In De Nieuwe Kerk legt Klukkluk voorgoed zijn indianentooi af

Een grote expositie in Amsterdam rekent af met het clichébeeld van de indiaan, zoals neergezet door Kuifje en Karl Mays boeken.

Nell Westerlaken


Zelfs toen acteur Herbert Joeks als hoogbejaard mannetje door de stad schuifelde werd hem nageroepen: 'Hé, Klukkluk, waar is je veer?' Klukkluk, uit de tv-serie Pipo de Clown, was immers voor een hele generatie de personificatie van 'de indiaan'. Van Winnetou via Witte Veder (uit Arendsoog) en Klukkluk naar Pocahontas: elke generatie lijkt zijn 'eigen' indiaan te hebben.


In een grote overzichtstentoonstelling, getiteld Indianen, kunst & cultuur tussen mythe & realiteit, wil de Nieuwe Kerk in Amsterdam afrekenen met de clichébeelden over Noord-Amerikaanse indianen. In een serie installaties zijn indiaanse stereotypen te zien, zoals de Dappere, bijvoorbeeld uit de boeken van Karl May, de Wijze, zoals Pocahontas, en de Schurk uit onder meer Kuifje. Ook Klukkluk ontbreekt niet. In scènes uit de tv-serie zien we hem terug als de Domme. Elke bezoeker hervindt er zijn eigen 'indianen', een feest van herkenning.


Het grootste deel van de expositie is gewijd aan de kunst en cultuur van echte indianen. Aan zeven indianenregio's in de Verenigde Staten en Canada zijn zeven artistieke tradities gekoppeld, zoals huiden verwerken en beeldhouwen. De meeste voorwerpen dateren van de 19de eeuw tot onze tijd. Sinds de indiaanse cultuur in de jaren zeventig min of meer werd herontdekt hebben indianen de ambachtelijke tradities van hun voorouders weer opgepakt en soms een nieuwe draai gegeven.


Toch bleven de meesten dichtbij de traditie. In een vitrine met prachtig bewerkte houten kisten uit West-Canada is weinig verschil te zien tussen een kist uit 1870 en een uit 1974. Blikvanger op de tentoonstelling is een 9 meter hoge totempaal uit 1969 van een Canadees opperhoofd. Maar ook veel kleinere voorwerpen, van manden tot maskers, vallen op door hun motieven en vormen.


Een stap die nauwelijks wordt gemaakt op de expositie is die naar moderne kunst van native Americans van vandaag, die de ambachtelijke etniciteit is ontstegen. Aan het einde van de tentoonstelling krijgt de bezoeker toch een blik op indianen van nu. Fotografen Morad en Natasja Bouchakour hebben dit jaar een serie aansprekende portretten gemaakt van indianen in de VS, een moderne 'Pocahontas' naast een getatoeëerde visser, een astronaut naast een acteur. Hier blijkt dat Klukkluk voorgoed zijn veren heeft afgelegd en is toegetreden tot de 21ste eeuw.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden