In de sferen van het zangerige

Het vioolspel van Krebbers was genereus, hij begaf zich nooit in de machoregionen van de vechtlust en het grote gebaar....

HERMAN KREBBERS is 75 geworden. Dat werd gisteren gevierd in de Kleine Zaal van het Concertgebouw. Morgen wordt het nóg eens gevierd, met een violistenfeest in de Grote Zaal. De platenmaatschappij Philips viert het jubileum twee keer mee: Krebbers kreeg donderdag het eerste exemplaar van een speciale Herman Krebbers-uitgave van drie cd's, met opnamen uit de jaren vijftig, zestig en zeventig. Morgen wordt hem nog een keer dat eerste exemplaar uitgereikt.

Krebbers is de jongste niet meer, met andere woorden, en het zal hem nauwelijks verbazen (de vraag is of het hem veel kan schelen) dat de meeste jonge violisten en een hele volksstam aan Nederlanders van onder de vijfendertig geen flauw idee hebben van hoe bijzonder zijn vioolspel in de beste dagen eigenlijk geklonken heeft.

Herman Krebbers: viool. Dat is zoiets als Hans Henkemans: piano, Phia Berghout: harp. Een naam, een instrument, en een echo van grootheid.

Een verschil is, dat Krebbers nog tot de springlevenden behoort, en aan veel jongere violisten nog vertelt hoe het moet of hoe het kan. Als praktiserend violist treedt hij zaterdag op in het dubbelconcert in d van Bach en in het concert voor vier violen en orkest van Vivaldi. Theo Olof en zijn ex-leerlingen Liza Ferschtman, Christiaan Bor en Natsumi Tamai zullen hem als medesolisten omringen, waarbij Jaap van Zweden het Orkest van het Oosten dirigeert.

Met dat feest kan redelijkerwijs al niets meer misgaan. Toch zullen Concertgebouwgangers en Radio 4-luisteraars waarschijnlijk een andere Krebbers horen dan de Krebbers die als solist in Ravels Tzigane ooit de gevreesde Pultmeister Kiril Kondrasjin 10 minuten en 43 seconden lang de gelukkigste mens van de wereld maakte.

Dat gebeurde, gemeten over een heel mensenleven, nog betrekkelijk kort geleden. Krebbers speelde het stuk in '78 met het Concertgebouworkest onder Kondrasjin - een jaar voordat Krebbers met zijn motorzeiljacht de Hempiedoos de haven van Durgerdam aandeed, te water raakte en met vereende krachten aan boord werd gesleurd, waarna hij zijn vertolkerscarrière moest opgeven wegens een verruïneerde rechterschouder.

Een terugkeer naar het oude bestaan heeft hij sindsdien niet meer overwogen. 'Als ik morgen ja zeg, heb ik overmorgen honderd concerten', zei Krebbers in het weekblad De Tijd, toen hij weer een strijkstok kon vasthouden. 'Maar als ik nu zou optreden en het zou niet honderd procent zijn, dan hebben de mensen het recht om te zeggen: ''Moest dat nou zo nodig?'' Daar kan ik niet mee leven.'

De ramp veranderde langzaam in een zegen: 'Het drong tot me door dat ik niet meer de zware weg hoefde te gaan van het afscheid nemen van het podium.' En: 'Ik ben afgehaakt op een moment dat ik voor de hele wereld dezelfde kan blijven. Waar ik ook kom, overal denken de mensen nog: dat is hij. De herinnering blijft zuiver.'

Krebbers heeft zijn zeldzame optredens sindsdien low key gehouden, blijmoedig musicerend in kleine zalen, bij voorkeur in het gezelschap van vrienden en leerlingen.

Wie precies wil weten wat er zo groot was aan het spel van Krebbers, of zich dat nog eens te binnen wil laten schieten (want groot wás het), moet luisteren naar zijn vertolking van het vioolconcert van Brahms. Dat kan weer, want Philips heeft de 25 jaar oude opname pas opnieuw uitgebracht in zijn serie 'Dutch Masters', en die Dutch Masters-cd zit ook weer in de Krebbers-jubileumuitgave.

Die uitvoering van Krebbers kan zich meten met het beste wat Isaac Stern, Arthur Grumiaux en Henryk Szeryng in dit Brahmswerk te bieden hadden (om het tot een paar grote tijdgenoten van Krebbers te beperken). Ze staat er in een opzicht zelfs boven, door de magnifieke samenwerking met het Concertgebouworkest en Bernard Haitink, die hun toenmalige concertmeester Krebbers natuurlijk van a tot z kenden, en net als Krebbers in een blakende vorm staken.

Krebbers' vioolspel in deze Brahmsopname - waarvan het bestaan door sommigen tot de dag van vandaag werd doorverteld als een Geheimtip - is vederlicht en dansant. Maar ook genereus, met een prachtige variatie in de streek. Meer gehouden in de sferen van het zangerige, dan in de machoregionen van de vechtlust en het grote gebaar.

Dat het vioolspel is van een tijdje terug, daarvan getuigt het dringende vibrato. Tegelijk maakt het zich los van zijn tijd, doordat elke noot in die Brahmsuitvoering van Krebbers een eigen overtuigingskracht heeft, zonder zich te onttrekken aan de muzikale samenhang.

Nog veel 'ouder' is het spel van Krebbers en zijn collega Olof in Bachs concert voor twee violen in d-klein - in een opname uit 1952, toen Krebbers en Olof zelf nog onder de dertig waren, en hun solistische avonturen combineerden met een concertmeesterschap bij het Residentie Orkest van Willem van Otterloo.

Wat je daar hoort in het tweede deel, is het soort Bachpraktijk dat de cabaretier Wim Kan moet hebben geïnspireerd tot zijn bekende boutade over de 'gevoelige' viool ('En weet u wat nóg gevoeliger is: twee violen'). Maar ook hier staat de cantilene ver boven de praalzucht.

Aan historische interesse en instinct voor stilistiek heeft het Krebbers nooit ontbroken - in weerwil van het tamelijk eenzijdige oordeel dat tegenwoordig de ronde doet over musici uit de periode 1950-1970. Wie bij de Krebbers Edition even oplet, hoort de subtiele verschillen in de toonvorming en de articulaties die hij loslaat op uiteenlopende componisten als Paganini, Max Bruch, Vieuxtemps en Henk Badings.

Nikolaus Harnoncourt vond het vreselijk, toen hem duidelijk werd dat hij het bij zijn gastdirecties in Amsterdam voortaan moest stellen zonder de toegewijde concertmeester en 'unglaublicher Musiker' Krebbers.

Krebbers 75 jaar: Holland Music Sessions, Concertgebouw Amsterdam, 20 juni (14.15 uur). Ook op Radio 4.

Jubileumuitgave Herman Krebbers: Philips 462554 (3 cd's).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden