'In de geschiedenis zijn meer dingen wél gelukt dan niet'

Van scholier met een idee is Boyan Slat (21) uitgegroeid tot topman van een miljoenenbedrijf. In 2020 maakt hij de zee plasticvrij.

Beeld Valentina Vos

Geen studentikoze werkplaats meer, maar een strak ingericht kantoor, smaakvolle houten vloer, witte bureaus, brede computerschermen. Vanaf de achttiende verdieping is het uitzicht imposant. Boyan Slat kan zijn ouderlijk huis aan de rand van Den Haag bijna zien liggen. 'Ja, ik woon nog steeds bij mijn moeder.'

Wat begon als het idee van een middelbare scholier is een miljoenenbedrijf geworden. Nadat hij bij het duiken in Griekenland meer plastic zakken dan vissen was tegengekomen, begon Boyan Slat na te denken over het schoonmaken van de zeeën. Toen was hij 16. Nu is hij 21 en CEO van een spraakmakende onderneming die zich ten doel stelt de onvoorstelbare hoeveelheid plastic op te ruimen die in de oceanen ronddrijft. Met door Slat bedachte technologie.

Actueel

Lees hier het laatste nieuws over de installatie van Boyan Slat.

Bij The Ocean Cleanup zijn 25 tot 30 mensen in dienst en werken meer dan honderd vrijwilligers mee, vertelt Slat - blauw vest, spijkerbroek, sneakers - als hij een rondleiding geeft over de ruime werkvloer in het Delftse flatgebouw. 'We hebben een tekort aan ingenieurs. Mensen denken dat het hier een vrijwilligerstent is. Voor dit werk hebben we de beste ingenieurs nodig. Die betalen we.'

In een afgesloten ruimte zitten laboranten in witte jassen minuscule stukjes plastic te analyseren. De pregnante zeegeur is afkomstig van bacteriën, algen en andere organismen die zijn meegekomen met het afval dat afgelopen zomer voor de westkust van de Verenigde Staten is opgevist. Slat toont wat er zoal is gevangen: visnet, touw, tandenborstels, speelgoedsoldaatjes, injectienaalden...

Aan zijn soms Engels aandoende zinsconstructies is te horen dat Boyan Slat regelmatig in internationaal gezelschap verkeert. Hij praat liever over plastic dan over zijn privéleven. Als dat ter sprake komt, zakt hij wat dieper onderuit op zijn stoel. Het gaat om de missie, niet om hem. 'Ik geef geen interviews omdat ik het zo leuk vind. Ik doe het omdat het nodig is dat mensen weten van de plasticvervuiling en van dit project.'

Boyan Slat ís The Ocean Cleanup. 'Hiernaast heb ik niet echt een leven. Ik doe dit werk gemiddeld honderd uur per week. Ik word wakker en open mijn laptop. Ik doe hem dicht en ga slapen. Dat is een beetje de routine. Zeven dagen per week. Niet om te klagen. Ik kan me niets leukers voorstellen dan dit. Het is begonnen als een hobbyprojectje en ik ben blij dat ik hieraan nu al mijn tijd kan besteden.'

Plannen om de oceanen schoon te maken zette hij voor het eerst op papier in een profielwerkstuk op de middelbare school. Hij bedacht een systeem om met kilometers lange drijvers in een v-vorm plastic te verzamelen, dit met schepen af te voeren en te recyclen. Na het vwo hield hij een presentatie voor TEDx Talks, die aanvankelijk weinig reacties opleverde maar plots toch internationaal aandacht trok. Met crowdfunding haalde hij meer dan 2 miljoen euro op bij tienduizenden investeerders in landen over de hele wereld. Hij stopte na een half jaar met zijn studie lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU om zich geheel te wijden aan The Ocean Cleanup.

Cv Boyan Slat

1994
Geboren op 27 juli in Delft.

2012
Ontwerp drijvende installatie om plastic op te vangen uit de zee.

2012
Prijs voor Best Technical Design aan de Technische Universiteit Delft.

2012
Spreekt voor TEDx ‘How the Oceans Can Clean Themselves: Boyan Slat’.

2013
Stopt met studie Luchtvaart- en ruimtevaarttechniek.

2013
Oprichting The Ocean Cleanup.

2014
Succesvolle crowdfunding actie: 2,2 miljoen dollar voor The Ocean Cleanup.

2014
Champions of the Earth Award van de VN.

2015
Young Entrepreneur Award.

2015
Opgenomen in de lijst van Global Thinkers van het tijdschrift Foreign Policy.

2016
Proef met opruimen van plastic voor de kust van Tsushima.

Speelde techniek een rol in het gezin waarin je bent opgegroeid?

'Totaal niet. Mijn vader is kunstenaar. Hij is wel creatief, niet technisch. Mijn moeder werkt in de dienstensector, ook niets technisch. Ik denk dat het uit mijzelf is gekomen. Mijn leraren klaagden altijd dat ik mij niet aan een opdracht kon houden. Ik was redelijk eigenwijs. Als ik dat niet had gehad, zou ik waarschijnlijk in een vroeg stadium van dit project hebben geloofd wat erover werd gezegd: dat het niet kan. Maar zo zit ik niet in elkaar.'

Wanneer is de interesse voor techniek gekomen?

'Toen ik 2 was, heb ik mijn eerste ding gebouwd. Het was een stoel van hout. Je kon erop zitten. Ik heb altijd gedacht dat ik een maker zou worden. Toen ik 5 was ging ik boomhutten en kabelbanen bouwen. De eerste tien jaar van mijn leven woonde ik in Delft en ik dacht altijd al dat ik naar de TU zou gaan.

'Toen ik 12 was, raakte ik geïnteresseerd in raketten. Ik heb in één keer 213 plastic flessen met luchtdruk gelanceerd - daarmee haalde ik het Guinness Book of Records. Dat had geen enkel nut, maar ik heb toen wel al een beetje geleerd hoe ik met sponsors moest omgaan. Ik haalde een paar duizend euro op. Ik had er niet op gerekend dat ik mensen zo gek kon krijgen mee te doen met zoiets onbenulligs. Tsja...'

Wat vinden je ouders van je werk?

'Ze vinden het leuk wat ik doe. Mijn ouders zijn gescheiden. Mijn vader woont in Kroatië.'

Beeld Valentina Vos

Betekenen je Kroatische wortels iets voor je?

'Nee. Alleen mijn naam is Kroatisch. Ik heb een goede relatie met mijn vader. Ik probeer hem elk jaar op te zoeken, in de zomer. Dit jaar had ik daar helaas geen tijd voor. Te druk.'

Krijg je nooit te horen dat je ook moet ontspannen? Sporten?

'Ik ben slecht in sport. Ooit heb ik een frisbee tegen het hoofd van een klasgenoot gegooid. Die moest naar het ziekenhuis. Dat soort dingen heb ik altijd met sport. Een keer per week heb ik een uurtje voor mijzelf. Dat is zondagochtend. Dan ren ik mijn standaardrondje van 10 kilometer. Het is fijn dan even nergens aan te denken en naar muziek te luisteren.'

Dat is al je ontspanning?

'Twintig minuten voor ik ga slapen lees ik altijd. Ik lees van alles. Geen fictie, hoor. Ik ben nu bezig in een boek over kunstmatige intelligentie. Fascinerend. Hiervoor las ik een biografie over de gebroeders Wright, de luchtvaartpioniers. Vliegen werd door de grote wetenschappers destijds onmogelijk geacht. Pas heb ik een boek gelezen over constructieleer. Ik ben nu eenmaal een nerd.'

Dat is al je ontspanning?

'Af en toe.'

Een vriendin?

'Daar heb ik dan weer geen tijd voor.' Lachend: 'Dat kan misschien een volgend project worden.'

Slat wil in 2020 beginnen met het opruimen van het plastic dat zich heeft opgehoopt in een ronddraaiende zeestroming - een gyre - in de Stille Oceaan. Daarvoor zijn honderden miljoenen euro's nodig, geschat wordt 300 tot 400 miljoen. Slat hoop dat het verkopen en recyclen van het plastic dat uit zee wordt gehaald uiteindelijk geld gaat opleveren. De ontwikkelingskosten voor de komende vier jaar bedragen zo'n 30 miljoen euro.

Komt er nog steeds genoeg geld binnen?

'Het gaat aardig met de financiering. Sinds de crowdfunding zijn er nog enkele miljoenen bijgekomen. Maar we zijn er nog niet. We moeten vertrouwen op de mensen die het belangrijk vinden dat dit gebeurt. Filantropen. De meesten willen anoniem blijven. De Amerikaanse internetondernemer Marc Benioff investeert wel openlijk.'

Maak je je wel eens zorgen over de continuïteit van de hele onderneming?

'Nou... De technologie is voor mij altijd een grotere zorg. Al eist het geld wel een deel van mijn tijd op. Deze maand moest ik weer naar Silicon Valley om daar mensen te ontmoeten. Ongeveer een kwart van mijn tijd gaat op aan reizen, voor fundraising en netwerken. Meestal naar de VS. Maar ik ga ook wel eens de andere kant op, naar Japan.'

Hoe is het om naar miljoenen te hengelen?

'Het liefst zou ik alleen met de techniek bezig zijn, maar om dat te kunnen doen, moet dit ook gebeuren. Het bij elkaar brengen van de middelen is... eh... een noodzakelijk kwaad. De investeerders willen toch een gesprek met de CEO. Ik probeer mijn agenda zo in te delen dat ik de helft van de tijd bezig ben met technologie. Helaas lukt dat niet altijd.'

Beeld Valentina Vos

Er gaan miljoenen om in je project. Er werken tientallen hooggekwalificeerde mensen. Beklemt je dat nooit?

'Ik denk nooit aan falen. Als het iemand zal lukken, zijn wij het. Niemand heeft zo veel verstand van het probleem als de mensen die hier rondlopen. Zelfs al zou het mislukken, denk ik dat we nu al een positieve invloed hebben gehad doordat meer mensen van het probleem afweten. Ik ben dit nooit begonnen met de zekerheid dat het gaat lukken. Gezien de ernst en de schaal van het probleem vond ik het belangrijk om het te proberen.'

De vrijblijvendheid ben je inmiddels wel voorbij.

'We moeten leven met onzekerheden. In de geschiedenis zijn meer dingen wel gelukt dan niet.'

De wereld kijkt naar je. Er is veel aandacht van internationale media.

'Ik voel dat niet als druk. De enige druk is de druk die we onszelf opleggen. Gek genoeg is er in Nederland de minste aandacht. Minder dan in de VS, Duitsland en Frankrijk. Hoe dat komt? Ik weet het niet. Misschien wordt in Nederland vaker aan problemen gedacht dan aan oplossingen.'

Je hebt niet alleen bijval gekregen, ook kritiek. Raakt je dat?

'Totaal niet. Ik zag al snel in dat je met slecht onderbouwde kritiek niets moet doen. Als iemand stomme kritiek levert denk ik: jammer dat je je tijd niet besteedt met het werken aan een oplossing. Er is ook genoeg zinvolle kritiek. Die heeft ons tot nu toe erg geholpen, het gaf richting aan het haalbaarheidsonderzoek. Gratis advies.'

Een van de kritiekpunten is dat de plasticvervuiling aan de bron - preventief - moet worden bestreden en niet op zee.

'Sommige mensen zeggen dat de cleanup afleidt van het echte probleem. Dat denk ik niet. Opruimen en preventie vullen elkaar aan. Er zijn veel organisaties bezig met preventie en ik zag dat niemand bezig was met technologie om het plastic op te ruimen. Het verhaal was altijd: we kunnen het niet opruimen, dus het beste wat we kunnen doen is het niet erger maken. Voor mij is het een oninspirerende gedachte dat de toekomst op zijn best niet slechter is dan het heden. Bovendien stelt deze technologie ons in staat in de toekomst systemen te bedenken om plastic in de rivieren op te ruimen, dus voordat het in zee komt.'

Er aan gedacht om nu al te werken aan een systeem voor rivieren?

'Het wordt ons veel gevraagd: kunnen jullie ook iets doen voor onze rivier? Als je een systeem hebt ontwikkeld voor de zwaarste omstandigheden op de oceaan is het relatief makkelijk ook iets voor een rivier te laten werken. We kijken ernaar. We denken dat het kan, maar het is nog te vroeg om er meer over te zeggen. Ik wil geen valse hoop wekken. Het is belangrijk dat we het voorlopig als een apart ding kunnen doen, dat er geen externe druk op komt. De focus moet gericht blijven op het oceaanprogramma. Al denk ik wel dat een systeem voor rivieren er eerder zal zijn dan de grote opruimactie in de oceaan.'

Uit onderzoek is gebleken dat er veel meer plastic uit de rivieren stroomt dan er in de oceanen ronddrijft. Waar blijft de rest?

'De hypothese was altijd dat het verbrokkelt, naar de zeebodem zakt of door vissen wordt opgegeten. Dat is ook waar, voor een deel. Maar plastic op zee valt langzamer uit elkaar dan we dachten. Fragmentatie is geen volledige verklaring voor het 'vermiste' plastic. Er is nog een andere verklaring: plastic komt redelijk snel na het verlaten van een riviermond op de kust. Op het strand ligt veel vers plastic, zoals plastic zakken.'

Afgelopen zomer namen tientallen zeilschepen voor The Ocean Cleanup deel aan een expeditie waarbij plastic werd verzameld voor de westkust van de VS. Wat heeft die onderneming opgeleverd?

'We denken dat we met de gegevens die de expeditie heeft opgeleverd over een half jaar weten hoeveel plastic we uit de Stille Oceaan kunnen halen. Dat is belangrijk voor de financiën. De informatie gaat ons ook helpen bij het verbeteren van het ontwerp van de installatie en van de computermodellen over de beweging van het plastic. We kunnen dan de optimale locatie bepalen om de armen te plaatsen.'

Een klein deel van het drijvende scherm dat plastic moet opvangen is getest bij onderzoeksinstituut Marin in Wageningen. Is er al resultaat?

'Het gaat erom dat de arm met het scherm de golven zoveel mogelijk volgt en dat het systeem heel blijft, ook onder de zwaarste omstandigheden. We kijken naar verschillende materialen. We zijn geen onoplosbare problemen tegengekomen. Tegen het eind van volgend jaar hopen we alle risico's te hebben weggenomen die het project nog zouden kunnen tegenhouden. Dat moet gebeurd zijn voordat we een schaalmodel gaan testen bij het Japanse eiland Tsushima.

'Die proef wilden we in het voorjaar doen, maar dat is verschoven naar eind volgend jaar. We gaan eerst nog testen op de Noordzee. Dat is nieuw, daarom moet alles doorschuiven. Het is vervelend voor de financieel directeur die de begroting moet maken, maar zo werkt het met uitvindingen. We moeten testen, de data verwerken en eventueel het ontwerp aanpassen. Eind volgend jaar is zo'n beetje de eerste mogelijkheid voor Japan. Mocht uit de test in de Noordzee blijken dat er weer een onzekerheid is, dan kan ook dat later worden.'

Vertraging. Kan de grote schoonmaak nog in 2020 beginnen?

'Dat is nog steeds het streven.'

Stort het project in als jou iets zou overkomen?

'De organisatie is zo gebouwd dat het niet alleen om mij gaat. Ik hoop dat we in 2020 een punt hebben bereikt dat mijn betrokkenheid wat teruggeschakeld kan worden. En dat ik dan tijd kan besteden aan het uitwerken van andere ideeën. Ik heb nog een heleboel ideeën en ik moet mezelf forceren om die niet uit te gaan werken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden