In de hoogste versnelling

Rachel Kushner gebruikt haar personages als verbinding tussen reportage en verbeelding: een roman als een achtbaan.

Rachel Kushner: The Flamethrowers

****

Scribner; 400 pagina's; euro24,99.


De Nederlandse vertaling verschijnt in februari 2014 bij Atlas Contact.


New York, 1975. De 23-jarige Reno - vernoemd naar haar geboorteplaats in Nevada - arriveert. Ze is pas afgestudeerd aan de kunstacademie en heeft begrepen: als je een artiest uit het Westen wilt worden - een met een nostalgisch oog voor het ruige land - moet je daar niet blijven wonen, dan moet je naar de stad.


New York, 2013, op een stoepje in de zon. Uw recensent leest in The Flamethrowers van Rachel Kushner hoe Reno fotograaf en rokkenjager Ronnie ontmoet, dan nog een naamloze man, maar zijn zelfgemaakte T-shirt met daarop haar favoriete schilder 'MARSHDEN HARTLEY' en zijn 'jeans in werklaarzen gepropt' intrigeren haar. Een paar bladzijden verder en opeens loopt er precies zo'n man voorbij, 'wetende dat hij mooi is', met precies zo'n shirt. Een verzinsel, maar dan in het wild.


Toeval? Natuurlijk. Maar Kushner verwerpt de grenzen tussen feit en fictie en maakt elke samenloop van omstandigheden aannemelijk. Of het nu aan het front gedurende de Eerste Wereldoorlog is, aan de Afrikaanse zee in Egypte, bij de snelheidsraces op de Bonneville-zoutvlakte in Utah, de gewelddadige chaos in New York of Rome, de witte kou in de Alpen, of de slavenarbeid op de rubberplantage in Zuid-Amerika, The Flamethrowers scheert overal even fantasierijk langs.


Het is in deze hoge versnelling dat ik-verteller Reno verbinding zoekt met de wereld: 'maybe women were meant to speed past, just a blur. ... Flash, and then gone.' Het gevaar is natuurlijk dat het bij een lege vlucht blijft, dat er een startscheet uit de uitlaat puft en daarna niets meer. Maar voor Reno is snelheid een kunst, de lijnen die ze in de sneeuw skiet of met haar motor in het zout scheurt, zijn met toewijding gezet.


Want vaart en spoed maken urgent. Een 'X' - veelgebruikt symbool van verzet - 'kruist' niet alleen, de lijnen 'hakken' elkaar. Regelmatig plaatst Kushner een komma of pauze tussen wat een realistische beschrijving en een meer geladen interpretatie lijkt. Het kenmerkt de gretige blik van een ernstige twintiger op zoek naar een betekenisvol leven, maar het creëert ook een gat tussen werkelijkheid en voorstelling - een onzekere ruimte die de personages voortdurend moeten zien te overbruggen.


Reno verhuist van het arme en alcoholistische Nevada naar de viering van chaos en rebellie in New York. Haar veertien jaar oudere geliefde Sandro Valera wordt eveneens aan de verkeerde kant geboren: als zoon van een beruchte motorfabrikant behoort hij tot de corrupte en fascistische aristocratie van Italië, terwijl de energie en woede van de demonstranten die zich tegen zijn familie keren, veel beter bij hem passen. Hij leert al jong dat overlopen niet gaat: een zorgvuldig opgesteld slagveld van speelgoed-soldaatjes wordt door zijn vader en broer vernietigd, omdat de helden in zijn spel in werkelijkheid de vijand waren.


Zelfs de grenzeloze Ronnie erkent dat hij gebonden is. 'Verlaat uw schip niet!', adviseert een knipsel aan de muur van zijn appartement in SoHo. Op jonge leeftijd verloor hij zijn geheugen, na een ongeluk in de haven waar hij graag rondscharrelde. Een ouder echtpaar nam hem aan boord, mee op avontuur. Wanneer hij op een ochtend wakker wordt en opeens weet waar hij vandaan komt, moet en zal hij terug naar zijn ouders. Niet omdat zijn 'echte' leven leuker is, integendeel. Maar, stelt Ronnie, 'Dat is het probleem van vrijheid: niemand wil het.'


Er is meer flamboyant advies, want New York wemelt van de intellectuelen die gewend zijn om onderbroken te worden, terwijl Reno liever luistert. Schommelend tussen eigenzinnig en onzeker, vormt ze een perfecte sluis voor de ratelende gedachtes van zelfverklaarde wijsgeren. Het zogenaamd spontane en ongecensureerde karakter van dergelijke monologen waarschuwt: dit kan zowel brabbeltaal als diep filosofisch inzicht zijn. Kushner laat haar lezer kunstig laveren.


Natuurlijk leunt Reno op Sandro, haar mentor, gids en geliefde. Maar ze gebruikt hem ook om op snelheid te komen. En is het toeval dat de zoveelste monolooggrage man die haar iets wil leren, over skiën nota bene, hopeloos achter de feiten aanloopt? Reno houdt zich stil, maar van binnen zet ze af, alweer onderweg. 'Vertrek zonder antwoord. Door naar de volgende vraag.'


Halverwege raakt The Flamethrowers dit moordende tempo (kenmerkend voor de vlammenwerpers in de Eerste Wereldoorlog) even kwijt. Waarschijnlijk bewust gelijktijdig met de slepende verveling op het Italiaanse platteland, maar ook het oproer daarna in Rome ontbeert de juiste toon. Want hoewel Reno midden in de anarchie van brandjes en traangas belandt, blijft deze bombastisch opgeëiste urgentie op afstand.


Terug in New York is Reno haar geliefde kwijt en keert de noodzaak kleinschaliger, maar effectiever terug. Op de feestelijke opening van een kunstgalerie verschijnt een meisje met een raampje in haar broek, haar blote billen tentoongesteld. De doorgewinterde kunstenares Gloria wuift deze jeugdige poging tot provocatie weg. 'It is so done. Done done done.'


'But it's new to her', denkt Reno. En zo blijkt The Flamethrowers een waar onderzoek naar de mens in opstand. De historische realiteit straft de verbeelding veelal af, maar waar ruimte is: vind een eigen weg, zet een 'X'.


De man met het MARSHDEN HARTLEY-shirt loopt op werklaarzen de straat uit. Kushner maakt van alles wat beweegt een vliegend vraagteken dat je tot elke uithoek wil volgen. De lijnen die ze uitzet kruisen elkaar, hakken erin.


TALK OF THE TOWN

Rachel Kushner (1968) heeft een Ford Galaxie 500 uit 1964. Ze poseert voor de blauwe oldtimer met kogelronde koplampen, vlak bij haar huis in Los Angeles. Dat soort verzoeken krijgt ze, sinds het verschijnen van haar roman over snelheid en seks, politiek en geweld.


Na haar debuutroman Telex from Cuba (2008) dook de schrijfster, onderwijl werkzaam als kunstcriticus en redacteur, de archieven weer in. De roerige jaren zeventig in haar voormalige woonplaats New York intrigeerden haar, evenals de opstanden in Rome, maar het motto van haar nieuwe roman The Flamethrowers, 'Fac ut ardeat' (maak dat het brandt), trof ze toevallig boven de open haard van een Italiaanse vriend. Ook de actuele Occupy-beweging vond ongepland een weg in haar roman.


The Flamethrowers verdeelt Amerikaanse literatuurcritici. Tablet Magazine vindt het te veel 'alles'. De karakters zijn altijd in staat van opwinding en worden nooit 'gewoon' getoond 'zoals ze zijn'. Ook The New York Review of Books acht het verhaal overdreven verzonnen en ongeloofwaardig. Kushner kan schrijven, concludeert Frederick Seidel, maar 'het enige waar deze roman werkelijk in geïnteresseerd is, is een verfilming'.


New York Times-criticus Dwight Garner leest eveneens een film, maar dan in positieve zin: 'The Flamethrowers ontrolt zich op een groter, helderder scherm dan bijna elke recente Amerikaanse roman die ik me kan herinneren.'


James Wood beloont de zelfverzekerde inventiviteit van Kushner. In The New Yorker prijst hij de onontwarbare samenkomst van fictie en realiteit: 'Ze gebruikt de kracht van verbeelding om haar verhaal authentiek als een reportage te maken, solide als geschiedenis.'


De Boston Globe noemt Kushners 'brutale, prachtige vertelling' simpelweg 'briljant'.


Kushner zelf stelt dat The Flamethrowers een regelrechte ramp dreigde te worden. Maar net als ik-verteller Reno, die met bijna 500 kilometer per uur over de Bonneville-zoutvlakte scheurt, moest ze voelen dat het gemakkelijk mis kon gaan. 'Dat risico had het boek nodig.'


Reno rijdt uiteindelijk een record en mag zich de snelste vrouw ter wereld noemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden