In de vierde klas waren kerstkaarten politiek

Bevangen door verlangen

Ik was 15 en ik stond op de kerstafdeling van de Bijenkorf. Kaarten moest ik hebben, om te sturen aan klasgenoten die mij waarschijnlijk kaarten zouden sturen of juist niet: in de vierde klas waren kerstkaarten politiek. Ik was de schappen al een paar keer langsgelopen en had nu een doosje kaarten vast. Kaarten met engelen erop; de barsten in hun hoge voorhoofden verraadden dat het waarschijnlijk een detail van een of ander renaissanceschilderij betrof. Cliché of chic? Ik wist het niet. Ik had die middag al een heleboel bellen, ballen, kerstmannen en kaarsjes met hulstblaadjes gezien. En nu kon ik niet meer bepalen of de engelen mooi waren of gewoon: net iets minder lelijk dan die andere kaarten.

Ik zette de engelen terug in het rek. Ging alle schappen nog eens langs. Liep terug naar het schap met de engelen. Maar de engelen waren weg. En toen, toen gebeurde het.

Nu de engelen waren uitverkocht, werden al mijn twijfels weggevaagd door één allesoverheersende overtuiging: ik MOEST die engelen hebben.

Dus ging ik naar V&D. En naar de AKO, Expo, Bruna en twee boekhandels. Ondertussen dacht ik aan de furore die ik zou maken met die prachtige kerstkaarten; die engelen met hun gouden haren, een esthetisch verantwoorde knipoog naar het cliché! Bezeten was ik, van het ene op het andere moment bevangen door een verlangen. En dat was vreemd. Want het was een verlangen naar iets dat ik aanvankelijk niet echt had willen hebben.

Sindsdien noem ik dit mechanisme: het kerstkaarteffect. Een plotselinge, ogenschijnlijk ongegronde affectie voor iets, aangewakkerd door de dreiging van verlies.

Waarschijnlijk heeft iedereen het weleens.

Bij materiële zaken: iemand wil een jas kopen, twijfelt twee dagen, gaat de jas nog één keer bekijken, de jas is weg, *poef*, kerstkaarteffect: 'Is hij er ook niet in een ander filiaal?!'

Maar ook in relaties: iemand 'voelt het niet', verbreekt zijn relatie, ziet zijn ex een paar weken later met een nieuwe partner, *poef*, kerstkaarteffect: 'Had ik mijn lief maar niet laten gaan!'

Het lijkt logisch: wie de tram ziet vertrekken, zal harder gaan rennen. Maar waarom gaat iemand rennen voor een tram die hij helemaal niet moet hebben?

Het kerstkaarteffect berust, denk ik, op drie elementen. 1) Wat anderen begeren, wordt begeerlijk. Ik twijfelde over de kerstkaarten, anderen kóchten ze. Zo werd mijn vermoeden bevestigd: die kerstkaarten waren dus toch waardevol! Het inzicht kwam te laat, de kerstkaarten waren weg. Dat brengt ons op 2): Is iets weg, rest alleen de herinnering. Maar herinneringen zijn verzinsels. Dus nu we het niet meer zien, kunnen we het object van obsessie in gedachten chiquer, mooier, liever maken dan dat we het aanvankelijk ervoeren. En zo komen we bij 3): Onze angst iets te missen is vaak groter dan onze behoefte iets te bezitten.

Wie dit alles eenmaal doorheeft, kan het kerstkaarteffect naar eigen voordeel inzetten.

Dat is precies wat boekingsites doen: 'Nog maar twee kamers beschikbaar!'

Maar het gebeurt ook bij onderhandelingen: 'Sorry, die prijs is te hoog, doei!' - 'Wacht!'

En zelfs in de liefde: 'Ik ben inmiddels met anderen aan het daten.' - 'Ja maar..'

Zo ligt het kerstkaarteffect aan de basis van allerhande overtuigingsprincipes, marketingtrucs en hard to get-spelletjes.

Is het zwak wanneer we daar voor vallen? Misschien. Aan de andere kant: het doet ons geloven dat ons verlangen gegrond is. En daarmee wórdt het verlangen ook gegrond. Verlangen is immers een overtuiging. Voor overtuigingen zijn we bereid te vechten.

Nog fijner dan weten waar je voor vecht, is daadwerkelijk krijgen waarvoor je vecht.

Ik vond de kerstkaarten, uiteindelijk. En ik was er intens blij mee, had me in tijden niet zo voldaan gevoeld. Noem het zwak, noem het zelfbedrog. Maar uiteindelijk is het kerstkaarteffect een taxi over de weg naar genot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.