In De Kolde Pipe is iedereen welkom

Burgemeester Van der Knaap van Ede wil drankketen zonder pardon sluiten. Andere gemeenten prefereren controle: ‘Het is een sociaal gebeuren.’

Je hebt in Nieuwleusen een drankkeet alleen voor skaters en een voor radiopiraten. Maar in De Kolde Pipe (‘koud flesje’) is iedereen welkom. ‘Wij zijn een restkeet’, zegt Richard Schuurman (19), ‘zie je dat kleine ventje? Hij is hier aan komen lopen en nu hoort hij erbij.’

Achter de schuur van de familie Van der Hoek staat een witgroene stacaravan. Uit de open ramen schalt Nederlandstalige muziek. Jongens met flesjes bier in de hand (soms twee) staan om de bar. Meisjes zitten op de banken. De caravan oogt vervallen, maar binnen heerst de knusheid van een skihut.

Het design is van Niek Mulder (19). Hij ontwierp en betimmerde de houten binnenkant. ‘Niemand mocht zich ermee bemoeien’, zegt de timmermansleerling, ‘alleen op het laatst wat verven.’

Het is hun derde keet, vertelt Kerwin van der Hoek buiten. En meteen ook de duurste: 300 euro. De eerste begon hij op zijn twaalfde met zeven vrienden. Onder streng toezicht van vader Nico van der Hoek, die langskomt en meteen een flesje in zijn hand krijgt. ‘Ze mochten toen absoluut geen drank’, vertelt hij. Daarop krijgen de andere jongens haast de slappe lach en vertellen over het ingenieuze luik voor twee kratten. Vader Van der Hoek geeft geen krimp. De keet is niet zonder reden een paar keer gesloten, zegt hij, en er zijn op een ouderavond regels vastgesteld. Maar nu bemoeit hij zich er niet meer mee. ‘De jongens zijn 18 en 19. Ze werken allemaal.’

Duizenden jongeren op het platteland vermaken zich in de weekeinden in een illegale keet met veel drank. De Tweede Kamer roept om sluiting, maar minister Ter Horst krijgt weinig vat op gemeenten. Barneveld, Putten, Zwartewaterland (Genemuiden, Zwartsluis, Hasselt), Staphorst en Ede zijn de eerste die keten aan regels proberen te binden.

De jongeren van De Kolde Pipe zijn vrolijk en spraakzaam. Ongekend open, vindt jongerenwerkster Henrike Hofstede, die al drie jaar probeert door te dringen tot de tientallen keten in en om Staphorst. In het begin werd ze een hele avond genegeerd. Ze was in de ogen van de jongeren ‘van de gemeente’ en zou alles kunnen doorspelen. Dat deed ze ook, maar alleen algemene trends. Geen namen van keten of personen.

Ze meldde dat meisjes van 12 en 13 in sommige keten al behoorlijk veel drinken. Dat zij slecht weerbaar zijn tegen jongens. Ook zag ze oudere jongens met drank op achter het stuur kruipen. Mede door haar signalen werkt de gemeente Staphorst aan een ketenbeleid, volgens het zogenoemde Barneveldse model. Dat betekent gedogen op voorwaarden.

Want drankketen zijn volgens wethouder Henk Hutten (CU) van Staphorst niet per definitie oorden van verderf. Ze hebben op het platteland een grote samenbindende factor. ‘Sommige keten gaan samen op skivakantie, het is een sociaal gebeuren.’ In essentie ziet hij de samenkomst van een clubje vrienden dat samen een biertje drinkt. ‘Het is een verlengde huiskamer.’

Henrike Hofstede prijst de inventiviteit van de jongeren. ‘Lang niet elke jongere is geschikt voor een keet. Staphorst kent ook hangjongeren, die kunnen dit niet. Je moet wat in je mars hebben.’

Er zijn genoeg alternatieven om uit te gaan voor de Staphorster jeugd, maar sommige ouders zien hun kinderen liever op hun terrein dan in de discotheek, vertelt Hutten.

De gemeente heeft met een brief jongeren huis-aan-huis opgeroepen hun keet te melden. Na registratie controleert de gemeente het onderkomen en legt de jongeren een contract ter ondertekening voor. De regels die in acht moeten worden genomen zijn: geen drankverkoop, brandveilig, niet meer dan vijftien personen. Wordt een keet betrapt op het schenken van alcohol onder de 16, dan is het einde verhaal. Hutten: ‘Daarin doen we geen concessie.’

Deze ‘ja mits’-opstelling deelt Staphorst met vier gemeenten, behalve met Ede. Van burgemeester Cees van der Knaap moeten dit jaar alle keten dicht. Er is geen pardon: caravans, bouwketen, schuren, ze worden linksom of rechtsom aangepakt. Via het bestemmingsplan, het bouwbesluit, de drank- en horecawet, de voedsel- en warenautoriteit of de openbare orde. Het liefst stormt de politie niet onaangekondigd het terrein op, maar koerst de gemeente gezamenlijk met eigenaren aan op afbouw.

Waarom is Ede zo’n uitzondering? ‘Het gaat om de gezondheid van de puber wiens hersenen nog niet zijn volgroeid’, zegt Van der Knaap, ‘er wordt steeds meer gedronken op steeds jongere leeftijd, dat gebeurt in het buitengebied, en dat gebeurt in de keten. Wij willen dat excessieve alcoholgebruik tegengaan.’

Het sluiten van keten ziet hij als het enig juiste beleid. ‘Ouders zijn het met me eens’, weet hij. Nadat hij hard was opgetreden tegen een keet in Harskamp na een vechtpartij kwamen de verhalen los. ‘Ze zijn blij dat ik mijn tanden laat zien. Ze voelen zich geruggensteund.’

Ouders moeten zijns inziens hun verantwoordelijkheid nemen. Daarom gaat hij een half jaar op tournee langs kerken in het buitengebied om met ouders in dialoog te gaan over alcoholmisbruik. Hij heeft hun steun nodig om zijn ketenbeleid effectief te maken.

‘Klinkt heel stoer’, zegt wethouder Barend Siksma (VVD) van Putten, maar of Van der Knaap zijn doel bereikt, vraagt hij zich af. ‘Wij weten nu globaal welke jongeren waar zitten en waar we ze kunnen ze bereiken.’ Van de zeventien keten hebben zich er in zijn gemeente vijftien aangemeld. ‘Ons buitengebied is zo uitgebreid dat jongeren alle mogelijkheden hebben om in het geniep door te gaan.’

Ook andere gemeenten verkiezen contact boven de botte bijl. Wolbert Meijer (CU) van de gemeente Zwartewaterland: ‘Ik ben niet zo naïef dat ik niet weet dat er gedronken wordt, maar ik vind het belangrijk om de jongeren te kennen en ze aan te spreken.’

Hij is zelf op bezoek gegaan. ‘Ik wilde weten wat ze drijft.’ Net als zijn collega’s is hij onder de indruk van de sociale functie en de hechte vriendschappen. ‘Er is een keet die elke zomer vrijwilligerswerk doet in Roemenië.’

GGD-onderzoek in zijn gemeente bevestigt zijn indruk dat het om een kleine groep gaat die te veel, te vaak en te vroeg drinkt. ‘Over het totaal heb ik niets te klagen. Met de meeste jongeren gaat het uitstekend: ze gaan naar school, sporten, hebben een bijbaan én een keet.’

Kerwin van der Hoek heeft na wat discussie met zijn vrienden gereageerd op de oproep voor registratie. ‘Anders zou de keet illegaal zijn en afgebroken moeten worden.’ Zijn moeder zal als alle keet-eigenaren deelnemen aan een verplichte cursus over alcoholmatiging.

De Kolde Pipe is in Nieuwleusen een van de eerste keten die gecontroleerd werd. ‘De ambtenaar keek of de nooduitgang deugde en of er een goede brandblusser was’, vertelt Richard Schuurman, die hem rondleidde.

De jongeren zijn benieuwd naar het lot van de grote, semicommerciële keten. Ze vragen zich af of de gemeente die werkelijk zal durven te sluiten. Maar voor wethouder Hutten is de fase van controle en handhaven nog ver weg. ‘We lopen op eieren om in contact met de jongeren te komen en te blijven.’ Dat lijkt succesvol: dertig keten in Staphorst hebben zich aangemeld, vijf zijn al bezocht.

Het contract met De Kolde Pipe volgt binnenkort. De jongeren kunnen dan elk moment een controleur verwachten.

Maar nog even niet. De zon is onder, de paarden staan in een laagje mist en sommige jongens beginnen al glazig te kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden