Reportage

In de haven van Rotterdam steekt de wind op

De Rotterdamse haven zal ook na het klimaatakkoord in Parijs blijven draaien op olie, kolen en gas. Toch wordt er werk gemaakt van duurzamere energievormen.

Een overslag voor kolen in de Sint Laurenshaven in het Botlekgebied van Rotterdam.Beeld Siebe Swart

De Rotterdamse haven staat te boek als de motor van de Nederlandse economie. Maar het is wel een motor die nog voornamelijk teert op olie, kolen en gas: Shell Pernis is een van de grootste raffinaderijen ter wereld, EMO de grootste overslagterminal voor kolen en ijzererts in Europa, ruwe olie is goed voor grofweg een kwart van de Rotterdamse overslag.

Ooit kon de haven zich zonder voorbehoud op dergelijke wapenfeiten laten voorstaan. Tegenwoordig worden er vooral lastige vragen over gesteld: fossiele brandstoffen dragen immers bij aan de opwarming van de aarde. De begin dit jaar in gebruik genomen kolencentrale van GDF Suez mag dan geschikt zijn om biomassa bij te stoken, veel lof krijgt het gevaarte op de Tweede Maasvlakte niet. De CO2-uitstoot in de regio is nog altijd voor ruim 90 procent te wijten aan de opwekking van energie en aan de industrie in het havengebied.

Toch heeft de tijd niet stilgestaan in Rotterdam. De haven wil in 2030 koploper van Europa zijn op het gebied van efficiëntie en duurzaamheid. De akkoorden over CO2-reductie zullen invloed hebben op de vraag naar olie, kolen en gas. De raffinagesector merkt al een afnemende vraag naar olie.

(Tekst gaat verder onder foto).

Wat houdt klimaatakkoord in voor Nederland?

Na de euforie over het klimaatakkoord klonk in Parijs al snel: het echte werk begint nu pas. Wat betekent het 'historische akkoord' voor Nederland? Lees hier het artikel.

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de klimaattop in Parijs.

Containeroverslag op het terrein van APM Terminals op de Tweede Maasvlakte in de Rotterdamse haven.Beeld anp

De transitie biedt ook een kans, denkt de Rotterdamse haven. De komende jaren worden honderden olie- en gasplatforms in de Noordzee ontmanteld en komen er offshorewindparken voor in de plaats. Rotterdam wil de 'thuishaven' worden voor deze activiteiten, zo klinkt het in de Havenvisie 2030. Op land zijn, tussen de olieopslag en containerterminals, al twaalf windparken gebouwd. Die windturbines zijn samen goed voor 200 megawatt (MW), ongeveer 10 procent van het totale vermogen aan windenergie in Nederland. De komende jaren moet de windproductie in de haven stijgen naar 300 MW.

Er lopen nog meer duurzame projecten. In de Slufter, een grootschalige opslagplaats voor vervuild slib, loopt een proef met drijvende en draaiende zonnepanelen. De bedoeling is om zonnepanelen op lege terreinen aan te leggen. Aan de Nijlhaven ligt een terminal voor vloeibaar aardgas (LNG), die de binnenvaart milieuvriendelijker moet maken.

'De haven werkt aan een tweesporenbeleid. Zowel fossiele als duurzame energie speelt daarbij een rol', zegt Rob Zuidwijk, een van de 'havenhoogleraren' van de Rotterdam School of Management aan de Erasmus Universiteit. 'Olie en kolen zullen echt niet van de ene op de andere dag verdwijnen. En vergis je niet, ook de bedrijven in die sector innoveren, want anders voldoen ze niet langer aan de steeds strengere emissienormen en verliezen ze het van de concurrentie.'

(Tekst gaat verder onder infographic).

Beeld de Volkskrant

Het Havenbedrijf denkt dat het klimaatakkoord van Parijs niet direct een grote omslag betekent voor de haven. 'Met een aantal partners, waaronder de gemeente, werken we al sinds 2007 aan het Rotterdam Climate Initiative', zegt woordvoerster Nadine Vos. 'Ons doel is een duurzame stad, haven en industrie.'

Naast de zonnepanelen en windmolens noemt Vos onder meer het initiatief om restwarmte van de industrie beter te benutten. 'Nu al gaat een deel van die restwarmte naar de stadsverwarming van Rotterdam. In 2020 moet die warmte ook naar huishoudens in Delft, Leiden en Den Haag en naar de gastuinbouw in het Westland.' Raffinaderijen zullen van karakter veranderen, doordat ze bijvoorbeeld (deels) gaan draaien op bio-ethanol. 'Zo'n fabriek ziet er hetzelfde uit in het landschap, maar de schadelijke uitstoot wordt een stuk lager.'

Ruwe grondstoffen en containeroverslag blijven een belangrijk zwaartepunt, maar de Rotterdamse haven zet ook in op nieuwe, duurzame sectoren. Zo wordt in de Merwe-Vierhaven ruimte gemaakt voor de maakindustrie en creatieve ondernemers. Uitvinders, ambachtelijke bedrijven en creatieve ondernemers moeten zich in het gebied vestigen naast bedrijven in de sectoren 'food', 'medical' en 'cleantech'.

Maken die stappen het verschil? Rotterdam is zeker een internationale voorloper, zegt havenprofessor Zuidwijk. Hij wijst onder meer op de ranglijst van 'schone' schepen die mede door Rotterdam is opgesteld. Die schepen krijgen een symbolische korting op het havengeld.

Een andere vooruitstrevende haven is volgens Zuidwijk Los Angeles. Daar zijn bijvoorbeeld alleen nog 'groene' vrachtwagens welkom en de meest vervuilende schepen worden er geweerd. Los Angeles introduceerde al in 2004 walstroom, dat voor schepen aan de kade het gebruik van een dieselgenerator overbodig maakt. Rotterdam volgde in 2012. 'Los Angeles is vooruitstrevender dan je misschien zou denken, maar de nood is daar ook hoger. De transformaties hebben daar wel tot conflicten en claims geleid van het bedrijfsleven, maar die neemt Los Angeles op de koop toe. Hier zijn we misschien wat meer van het overleg en de compromissen.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden