'In de psychopathologie kan alles worden weerlegd'

De ruim 750 pagina's dikke Allgemeine Psychopathologie van Karl Jaspers heeft voor Damiaan Denys in alle opzichten gewicht.

Beeld Daniel Cohen

Ik kreeg het boek van mijn vrouw op 9 november 1996, ze schreef wat slordig en oneerbiedig dwars door de gedrukte lijnen van de titelpagina: 'Het belangrijkste werk van de belangrijkste persoon in je leven aan de belangrijkste persoon in mijn leven'. Het is een Springer-uitgave, mooi ingebonden, in harde kaft uitgevoerd, met een diepblauwe achtergrond en gele, - in die tijd - modern aandoende letters. Het is duidelijk bedoeld om de tand des tijds te doorstaan, niet alleen om zijn Duitse degelijkheid, maar ook omdat het boek zwaar is. Je hebt er een pak aan, zouden ze in Vlaanderen zeggen.

Voor mij heeft het boek in alle opzichten gewicht, het drukt een zwaarte op mijn denken, drukt zich af in mijn denken, als een stempel en laat zelden een spoor na, want een spoor is oppervlakkig en kan te allen tijde worden uitgewist terwijl een stempel een inzinking veroorzaakt. Wanneer ik het boek op mijn vlakke hand plaats en het met gestrekte arm voor me houd, moet ik moeite doen om het omhoog te houden, ik moet weerstand bieden tegen de zwaartekracht zoals de werkelijkheid weerstand biedt aan mijn wereld die ik er voortdurend wil onderbrengen.

Jaspers schrijft in zijn inleiding: Der Gegenstand der Psychopathologie ist das wirkliche bewusste psychische Geschehen ('De psychopathologie heeft het werkelijke, bewuste, psychische beleven tot onderwerp'). Meestal leun ik dan achterover en staar peinzend naar het plafond alsof de gedachte dan makkelijker verteerbaar zou zijn en sneller mijn geest in glijden. Maar het bezorgt me alleen maar nekpijn. Daarom kijk ik nu naar de grond.

Beeld Mietze B

Waarheid

Als ik mijn wereld zelf kon inrichten - maar dat kan ik helaas niet - dan zou ik elke week op zondagmiddag lukraak verschillende passages lezen, als een jazzmuzikant en afwisselend iteratieve blues-toonladders repeteren op een Fender Stratocaster om bewegend te denken, om te denken in beweging. Het gaat me niet eens om de waarheid van een zin uit het boek, of meerdere zinnen, het gaat me om de waarheid die de zinnen bij mij oproepen, anders dan die geschreven staat. Het gaat om die enkele zin die op de juiste plek valt en waarvan de onvolkomenheid aanspoort tot creatief denken.

Wat verderop in de inleiding staat: In der psychopathologie besteht die Tatsache, dass man nur wenig Behauptungen, ja vielleicht keine Behauptung aufstellen kann, die nicht irgendwie und irgendwo bestritten wird. ( 'Het is nu eenmaal eigen aan de psychopathologie dat men zelden, misschien zelfs nooit iets kan beweren dat niet door iemand of iets weer kan worden weerlegd.')

Ik hoop dat iedereen de Allgemeine Psychopathologie van Karl Jaspers langzaam vergeet, dat zijn boek overal verkruimelt, en ik als enige en laatste in de wereld een zeldzame kopie kan herbergen, verscholen op mijn zolderkamer in een vergeten middeleeuws boerendorp op de Veluwe, waar ik een met zorg uitgekozen gedachte als een spaarzaam kleinood op gezette tijden de wereld kan voorleggen. Dan is hij voor mij alleen en ik alleen voor hem om schaamteloos in bezit te nemen en langzaam te worden bezeten.

Psychiater/filosoof
Damiaan Denys (1965) is filosoof en psychiater. Hij is hoogleraar psychiatrie aan de Universiteit van Amsterdam en schreef dit jaar een brandbrief in het wetenschappelijke tijdschrift Nature om tot een betere behandeling te komen van suïcidale patiënten.

Met de eindejaarslijstjes in de hand kun je de boeken kiezen die je nog had willen lezen. Maar misschien nog wel fijner dan te beginnen aan een inhaalactie is terug te grijpen naar dat ene boek dat je al je hele leven met je meedraagt. Dat boek waarvan je vindt dat iederéén het zou moeten lezen. Wij vroegen denkers van 2014 naar hun tijdloze favorieten, hun 'persoonlijke bijbel'. Ter inspiratie en overdenking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden