In de greep van opstand en dollarval

Hoe komt het dat de dollarval vooral opkomende economieën nekt? Een overzicht van elf landen met zorgen.

AMSTERDAM - Een groeiend aantal landen is in de problemen gekomen door de dollarval. Na de kredietcrisis van 2007 kantelde de wereld in de richting van Azië, Oost-Europa en Zuid-Amerika waar het nieuwe zwaartepunt van de wereldeconomie zou liggen. Maar monetair bleef de kanteling uit.


De verwachtingen dat de euro, de Japanse yen of de Chinese yuan het monopolie van de yankee-dollar zouden kunnen aantasten, kwamen niet uit. Integendeel, als gevolg van de crisis en het monetaire beleid van de Federal Reserve (Fed) werd de wereld overstroomd door een vloedgolf van dollars. De economische macht van de VS mag zijn getaand, de monetaire macht van de Amerikaanse centrale bank is nog nooit zo groot geweest.


Nu de VS de dollars terughalen, komen opkomende landen in de problemen. Deze week waren de regeringen van Turkije, India en Zuid-Afrika gedwongen de rente te verhogen om massale kapitaalvlucht te voorkomen. Ineens blijken ook de opkomende landen op te grote voet hebben geleefd. Opvallend is dat niet de stagnerende economieën van het oude Westen, maar de snelgroeiende economieën van de jonge democratieën geconfronteerd zijn met volksopstanden.


Wat zijn de problemen van die landen?


Oekraïne


Politiek: Er is een volksopstand uitgebroken nadat de regering van de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj besloot de EU de rug toe te keren en nauwer samen te gaan werken met Rusland. Bijna dagelijks vinden er gewelddadige protesten plaats op de pleinen en in de straten van Kiev. De mensen eisen het aftreden van de president.


Economisch: De economische situatie is slecht na vijf kwartalen van krimp. Na een enorme krimp van 14,5 procent in 2009, groeide de economie weer fors in 2010 en 2011. Maar daarna ging het mis. Een krediet van 11 miljard euro van Rusland heeft voorlopig de economie op de been gehouden. Niettemin is de koers van de hryvnja ten opzichte van de dollar en euro de laatste dagen gedaald.


Indonesië


Politiek: Indonesië wacht een verkiezingsjaar. Hierdoor kan het onrustig worden. Indonesië kent een jonge, tamelijk tumultueuze democratie waar de gemoederen snel verhit raken.


Economisch: Voor dit jaar wordt een groei voorspeld van 5,6 procent - het laagste percentage in vier jaar. De problemen in Argentinië en Turkije hadden een domino-effect: ook de Indonesische beurs en de roepia gingen deze week onderuit. Vorig jaar verloor de roepia al 20 procent van zijn waarde ten opzichte van de dollar.


Turkije


Politiek: De positie van premier Erdogan is wankel door de straatprotesten en aanvaringen met de oppositie over een uitdijende corruptiezaak. De populariteit van de premier bleek vrijdag tot een absoluut dieptepunt te zijn gedaald.


Economisch: Deze week verhoogde de centrale bank van Turkije in één klap de rente met 4,5 procentpunt. Reden was de kelderende koers van de lira. Turkije was een van de succesvolle opkomende economieën, maar het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans is gestegen naar 7 procent van het bbp.


Rusland


Politiek: De Russische regering van president Poetin ligt aan de vooravond van de Olympische Spelen die komende week beginnen in Sotsji, internationaal onder vuur. Met name de aantasting van de homorechten leidt tot kritiek. Maar ook bij de eigen bevolking bestaat verzet tegen de autocratische trekken van Poetins regering.


Economisch: In 2013 verloor de Russische munt 13 procent van haar waarde. En deze week zakte de roebel naar een nieuw dieptepunt: 47,63 roebel voor een euro en 34,79 roebel voor een dollar, het laagste peil sinds eind 2008.


Thailand


Politiek: Ook daar duren de protesten tegen de regering voort. Afgelopen week werd de noodtoestand afgekondigd. Premier Yingluck Shinawatra wordt beschuldigd van corruptie. Zij wil nieuwe verkiezingen houden, maar demonstranten eisen haar aftreden en de benoeming van een nieuwe premier door een volksraad.


Economisch: De bevolking brengt het kapitaal massaal naar buurland Myanmar en de Filipijnen. De beurs van Bangkok is dit jaar meer dan 10 procent gedaald en een aantal grote infrastructurele projecten zijn uitgesteld. Ook het toerisme heeft door de onrust een knauw gekregen.


India


Politiek: India geldt als de grootste democratie ter wereld. Maar de religieuze tegenstelling tussen bevolkingsgroepen leidt vaak tot onrust. Corruptie, slecht management en een gebrekkige infrastructuur zijn grote problemen.


Economisch: India is uiterst gevoelig voor het beleid van de Fed. Het land kampt met een grote kapitaalvlucht. De centrale bank verhoogde deze week opnieuw de rente en riep de Amerikanen op samen te werken om een crisis in de opkomende landen te vermijden.


China


Politiek: President Xi Jinping staat voor de uitdaging verdere hervormingen door te voeren en tegelijkertijd de strijd tegen corruptie te winnen. Een lagere groei kan snel tot groeiende onvrede onder de bevolking leiden.


Economisch: De groeicijfers van de Chinese economie zijn gedaald van meer dan 10 naar ongeveer 7 procent. Door het uitblijven van het groeiherstel in andere landen en een sterkere munt kan China minder industriële goederen exporteren. Hierdoor worden ook minder grondstoffen geïmporteerd. De industrie kampt met overcapaciteit.


Zuid-Afrika


Politiek: Het land dat net zijn grote roerganger Nelson Mandela heeft verloren, lijdt onder een reeks van gewelddadige stakingen in de industrie en de platinamijnen. President Zuma heeft economische groei nodig met het oog op de verkiezingen die dit jaar plaatsvinden.


Economisch: De economische groei is vorig jaar teruggevallen tot 2 procent. Nigeria zal binnenkort Zuid-Afrika overtreffen als grootste economie van Afrika. De rand daalde deze week naar 11,7 rand voor een dollar al verhoogde de centrale bank de rente voor het eerst in zes jaar. De rand geldt als een van de meest liquide munten van de opkomende landen.


Argentinië


Politiek: De Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner dreigt een even grote internationale paria te worden als de voormalige Venezolaanse president Hugo Chávez. Ze heeft onder meer de luchtvaartmaatschappij en buitenlandse oliemaatschappijen genationaliseerd en ook de pensioenfondsen onder staatscontrole gebracht.


Economisch: De economie verkeert in grote problemen door een inflatie van 25 procent, afnemend vertrouwen in de munt en een kapitaalvlucht. Per maand verdwijnt 1 miljard aan dollarreserves uit het land. Argentinië ging in 2002 ook al een keer failliet.


Brazilië


Politiek: Vorig jaar braken ook in Brazilië onlusten uit. Met het oog op het WK Voetbal in de zomer en de verkiezingen besloot president Dilma Rousseff deze week toch enkele meer linkse politici op te nemen in haar kabinet.


Economisch: Afgelopen maand werd voor de zevende achtereenvolgende keer de rente verhoogd tot 10,5 procent. Vorig jaar werd 60 miljard dollar gespendeerd aan het overeind houden van de real. De groei van de Braziliaanse economie is vooral vertraagd door de gedaalde vraag naar grondstoffen vanuit China. De groei voor dit jaar wordt geschat op 2 procent.


Mexico


Politiek: Drugscriminaliteit blijft een van de grote problemen van de regering van president Nieto. Hij heeft vorig jaar een akkoord bereikt met de oppositie over belangrijke hervormingen, maar die hebben nog niet tot veel resultaat geleid. De groei is mager.


Economisch: Mexico is zeer gevoelig voor het Amerikaanse monetaire beleid, omdat 35 procent van de staatsschuld in buitenlandse handen verkeert. Uitdaging is de grote informele economie onder controle van de autoriteiten te brengen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden