REPORTAGE

In de Plak moesten homo's openlijk zichzelf kunnen zijn

Flikkerfeesten, krakersrellen en pedofielenavonden: in het Nijmeegse café de Plak werd tegen heilige huisjes aan geschopt. Precies vier decennia later gebeurt dat nog steeds, zij het in een andere vorm.

Huidig en voormalig barpersoneel van de Plak. Luc Dinnissen, Jeroen Hinssen (op de voorgrond), Jozé Bos, Michael Meyer (op de achtergrond, grijze polo), Saad Alklif, Sevag Barsoumian en Noelle Aarts. Beeld Marcel van den Bergh

Zaterdagmiddag in Café de Plak. Het is nog stil. Een ober met een wangpiercing en onderarmen die blauw zien van de tatoeages zet een kopje koffie op tafel met een Tony Chocolonely-chocolaatje. Uit de boxen klinkt een funky deuntje. Curtis Mayfield? Ja. 'Goede zaterdagmiddagmuziek.'

Wie niet beter weet, denkt beland te zijn in het zoveelste hipstercafé. Maar dat is een misvatting, want we bevinden ons op historische grond. De Plak was het eerste openlijke homocafé van Nijmegen, hier werd in 1981 onderhandeld tussen de politie en de krakers van de Piersonstraat, in de kelder werden in de jaren tachtig en negentig beruchte flikker- en pottenfeesten gehouden. En recentelijk nog werd hier elke zondag gekookt door vluchtelingen uit opvangkamp Heumensoord.

Tegendraads, roldoorbrekend, emanciperend, dat is waar de Plak voor staat, al veertig jaar. Een café dat tegen heilige huisjes aan schopt. 'Maar altijd op een speelse manier', zegt Michael Meyer (58), oud-barman en tegenwoordig eigenaar van een communicatiebureau.

Collectief café

'We hadden een hekel aan mannen die hier met hun actiebutton aan de bar stonden, maar thuis hun vriendin de afwas lieten doen.' Voor straf werden ze apart gezet: de mannen in de kelder, de vrouwen boven. Mannen die alleen naar de meisjes zaten te gluren, werden buitengezet.

De Plak werd in 1976 opgericht als een café voor homo's. Dat was toen nog niet vanzelfsprekend, zegt 'Plakmoeder' Jozé Bos (60) met veertig dienstjaren achter haar naam. 'Voor homo's had je toen alleen nog maar een schimmige bar.' In de Plak moesten homo's openlijk zichzelf kunnen zijn.

Kort na opening werd de Plak overgenomen door het personeel. Sindsdien is het een collectief café: iedereen verdient evenveel, hiërarchie is afgeschaft, een deel van de winst gaat naar actiegroepen en goede doelen. Elke zondag was er vergadering. 'Een ramp', aldus Meyer. 'Ik vond het altijd hartstikke leuk', zegt Noelle Aarts (58), tegenwoordig professor Communication Science, maar in een vorig leven tien jaar Plak-barvrouw.

Affiche voor een Pottengrot-avond.

Geuzennaam

Naast praktische zaken kwamen er ook principiële kwesties aan de orde. 'Elke man is een potentiële verkrachter', was een typisch gespreksonderwerp in de hoogtijdagen van het strijdbare feminisme. 'Maar ik heb ook in een sexy minirok achter de bar gestaan', herinnert Meyer zich. 'Ook dat kon.'

De Plak wou een plek zijn waar minderheden de meerderheid waren. In de kelder waren swingavonden voor alle gezindten. Er konden 150 mensen in, op hoogtijdagen zat het bomvol. Vocht droop van de muren, bier liep uit de tap, het geld stroomde binnen.

Dinsdag was salsa-avond, woensdag was voor de punkers ('Denzhool'), voor de lesbische vrouwen was er de 'Pottengrot', op zondag was het 'Flikkeravond' - flikker was toen nog een geuzennaam in plaats van een scheldwoord. Je kunt het je nu nauwelijks voorstellen, maar er waren ook pedofielenavonden in de Plak, zegt grafisch ontwerper en oud-Plakker Luc Dinnissen (58). 'Dat was toen iets waarvoor je open moest staan, vonden wij.'

Plakfestival

Het in homo-, lesbische-, transgender- en activistenkringen roemruchte Nijmeegse café De Plak viert deze week zijn veertigjarig bestaan met zaterdag een feest in de oude Honigfabriek en een Plak top-40: een selectie uit veertig jaar Plak-hits, deze week te beluisteren via radio de Plak. Meer informatie: cafedeplak.nl/plakfestival/

Piersonrellen

In 1981 was de Plak het oog van de orkaan in de rellen rond de Piersonstraat. Het ging om de afbraak van een rijtje woningen voor bouw van een parkeergarage. Achteraf gezien was het ook een krachtmeting tussen het aanzwellende actiewezen en het openbaar gezag. Het café zat net buiten de barricaden die bij de ontruiming door tanks werden geslecht. Natuurlijk stonden ze achter de actievoerders, zegt Meyer. 'We brachten elke avond pannen soep.' Maar in de Plak dronken politieagenten ook hun warme chocolademelk. Meyer: 'Wij waren altijd meer van de dialoog, bij het harde activisme voelden we ons minder thuis.'

In veertig jaar tijd is Nijmegen veranderd. 'Het is allemaal wat gezapiger geworden', vindt Aarts. De kraakbolwerken van weleer zijn ontruimd of gelegaliseerd. Gekraakt wordt er nauwelijks meer, actiegevoerd ook niet. Nijmegen is keuriger geworden.

'Zoiets als de Piersonrellen van toen, dat kun je je tegenwoordig nauwelijks meer voorstellen', beaamt Jeroen Hinssen (36) van de huidige generatie Plakkers. Ook de Plak is braver geworden. De dansavonden zijn afgeschaft, de Plak is tegenwoordig vooral een eetcafé. De specialiteit is kaasgehakt, al meer dan dertig jaar op de kaart.

Vergaderingen zijn er nog steeds, elke eerste maandag van de maand. Die gaan vooral over praktische zaken. 'We zijn meestal al klaar voordat het luchtalarm afgaat.' De crisis is ook aan de Plak niet voorbijgegaan. Om ontslag te voorkomen zijn er vrijwillige werkuren ingevoerd. Sinds vorig jaar gaat het weer wat beter.

Maar dat de Plak zijn genen niet verloochent, bleek toen in Heumensoord bij Nijmegen drieduizend vluchtelingen werden opgevangen in een tentenkamp. Binnen de kortste keren werden in de Plak kookavonden georganiseerd voor vluchtelingen.

Saad Alklif (30) en Sevag Barsoumian (39), twee Syrische vluchtelingen, vonden in de Plak een thuis. 'Buiten zijn we bijzonder, hier binnen worden behandeld als normaal', zegt Sevag. 'Dit café is gebouwd op gemeenschap. We missen onze familie, maar we hebben hier nieuwe familie gevonden.' Met hulp van de Plak zetten Saad en Sevag nu een bedrijfje voor festivalcatering op.

Ondanks alle veranderingen is de Plak zijn principes trouw gebleven, zegt Aarts. 'Laatst stond op de deur: wegens crisis zijn de prijzen verlaagd. Dat vond ik typisch Plak.' Dinnissen ziet iets van het vroegere elan ook weer terugkomen op straat. 'Ik fietste laatst langs een lingerieposter van een vrouw met half blote borsten. Toen ik er later nog eens langs fietste was er overheen geklad. Fijn, dacht ik. Er gebeurt weer wat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden