ReportageVoedselbank

In de rij voor de Voedselbank: ‘Trots kun je niet eten’

Nergens nam het aantal Voedselbankklanten zo hard toe als in Amsterdam. Het toont hoe hard de coronacrisis bestaande kwetsbare groepen raakt en nieuwe kwetsbare groepen creëert. 

Voedselbank op het Makassarplein in Amsterdam-Oost. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Trots kun je niet eten, dat weet Tino (53) maar al te goed. Dus zette hij de zijne opzij toen hij eind maart hoorde dat zijn contract bij het Van der Valk Hotel werd opgeschort. In plaats van achter de receptie, staat hij nu elke vrijdagochtend in de rij voor de Voedselbank in Amsterdam Oost. En hij is zeker niet de enige: het aantal huishoudens dat afhankelijk werd van voedselhulp verdubbelde hier door de coronacrisis bijna.

Terwijl afgelopen zomer veelvuldig naar Amsterdam werd gewezen als corona-brandhaard, ontvouwde zich in de schaduw van die ene crisis een andere. De economie van de hoofdstad werd in het hart geraakt. Volgens regionale cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek kromp ze afgelopen kwartaal met 12 tot 14 procent. Het aantal werkloosheidsuitkeringen nam in augustus met 53 procent toe en nog eens eenderde van de banen in de metropoolregio staat onder druk.

Domino-effect

Er is sprake van een domino-effect, zegt hoogleraar regionale economie Henri de Groot. De sectoren die van overheidswege moesten sluiten, zoals de horeca en cultuur, zijn in de hoofdstad oververtegenwoordigd. ‘En dat zijn bij uitstek branches waarin veel wordt gewerkt met zzp’ers en flexibele krachten.’ Volgens onderzoeksbureau IOS heeft bijna een kwart van de werkende Amsterdammers een flexcontract. ‘Daardoor kon de economie hard groeien toen het goed ging, maar is de klap nu groter. Er is aan de onderkant van de arbeidsmarkt flexibiliteit gekocht en onzekerheid gecreëerd.’

En zo kan het dus dat op nog geen honderd meter van de cappuccino-nippende terrasgangers een rij staat voor voedselhulp die zich uitstrekt van de ene kant van het plein tot de andere. Met boodschappenkarretjes en Action-tassen schuifelen de 157 klanten langs tafels waar goedlachse vrijwilligers hen broccoli, aardappels, tijgernootjes en vaatwastabletten toestoppen (‘niet dat iemand hier een vaatwasser heeft hoor’, verzucht een vrijwilliger).

Levensverhalen

Sommige levensverhalen in de rij laten zich samenvatten in kernachtige bewoordingen als ‘schulden’, ‘scheiding’ en ‘rollercoaster’. Andere hebben meer tekens nodig. Zoals dat van de Palestijnse Mahmoud (30). Na een lange reis met tussenstop in Griekenland, kwam hij in Amsterdam bij sterrenrestaurant Rijks terecht. Hij werkte er als bordenwasser op oproepbasis tot hij half maart niet meer werd opgeroepen. Zonder gasten immers geen vieze bordjes om af te wassen.

Met zijn vrouw en zeven maanden oude baby moet hij nu rondkomen van een bijstandsuitkering. Zijn dagen slijt hij met één oog op zijn telefoon gericht. Nu de horeca weer open is, kan zijn baas elk moment bellen, denkt hij. ‘Dat doet hij heus wel, het is een goed mens’, zegt Mahmoud. En anders komt hij er ook wel overheen. ‘Als je iets verliest, betekent dat altijd dat er iets beters voor in de plaats komt.’

Pompoensoep

Iets beters, daarvan droomt ook de Russische gids Iwan. Tot voor kort at hij met vermogende landgenoten in de duurste restaurants en hapte hij visjes bij de Zaanse schans. Nu eet hij vooral zijn spaargeld op en ontdekt hij nieuwe smaken in de voedselpakketten. Die van pompoensoep uit blik bijvoorbeeld. Had-ie hiervoor nog nooit gegeten.

‘De klanten die nu aankloppen bij de Voedselbank zijn vooral mensen die het voor de coronacrisis nét aan konden redden, die altijd inventief waren om de boel draaiende te houden, maar van wie de mogelijkheden uitgeput zijn nu ze hun baan zijn kwijtgeraakt’, vertelt maatschappelijk werker Kathleen Vijent van de Voedselbank. 

Dit voorjaar waarschuwde een adviescommissie onder leiding van burgemeester Femke Halsema al dat de coronacrisis bestaande kwetsbare groepen, zoals mensen met een migratieachtergrond, extra hard raakt en een nieuwe groep kwetsbaren creëert, onder wie jongeren en zzp’ers. Mogelijk zijn de extra huishoudens die nu aankloppen bij de Voedselbank nog maar het topje van de ijsberg. ‘Mensen komen hier pas als het echt niet anders kan’, weet Vijent. ‘Er is veel schaamte.’

Schaamte

Dat geldt ook voor zelfstandig ondernemer Claudia (56). Ze kon die eerste keer in de rij maar aan één ding denken: ‘als ik maar geen bekenden tegenkom’. Al twintig jaar staat ze op evenementen met sjaals en sieraden uit India. ‘En kijk nu eens hoe diep ik ben gezonken.’ Met de 1.050 euro die ze aan overheidssteun krijgt, kan ze de vaste lasten van haar bedrijf niet betalen. Dus heeft ze nu schulden gemaakt bij vrienden.

‘KLM en de grote jongens krijgen volop steun maar de kleine ondernemers worden vergeten’, vindt ze. Maar Claudia gaat het niet lijdzaam afwachten. Voor haar verjaardag heeft ze vorige week geld gevraagd om zich te laten opleiden tot masseur. En ja, ze weet dat dat een contactberoep is. ‘Maar als er een volgende lockdown komt, ga ik me er echt niet meer aan houden. Dat hele virus is eigenlijk ook overdreven.’

Bijstand

Het aantal mensen met een bijstandsuitkering is het afgelopen halfjaar met 12 duizend toegenomen tot 427 duizend, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Vooral jongeren tot 27 jaar stroomden relatief vaker in: zij zijn oververtegenwoordigd in beroepen die van overheidswege moesten sluiten en hebben vaker een flexcontract. Daardoor hebben ze geen of minder lang recht op een werkloosheidsuitkering bij het UWV. Het is voor het eerst in tweeënhalf jaar dat het aantal bijstandsontvangers toeneemt.

Vanaf 2021 wordt de bijstandsuitkering stapsgewijs verlaagd. De Planbureaus waarschuwden vorige maand dat het aantal Nederlanders dat in armoede leeft met name daardoor met een kwart zou kunnen toenemen. Dat is nog buiten het effect van de coronacrisis gerekend. Op dit moment leven één miljoen Nederlanders in armoede.

LEES VERDER

Zo raakt de coronacrisis de arbeidsmarkt in uw gemeente

Het CBS meldde vrijdag een recorddaling van het aantal banen en de aankondigingen van reorganisaties volgen elkaar in rap tempo op. Waar liggen nog wél kansen op de arbeidsmarkt?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden