In debat zonder Wilders was samenwerken het grote woord

Eerste verkiezingsdebat in Groningen

Vooral de overeenkomsten tussen de kandidaten vielen op in het eerste lijsttrekkersdebat, woensdagmiddag in Groningen. Bovendien concludeerden vrijwel alle genodigden dat ze na de verkiezingen willen samenwerken in een brede coalitie. Grote afwezige was PVV-leider Wilders. 

Alexander Pechtold (D66), Sybrand Buma (CDA), Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Henk Krol (50Plus), Emile Roemer (SP) en Lodewijk Asscher (PvdA) nemen deel aan het noordelijk lijsttrekkersdebat in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld anp

De drie noordelijke provincies hadden de primeur, precies vijf weken voor de verkiezingen: het eerste debat tussen acht politieke leiders. Alleen de lijsttrekkers van de twee grootste partijen in de peilingen ontbraken. Wilders koestert vooralsnog zijn isolement en negeerde de uitnodiging. Rutte had premiersverplichtingen en stuurde VVD-fractieleider Zijlstra. De gevolgen voor het debat waren meteen zichtbaar.

In Wilders' plaats nodigde de regionale omroepen 50Plus-voorman Henk Krol uit als vertolker van een populistisch geluid. De andere lijsttrekkers waren Lodewijk Asscher (PvdA), Emile Roemer (SP), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Jesse Klaver (GroenLinks). De thema's van het debat: het Groningse gas, vluchtelingen, (noordelijke) werkgelegenheid en de boze burger.

De wil om samen te werken kwam meteen naar voren, aangewakkerd door de fakkeltocht van boze Groningers de avond tevoren. De lijsttrekkers boden tegen elkaar op om de 'ereschuld' aan de provincie in te lossen. De gaskraan moest verder dicht. Naar het veilige niveau van 12 miljard kuub. Of liever nog naar nul.

In die eerste ronde ontspon de rolverdeling voor de rest van het debat: Buma, Pechtold, Segers en Roemer richtten hun pijlen op VVD'er Zijlstra en vooral PvdA-leider en vicepremier Asscher, de scheidende coalitiepartners die hun samenwerking meetorsen in de campagne; Klaver liet de rest begaan om vervolgens te pogen boven de discussie te gaan staan, Krol haakte af en toe in met een boud voorstel.

'We zijn nog niet klaar, de regio verdient meer', zei Zijlstra. 'De gaskraan moet dicht', zei Asscher. Had het de afgelopen vier jaar dan gedaan, zeiden de anderen. Laten we niet politiek hakketakken, vond Asscher. Laten we niet kissebissen, stelde Zijlstra. Klaver noteerde een meerderheid voor het buitenspel zetten van boosdoener NAM. 'Laten we deze meerderheid meteen verzilveren.' Krol beloofde zijn kiezers een parlementaire enquête naar de gaswinning.

Oprah Winfrey Show

De Groningers konden ook op de lijsttrekkers rekenen wat betreft werkgelegenheid. Lobbyen voor autobedrijf Tesla ging ze te ver, maar een prestigieus kennisinstituut of een belastingkantoor of andere overheidsdiensten in het noorden behoorden wel tot de mogelijkheden. Of anders lagere lasten op arbeid, dat zou in heel het land de werkgelegenheid ten goede komen. Klaver waarschuwde voor een 'Oprah Winfrey Show': ongeremd strooien met cadeaus.

Vooral bij de thema's 'vluchtelingen' en 'de boze burger' bleek hoezeer het politieke debat van toon verandert zonder de aanwezigheid van Wilders. Niemand pleitte voor dichte grenzen of een inreisverbod voor moslims. De islam, volgens de koploper in de peilingen de grootste bedreiging voor het land, werd niet één keer genoemd.

Coalitie

Voor echte vluchtelingen is in Nederland altijd plaats, vonden alle aanwezigen. Alleen VVD'er Zijlstra propageerde het opzeggen van het recht op asiel en 'opvang in de regio'. Anderen zochten oplossingen in kleinschalige opvang (Roemer, Segers), aanscherpen van asielprocedures (Buma), ontwikkelingshulp (Asscher), Europa (Klaver). Allen toonden groot begrip voor de zorgen van de ontevreden kiezer. Zorgen die vooral waren veroorzaakt door het beleid van Rutte II, stelden de oppositiepartijen. Buma constateerde dat het land in een 'morele crisis' verkeerde, maar zonder Wilders en Rutte bleef een harde confrontatie over 'normaal doen' uit. Krol gooide zijn breekpunt in de strijd: de AOW terug naar 65.

De slotvraag luidde: hoe ziet uw favoriete coalitie eruit? 'Ik ben al blij als er een kabinet komt', verzuchtte Zijlstra. Als de uitslag op 16 maart enigszins overeenkomt met de huidige peilingen, zijn minstens vijf partijen nodig voor een meerderheidscoalitie. De bereidheid om samen te werken is er, bleek uit de antwoorden. Krol stelde dat hij eerst het oordeel van de kiezer wilde afwachten.

Bij de anderen wisselde de voorkeur tussen een links verbond en een brede coalitie met alle smaken. Alleen de twee afwezigen waren niet overal welkom. Roemer wilde niet met Rutte. En niemand wilde met Wilders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.