In de Zaanstreek wordt de geur van lijnolie al 111 jaar gekoesterd

Hoeveel rollen linoleum staan er? '40 duizend', zegt fabrieksdirecteur Jelle van der Zwaan van Forbo. 'In een andere hal hebben we nog een voorraad van 60 duizend.'


Hoe raak je ooit 100 duizend rollen linoleum kwijt in een tijd van crisis? 'We hebben altijd een flinke voorraad van onze meest verkochte soorten. In het voorjaar moeten we klaar zijn voor de zomermaanden, als in scholen en ziekenhuizen het meest wordt gelegd.'


Buiten hangt de geur - noem het in de Zaanstreek geen stank - van lijnolie. Maar hier, midden tussen de rollen, is er niets van merkbaar. De lijnolie die de basis vormt voor de linoleumproductie, wordt in een andere fabriekshal op het 32 hectare grote terrein verwerkt. Over stank en stof moet niet worden gepraat. Linoleum is namelijk volgens Van der Zwaan de duurzaamste vloerbedekking in de wereld. 'Het gaat lang mee en wordt gemaakt van natuurlijke grondstoffen.'


De omwonenden in Krommenie en Assendelft moeten aan de geur gewend zijn. Het bedrijf werd in 1899 door de familie Kaars Sijpesteijn als de Nederlandsche Linoleumfabriek opgericht. Reden was dat de verkoop van zeilen die ook uit lijnolie werden gemaakt, terugliep. Er werd in Schotland voor 400 gulden een patent gekocht dat nu nog wordt gekoesterd. De familie verkocht het bedrijf in 1928 aan het Zwitserse concern Forbo, inmiddels de internationale Forbo Group met 6.000 werknemers. Tot Forbo Flooring behoren ook Forbo Novilon in Coevorden en Coral in Krommenie.


De Sijpesteijns hebben nog altijd een band met de fabriek in Assendelft. 'In de komende zomer komt de familie over voor een reünie.'


Forbo is na Tata Steel Nederland (het voormalige Hoogovens of Corus) met zevenhonderd werknemers de grootste industriële werkgever boven het Noordzeekanaal. Het heeft een opvallend jong management: Jelle van der Zwaan is pas 33 jaar, het andere directielid, financieel directeur Harold Sieben, 38 jaar.


Het bedrijf is oud, maar de dynamiek is jeugdig. In de jaren zeventig leek linoleum te hebben afgedaan ten faveure van vinyl. Maar inmiddels is het een wereldwijde groeimarkt. Behalve met de duurzaamheid heeft dat te maken met de bacteriostatische eigenschappen. De beruchte MRSA-bacterie kan zich er niet in verschuilen waardoor het vooral in ziekenhuizen uitstekend toepasbaar is.


Daarnaast heeft Forbo het assortiment gemoderniseerd. Vroeger was linoleum, of marmoleum zoals de marktnaam van het Forbo-linoleum luidt, alleen in de tamelijk saaie kleuren beige, grijs en blauw verkrijgbaar. Nu wordt het geleverd in hippe patronen en kleuren. In 2006 schakelde Forbo designers zoals Piet Hein Eek en Edward van Vliet in die elke maand een nieuw patroon ontwierpen.


Dit jaar is een nieuw linoleumoxyd-ontwerp van Claudy Jongstra onder de naam Marmoleum Oxyd op de markt gebracht. In januari werd in Assendelft een nieuwe productielijn geopend waar marmoleum met een lengtestreep wordt gemaakt, het zogenoemde striato (naar het Italiaanse woord voor streep). Het is uiterlijk bijna niet van parket te onderscheiden.


Ziekenhuizen, scholen en kantoren zijn nog altijd de grootste afnemers, maar linoleum keert hierdoor ook weer terug in de woningen. Algemeen directeur Harold Sieben erkent dat de groeimogelijkheden op de Europese markt voor linoleum bescheiden zijn. 'Dat is een volwassen markt. Maar in de Verenigde Staten en Azië groeit de vraag snel. De export van de Forbo Groep naar de VS steeg vorig jaar 10 procent, die naar Azië 20 procent.'


Wereldwijd zijn er twee concurrenten, Armstrong en Tarkett met fabrieken in Duitsland en Italië, maar Forbo heeft 65 procent van de markt in handen. Dat biedt ook de meeste mogelijkheden om te innoveren. De fabriek is van binnen zeer modern. Het productieproces is verregaand geautomatiseerd, zelfs de orderafhandeling. Die wordt gedaan door computers en robots. De bemande vorkheftrucks zijn al zeven jaar geleden vervangen door onbemande voorgeprogrammeerde agv's (automatic guided vehicles) die volgens Sieben het voordeel hebben dat ze geen fouten maken. 'Het aantal klachten is drastisch afgenomen.'


Het is een kapitaalintensief bedrijf. Dat is ook een van de redenen dat het nooit is verplaatst naar een industriecomplex bij de Rotterdamse haven waar de grondstoffen aankomen en de eindproducten weer naartoe moeten voor verscheping. Op het terrein staan de containers waar elk 150 rollen van 32 meter inpassen.


Lang duurt het niet om een container vol te krijgen. Een rol marmoleum is in ruim anderhalve minuut geproduceerd. 'Voor de productie hebben we lijnolie, tallolie (een afvalproduct uit de papierindustrie), houtmeel, kalksteen, hars en pigmenten nodig - allemaal duurzame producten', zegt Van der Zwaan. Door lucht en tallolie aan lijnolie toe te voegen ontstaat een oxidatieproces dat resulteert in een linoleumcement. Hier worden pigmenten aan toegevoegd. Het granulaat dat daarna resteert wordt op een jutedrager gewalst. Ten slotte moet het eindproduct nog twee tot drie weken in droogkamers worden verhard.


In de marmoleumfabriek wordt volcontinu gedraaid, zodat elk etmaal vele duizenden rollen kunnen worden geproduceerd. Sieben en Van der Zwaan willen niet praten over de capaciteit van de fabriek. Maar hieruit blijkt hoe groot de wereldvraag is. Dit jaar zullen nieuwe linoleumcollecties (The unexpected nature of linoleum), een nieuwe Novilon-collectie voor de consumentenmarkt en voor het eerst een collectie vinyltegels op de markt worden gebracht.


Buiten is de geur van lijnolie weer te ruiken. De geur van voorjaarsbloemen is aangenamer. Maar in de Zaanstreek koestert men de oude industriële traditie en neemt men het op de koop toe.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden