Column

In de wapenhandel wordt het woord 'oorlog' niet gebruikt

Waarom de grootste wapenfabrikanten naar de hoofdstad kwamen.

Wapenbeurs, onderzeeërtje van Saab.

Op een wapenbeurs is oorlog taboe. Alles in die richting is professioneel weggewerkt, daarom heet het ook geen wapenbeurs, maar een 'conferentie' over 'Maritime/Air Systems and Technologies' (MAST). Drie dagen in de Amsterdamse RAI, gisteren was de laatste dag.

Product placement vind je bij MAST in een reeks lezingen met titels als 'Onbemande systemen' of 'Onderwater Communicatie en Data Management'. Zwaar geschut noemen we 'strikt defensief'. En de grootste wapenfabrikanten ter wereld prijzen zichzelf op de beursvloer aan in bloemrijke eufemismen:

Lockheed Martin: 'A better tomorrow.'

Northrop Grumman: 'The value of performance.'

BAE: 'Affordable solutions for a rapidly changing world.'

De stichting Stop Wapenhandel organiseert een demonstratie, en GroenLinks en de SP initiëren in de Amsterdamse gemeenteraad een spoeddebat: waarom biedt de hoofdstad hier een podium aan bijvoorbeeld Textron, fabrikant van wereldwijd verboden clusterbommen? Of aan ThyssenKrupp, dat onderzeeërs produceert met kernwapens?

Als ik me wil accrediteren, doet de Nederlandse contactpersoon alsof de beurs 'vol' is. Fokke Obbema onthulde in deze krant hoe een lobby van marine, bedrijven en kennisinstituten als TNO het ministerie van Defensie met een nieuw prestigeproject à la de JSF wil opzadelen: de aanschaf van vier nieuwe onderzeeboten ter waarde van minstens 2,5 miljard euro. En voor onderzeeërs kun je op MAST heel wat boodschapjes doen. Niet toevallig is commandant van de Koninklijke Marine Rob Verkerk gastheer en huurt TNO flink wat ruimte op de beursvloer.

De Britse sales-directeur van MAST stuurt me vervolgens per ongeluk een kopie van een interne e-mail ('Out of interest, why have we refused this person?'). Altijd leuk, zo komt er alsnog een toegangskaart om de schade te beperken, met excuses bij de ingang: er is 'wat twijfel' over 'de politieke kleur van uw krant', en buiten is met de aangekondigde demonstratie de nadruk 'ook al zo op oorlog komen te liggen'.

Het woord oorlog, dat kunnen ze er in de wapenhandel echt niet bij hebben.

Wapenbeurs, BAE: `Alleen maar defensief¿.

Binnen het tevreden geroezemoes van mannen onder elkaar. Nog een paar uur te gaan tot de 'Bonaire Beach Party'. Jan Söderström van het Britse BAE Systems staat voor een mooi klein tankje: 44 millimeter marinegeschut. Jan probeert me glimlachend wijs te maken dat alles wat op marineschepen staat 'altijd alleen maar defensief' is, 'want zo is de marine'.

Bij TNO roepen de dames achter de bar voor TNO-drankjes geschrokken 'O! Je hebt pers!' naar TNO-directielid Leon Smit. Ik vraag de fysicus of hij kan uitleggen wat TNO hier aan de man brengt. We staan al vlak bij de Nederlandse scheepsbouwer Damen ('The sky is NOT the limit'), kanshebber voor de order voor de nieuwe onderzeeërs. Leon Smit zwijgt gespannen en weigert me überhaupt aan te kijken. Dan springt iemand in deze pijnlijke situatie. Ik moet naar Jeroen de Jonge, de directeur van TNO Defensie, die in februari zo enthousiast een lobbyavond voor de onderzeeboten leidde. Jeroen heeft iedereen verordonneerd de kaken op elkaar te houden. Zelf laat hij, heel gek, niets meer van zich horen.

Wat nou 'wapenbeurs', houdt iedereen op MAST vol. Deals worden hier niet gesloten, want mega-orders zijn een kwestie van jaren. Hier gaat het alleen maar over 'presentaties van nieuwe technieken'. Dus hoe erg ís het eigenlijk?

Ik rijd naar stichting Stop Wapenhandel om het daar dan maar te vragen. Een piepklein kantoortje in Amsterdam-West. Twintig jaar geleden opgericht, toen Europa wapens bleek te exporteren naar Irak. Politicologe Wendela de Vries doet nu al jaren fulltime feitenonderzoek naar Nederlandse wapenexportgegevens, met dank aan sponsoren als Oxfam Novib. 'Hele rijen wapenexportvergunningen' kun je tegenwoordig gewoon vinden op de website van het ministerie van Economische Zaken, zegt ze. 'En wij spitten dat dan uit.' Nederland staat wereldwijd in de toptien van voornaamste wapenexporteurs. Goed voor 2 miljard aan exportvergunningen in 2014. Daarvan ging 18 procent naar landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Maar we noemen het technologie. Wij verkopen bijvoorbeeld 'alleen maar vuurleidingsystemen' voor raketten. Wendela: 'Al gaat zo'n raket echt geen meter de lucht in zónder dat systeem.'

Begin gewoon eens nuchter eufemismen uit te kleden, vindt Stop Wapenhandel. Bekijk die handel zoals die is. De cijfers liggen voor het grijpen en heel ingewikkeld is het ook niet. Alleen: wie wil het nog weten?

Stop Wapenhandel maakt zich op om te demonstreren. Links Wendela de Vries.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden