reportage staking ziekenhuispersoneel

In de zorg staken is staken met de pieper in de zak

Het is voor het eerst dat ziekenhuispersoneel een landelijke staking aankondigt: op 20 november is het zover. Maar ook vandaag werd er al gestaakt, onder meer in het Haagse Westeinde. Tijdens de actie gaat de zorg gewoon door. ‘We zijn eigenlijk te lief.’

Medewerkers van het Westeinde in Den Haag staken. Beeld Marcel van den Bergh

‘Wij zullen nu eenmaal nooit een agent van zijn motor rijden. We zijn juist de zorg ingegaan om mensen beter te maken’, vat verpleegkundige Marleen Eikelenboom (38) haar dilemma samen. Een kilometer verderop blokkeerden boze boeren gisteren tramlijnen en bezetten ze, tegen de afspraken in, het Malieveld. Vergelijk dat met het personeel van het Haagse Westeinde ziekenhuis: daar hebben de verpleegkundigen geloot wie er bij de actiebijeenkomst in de hal mag zijn en wie er bij de patiënten op de afdeling moet blijven.

Een verschil tussen ‘de boerenmentaliteit en het zorghart’, noemt collegaverpleegkundige Britt Kraaijevanger dat. ‘Ik zou soms willen dat we het ziekenhuis een dag helemaal sluiten. Zoals bij de NS: rijden er geen treinen dan missen mensen hun sollicitatiegesprek. Maar in de zorg zijn we eigenlijk te lief.’ Een zegen en een last tegelijkertijd, dat zorghart, verzucht ze. ‘Zuur is het soms wel’, vindt ook collega Barbara, ‘als ik weer opvang moet regelen voor mijn kinderen. Want als de leraren heel hard roepen, gaat er wel geld naartoe.’

Het personeel in het Westeinde draait donderdag een zondagsdienst en is daarmee het 24ste ziekenhuis in drie maanden tijd dat op die manier actievoert voor een nieuwe cao. Voor woensdag 20 november staat een landelijke stakingsdag gepland, een unicum in de ziekenhuishistorie. Maar ook dan blijft de spoedeisende hulp open, gaan de kinderafspraken door en krijgen kankerpatiënten gewoon hun behandeling. Staken in de zorg betekent staken met de pieper in je zak, want de patiënt mag niet de dupe worden.

Een dag nadat de boeren tegen de afspraken in het Malieveld bezetten, lopen ziekenhuismedewerkers een rondje om het ziekenhuis. Beeld Marcel van den Bergh

Piepende telefoons

De bonden eisen 5 procent loonsverhoging per jaar, een extra vergoeding als verpleegkundigen op het laatste moment worden opgeroepen voor een dienst, en meer aandacht voor rusttijden en instroom en behoud van nieuwe medewerkers. Hard nodig, zegt Eikelenboom. ‘Het personeel rent het ziekenhuis uit. We staan nu met twee in plaats van vier verpleegkundigen op een afdeling. Van wie er vaak één in opleiding is, of ingehuurd.’

De pauze schiet er het eerst bij in, zeggen de verpleegkundigen in de hal, het aantal diensten neemt toe. En die diensten worden steeds drukker, want de patiënten worden ouder en zieker. ‘Je rent van bel naar bel’, zegt Rina Pronk. ‘Tijd en aandacht voor de patiënt is er niet meer.’ ‘En’, zegt verpleegkundige Barbara, ‘lig je eindelijk op de bank, trilt je telefoon onophoudelijk: of je misschien een dienst kan ruilen.’ Vier jaar geleden stapte ze over van een kantoorfunctie naar de zorg. ‘Maar dat zal ik mijn kinderen niet aanraden.’

De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) – de werkgeversorganisatie – wil niet verdergaan dan 4 procent erbij in 2020 en 2021 en eenmalig duizend euro in 2019. ‘Nog steeds een heel goed voorstel’, zegt een woordvoerder. Het probleem is dat de ziekenhuizen ook krap bij kas zitten; ze staan ‘onverminderd onder financiële druk’, waarschuwde accountantsorganisatie BDO vorige week nog.

Medewerkers van het Westeinde in Den Haag staken voor een betere cao. Beeld Marcel van den Bergh

Hoofdlijnenakkoorden

In de zogeheten hoofdlijnenakkoorden – tussen ziekenhuizen, zorgverzekeraars en het ministerie – is afgesproken dat de ziekenhuizen vanaf 2022 niet meer in omzet mogen groeien. Het ministerie compenseert volgens die afspraken de stijgende lonen, maar tot ongeveer 2,5 procent, daarboven moeten de ziekenhuizen het zelf ophoesten. Tegelijkertijd moet veel zorg het ziekenhuis verlaten. Dat vergt investeringen in ict en gezondheidstechnologie om mensen thuis te kunnen behandelen.

NVZ-voorman Ad Melkert vroeg daarom in september de minister om 200 miljoen extra, om in te kunnen zetten voor een hogere onregelmatigheidstoeslag en reiskostenvergoeding – want zeker in de grote steden kunnen verpleegkundigen nauwelijks betaalbare woonruimte vinden. Hij kreeg per ommegaande nul op het rekest, de ziekenhuizen waren immers bij volle bewustzijn akkoord gegaan met de afspraken.

‘De ziekenhuizen proberen die afspraken, die ze toch echt zelf hebben gemaakt, nu af te schuiven op hun personeel’, vindt Joost Veldt, onderhandelaar namens de CNV. Dat is volgens de ziekenhuizen onzin, want vorig jaar hadden ze nooit een looneis van 5 procent kunnen zien aankomen.

Verpleegkundige Kraaijevanger organiseert nu voor het eerst de acties in haar ziekenhuis. ‘Mijn oudere collega’s hebben er de energie niet meer voor. Die zijn te vaak teleurgesteld met een loonsverhoging van 2 procent.’ Dat zal nu niet gebeuren, denkt ze. ‘We accepteren geen nee.’

Om het protest kracht bij te zetten lopen de zorgverleners een lawaaioptocht van een krap kwartiertje om het ziekenhuis. Op de stoep, om de fietsers niet tot last te zijn.

De onderhandelingen over de cao voor ziekenhuismedewerkers zijn sinds 3 juli gestaakt. Beeld Marcel van den Bergh

Cao’s in andere sectoren

De ziekenhuismedewerkers zijn de laatste grote groep zorgverleners zonder cao. Al sinds 3 juli zijn er geen officiële onderhandelingen meer. Zorgcollega’s in andere sectoren hebben al wel naar tevredenheid loonsverhogingen voor elkaar gekregen:

Verpleeghuizen en thuiszorg: 7,43 procent in twee jaar
GGZ: 8,3 procent in 2,5 jaar, eenmalig 500 euro
Gehandicaptenzorg: bijna 8 procent in tweeënhalf jaar, driemaal eenmalige uitkering van 4 procent

Omdat de laatste cao van ziekenhuismedewerkers op 1 april van dit jaar verliep, zien de bonden het bod van de ziekenhuizen als een loonsverhoging van gemiddeld 2,8 procent over de looptijd van 34 maanden.

Meer over de zorg in ziekenhuizen

Het piept en kraakt in de zorg, nu ziekenhuizen niet meer mogen groeien

Van de helft van alle handelingen die artsen uitvoeren in Nederlandse ziekenhuizen, is niet bewezen dat de patiënt er baat bij heeft. Van 5 à 10 procent van de geleverde zorg iszelfs wetenschappelijk aangetoond dat deze niets toevoegt.

Sjoerd Repping, jarenlang hoofd van het centrum voor voortplantingsgeneeskunde aan het AMC, ziet het als zijn missie om een einde te maken aan de ‘onzinzorg’ in de ziekenhuizen.

Bij veel zorg ontbreekt het bewijs naar het nut ervan. Maar dat maakt het nog geen ‘onzinzorg’, betoogt Marcel Daniëls.

Ziekenhuizen moeten ‘varkenscyclus’ doorbreken om nijpend personeelstekort op te lossen

Wel of geen chemo? Meneer Van der Vlis krijgt de tijd om zijn keuze te maken. Want in het Elisabeth-Twee Steden Ziekenhuis in Tilburg mogen longkankerpatiënten meebeslissen over hun behandeling. En ze kiezen opvallend vaak iets anders dan wat de artsen als het meest passend beschouwen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden