over rechts ligt niet voor de hand, want het vorige kabinet is ondermijnend geweest voor het milieu- en natuurbeleid, voor mensen met een lager inkomen én voor de economie. In het voorjaar bleek gelukkig dat ook met rechts goede afspraken te maken zijn. Als ze maar een beetje in de hoek worden gedrukt.'


Wanneer bent u geslaagd als politicus?

'Als ik de koers van deze mammoettanker heb weten te verleggen. Als ik eraan heb bijgedragen dat Nederland een groenere koers gaat varen en dat het rechtse beleid definitief wordt beëindigd. Dat is deels al gelukt. Na de komende verkiezingen zal er niet opnieuw zo'n rechts gedoogkabinet komen, want het CDA heeft definitief afscheid genomen van de PVV.'


U bent vorig jaar op bezoek geweest bij de succesvolle Duitse Groenen. Wat is hun beste tip aan u?

'Zij hebben in Duitsland eerder de kans gehad een stempel op het landsbestuur te drukken. Dankzij De Groenen heeft Duitsland afscheid genomen van kernenergie en geïnvesteerd in schonere productie. Daardoor hebben ze een trackrecord opgebouwd van geloofwaardigheid waar ze tot op de dag van vandaag baat bij hebben.'


U heeft eerder in deze krant verteld over uw moeilijke jeugd, een vader die alcoholist was en hoe u heeft gevochten om verder te komen in het leven. Ziet u zichzelf als de verpersoonlijking van de Dutch Dream?

'Dat niet. Maar als ik een voorbeeld kan zijn voor kinderen die niet onder ideale omstandigheden opgroeien en denken 'ik kan toch wat bereiken', dan zou dat mooi zijn. Ik vind het goed om erover te vertellen, omdat het mij ook politiek heeft gevormd. Ik ben met hart en ziel politicus en neem mijn persoonlijkheid mee in het vak. Die twee zijn niet te scheiden.'


DE VROUW

Hoe gaat het thuis, na anderhalf jaar fractievoorzitterschap?

'De tijd dat ik thuis helemaal in de watten werd gelegd en alle tijd die ik nodig had in Den Haag mocht stoppen, is voorbij. We hadden afgesproken dat ik in mijn eerste jaar als fractievoorzitter helemaal los mocht gaan, daarna moest ik er ook weer voor het gezin zijn.'


Lukt dat?

'Ha, het is in ieder geval in de vakantieperiode gelukt. Nee, ik doe echt mijn best om af en toe te koken, boodschappen te doen en er te zijn. Het gaat bij mezelf ook knarsen als het niet lukt.


'Ik ben een enorm werkpaard, maar ook een echt gezinsmens. Als ik te weinig tijd heb om mijn man, mijn kinderen en mijn moeder te zien, ga ik het missen. Wat helpt, is dat ik vrij goed de knop kan omzetten. Als ik in Den Haag ben, ben ik in Den Haag, als ik thuis ben, ben ik thuis.'


Hoe zet u die knop om?

'Het is bijna iets natuurlijks geworden. Maar ik heb dat als twintiger geleerd door meditatie-oefeningen te doen: je hoofd leeg maken door een kwartier te gaan zitten en aan niets te denken. In het begin werd ik daar helemaal gek van, nu is het een tweede natuur.'


Hoe ziet 'het niets' eruit?

'Dat is eigenlijk gewoon ontspannen zijn, genieten van de zon op je gezicht. Of dat je je nog even een kwartiertje omdraait in bed en verder nergens anders aan denkt. Niet piekeren.'


Gelooft u in God?

'Van huis uit ben ik katholiek, maar niet praktiserend. Ik ben meer een humanist. Ik gun iedereen zijn ruimte, respect voor anderen, dat soort waarden en normen vind ik belangrijk. Met het geloof zelf heb ik niet zo veel.'


Nooit gehad ook?

'Mijn ouders waren katholiek en ook op een persoonlijke manier gelovig. Dat hebben ze wel een tijd overgedragen. Daardoor kregen wij echt een persoonlijke relatie met een lief heertje: elke avond een schietgebedje. Toen ik me meer bewust werd van de gebedjes die ik in de kerk moest doen, stuitte me dat tegen de borst. 'Here, ik ben niet waardig dat Gij tot mij komt.' Dan dacht ik, waarom zou ik niet waardig zijn? Wat heb ik dan fout gedaan?


'In Zuid-Amerika heeft het geloof een goede rol, de bevrijdingstheologie maakt mensen weerbaar en strijdbaar. Maar in Limburg zag ik vooral dat het mensen klein hield en hen genoegen liet nemen met de bescheiden rol die voor hen in het leven was weggelegd.'


Bent u een goede moeder?

'Onvoorwaardelijk van je kinderen houden en ze bakken met liefde geven, dat doe ik. Ze mogen er zijn zoals ze er zijn. Stimuleren dat ze zich ontwikkelen, maar daar niets aan afmeten. Dat vind ik het belangrijkst aan ouder zijn.


'Maar je hebt er wel een goede vader bij nodig. In je eentje is het moeilijker. Tuurlijk, een goede moeder zijn hangt er ook van af of je aandacht er is op het moment dat je er bent. Dat lukt me niet altijd, maar gelukkig hebben ze de leeftijd dat ze me daar dan op wijzen.'


Wanneer hebt u voor het laatst gehuild?

'Een tragisch sterfgeval met Pinksteren, vanwege een vriend die is overleden door een fietsongeluk. Dan kan ik echt heel verdrietig zijn.


'Sinds ik kinderen heb, kan ik wel makkelijk huilen van ontroering. En de traantjes komen ook bij een mooie, romantische pulpfilm. Om de politiek zul je me niet snel zien huilen. Bij frustratie, als ik daar al last van heb, word ik eerder boos.'


LASTIGE VRAGEN

Wordt het nog wat?

'Zeker! Het is al wat en het wordt nog veel meer. Als ik iets van mijn idealen voor elkaar kan krijgen, zal ik dat proberen, ook als er risico's aan kleven. Er lopen in Den Haag al te veel mensen op eieren, uit angst voor de peilingen.'


Dat is een optimistisch antwoord...

'Maar daarvan ben ik overtuigd. We hebben, inhoudelijk gezien een van de succesvolste jaren voor GroenLinks achter de rug.'


Maar slechte peilingen en incidenten blijven uw partij plagen.

'Er staat een nieuwe fractie, een nieuw team klaar. En de partij staat nu als een huis achter mij.'


Heeft uw voorganger Femke Halsema de partij onverzorgd achtergelaten?

Sap moet hard lachen. 'Totaal niet. Het was een gedroomde overdracht, zo vlekkeloos. Het enige wat ik volgende keer anders zou doen, is beginnen met een mandaat uit de hele partij. Dat heb ik nu, na het lijsttrekkersreferendum, duidelijk wel. Dat is vereist om als politiek leider aan de slag te kunnen.'


U lacht om de vraag, maar die is toch niet zo gek. Na Halsema's vertrek wordt GroenLinks geplaagd door incidenten. Zit het wel goed met de structuur van de partij?

'We zijn altijd een eigenzinnige partij geweest en dat blijven we ook. GroenLinksers laten zich niet de les voorschrijven. We zijn een bevlogen partij met prettige wanorde. Tegelijkertijd hebben we dit jaar stevige resultaten geboekt en daarbij horen stevige discussies.'


En taferelen die duiden op interne wanorde, zoals rond de lijsttrekkersverkiezing.

'Ja, daarvan leren we ook. We hebben een aantal dingen precies hetzelfde gedaan als altijd, zoals het online publiceren van de kandidaatstellingen en de beoordelingen van de kandidaten. Dat werkte nu tegen ons. Het moet voortaan beter gestroomlijnd. Professioneler. Ik snap dat de kiezer niet gecharmeerd was van hoe het ging.'


U bent de leider van een strandpartij. Vorig jaar zomer was de halve fractie weg terwijl de Kamer in volle oorlogssterkte was voor een eurodebat. In de nacht van 24 mei 2012 kon GroenLinks een motie van wantrouwen steunen tegen staatssecretaris Bleker van Landbouw, maar zeven van de tien Kamerleden waren afwezig. Dat kan toch niet?

'Die motie was een onverwachte stemming en rond het Europadebat vorig jaar hadden we het achter de schermen goed geregeld, maar het was een foute keuze. Maar op de momenten die ertoe doen, staan we er, zoals toen het Catshuisberaad klapte. Wij wisten wat we wilden en hadden ons daarop voorbereid.'


Vicefractievoorzitter Ineke van Gent zei eerder deze zomer in de Volkskrant dat het fractiebestuur al een jaar niet functioneert. Heeft u de wind er wel onder?

'Ik wil het laten bij de tweet die ik daarover stuurde: als je een overzichtelijke club hebt met tien Kamerleden hoef je niet met een apart bestuur te vergaderen.'


Maar waarom werkte het niet meer? Was het een onverenigbaarheid van karakters?

Fel: 'Nee, dat was het niet. In ieder geval van mij niet.'


Van wie dan wel?

'Ik ben dol op mijn fractiegenoten en sommigen heb ik ook af en toe vervloekt. Dat hoort erbij. Er is volop chemie. Af en toe knettert het. Dat mag, als we maar presteren in de Kamer.'


Uw fractiesecretaris Dibi noemt de sfeer onder uw leiding kil en niet veilig.

'Die strijd is beslecht. We hebben een lijsttrekkersreferendum gehad.'


Het is toch een dolksteek?

'Dat heb ik nooit zo ervaren.'


Femke Halsema kreeg jaren de tijd om na een reeks nederlagen eindelijk een zege te boeken in 2010. Hoeveel kansen hoopt u te krijgen?

'De eerste overwinning is al binnen: in de provinciale staten hebben we vorig jaar winst geboekt. Dat geeft me goede moed. En ik ben gekozen door een grote meerderheid toen we er in de peilingen ook niet al te glorieus voorstonden. Maar ik wil natuurlijk graag verkiezingen waarbij we meer scoren.'


Toen u aantrad, werd u de hemel in geprezen, nu speculeert men op uw vertrek. Bent ú veranderd of de publieke opinie?

'Imago in de politiek kan heel snel omslaan, dat zie ik ook bij collega's. Pechtold, Rutte, ze hebben allemaal hoge pieken en diepe dalen gekend. Beeldvorming speelt in de hedendaagse politiek zo'n belangrijke rol. Ik ben daar misschien te eigenwijs in. Dan denk ik: maar het gaat toch om de resultaten?'


Zit de stekker er nu in of is hij eruit?

'Aan stekkers doe ik helemaal niet meer.'


Dit is geen afscheidsinterview?

'Zeker niet! Dit is het begin.'


CV

Geboren:Venlo, 22 mei 1963


Burgerlijke staat: Samenwonend, 1 dochter en 1 zoon


Favoriete film:Cat on a hot tin roof (1958)


Lievelingsboek:Duizend schitterende zonnen van Khaled Hosseini


Mooiste liedje:Crazy vibes van de Belgische zangeres Selah Sue


Beste plek om te wonen:Amsterdam


Droom:'Na mijn pensioen wil ik nog eens mijn proefschrift over beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen afschrijven.'


En wat vraagt u aan Kees van der Staaij van de SGP, de volgende kandidaat in deze serie?


Wanneer zal er voor het eerst een vrouw op de lijst van de SGP staan?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden