Nieuws Filipijnen

In de Filipijnen maakte president Duterte moord een functie van wetshandhaving, nu zijn drie agenten er eindelijk voor veroordeeld

Voor het eerst sinds president Duterte op de Filipijnen zijn oorlog tegen drugs heeft afgekondigd, zijn drie agenten veroordeeld wegens moord. Dankzij videobeelden en een bisschop die getuigen van de moord liet onderduiken.

Een van de drie agenten wordt uit de rechtszaal geëscorteerd nadat hij schuldig werd bevonden van de moord op de 17-jarige Kian delos Santos. Beeld AP

Het woord ‘moord’ heeft in de Filipijnen zijn oude betekenis weer terug: moord is misdaad, zelfs als die wordt begaan door politieagenten. Een rechtbank in de Filipijnse stad Caloocan heeft drie politiemannen veroordeeld tot 40 jaar gevangenisstraf voor het doodschieten van de 17-jarige Kian delos Santos. De veroordeling van de agenten is de eerste en tot nu toe enige veroordeling in de door president Duterte uitgeroepen oorlog tegen drugs, een geweldgolf die aan vele duizenden mensen het leven heeft gekost.

De rechter veroordeelde niet alleen de drie agenten, maar met de agenten ook de onverholen moordcampagne van de Filipijnse politie, waarvan de dood van Kian delos Santos deel uitmaakte. ‘Moord is nooit een functie van wetshandhaving geweest. De openbare vrede gaat nooit ten koste van mensenlevens. Een houding van ‘schiet eerst en denk later’ hoort niet thuis in een beschaafde samenleving, aldus de rechter.

Die houding is het werk van president Rodrigo Duterte. Hij moedigde in 2016 de politie aan meteen te schieten en zich niet te bekommeren om de rest. De president beloofde elke agent die zou worden veroordeeld voor het doodschieten van een verdachte meteen gratie te zullen verlenen. Dat was een vrijbrief om elke verdachte zonder pardon om te leggen. De politie zelf zegt sindsdien zo’n vijfduizend verdachten te hebben gedood.

Altijd voerden de agenten ‘noodweer’ aan als reden. Ook de dood van Kian delos Santos, op 16 augustus 2017, werd door de drie veroordeelden op noodweer gegooid. De jongen werd gevonden met een pistool in zijn linkerhand en twee zakjes ‘shabu’ (crystalmeth). Hij zou op de agenten hebben geschoten en die zouden toen uit zelfverdediging hebben teruggeschoten.

Ooggetuigen

De agenten hadden de pech dat er ooggetuigen waren die het tegendeel beweerden en beelden van een bewakingscamera die dat onderschreven. De getuigen hoorden de jongen smeken om zijn leven: ‘Laat me gaan. Ik heb morgen een test op school.’ Van het noodweerverhaal bleef geen spaan heel. De video toonde dat de agenten de jongen in de houdgreep hadden toen zij met hem naar het steegje liepen. Forensisch onderzoek wees bovendien aan dat hij in een foetushouding lag toen hij, van 60 centimeter afstand, door het hoofd werd geschoten. Dit was overduidelijk moord, oordeelde de rechtbank. Het pistool en de drugs waren door de agenten bij het slachtoffer neergelegd.

Kian was onschuldig. Een schooljongen nog, die nooit iets met drugs te maken had gehad. Zijn vader vertelde dat Kian na zijn school bij de politie had gewild. Hij was zelfs speciaal naar het Our Lady Of Lourdes-College gegaan omdat ze daar criminologie onderwezen. Niemand sprak een kwaad woord over hem. Niemand begreep ook hoe de naam van de jongen op de dodenlijst van de politie terechtgekomen was. Iedereen wist intussen wel donders goed, dat je leven niets meer waard was als je naam eenmaal op die lijst stond.

Kians dood was er een te veel. Er ging een golf van verontwaardiging over de Filipijnen. Mensen schoven hun angst voor Duterte en zijn doodseskaders opzij en gingen de straat op om te protesteren. De druk van de protesten werd zo groot, dat Duterte de ‘drugsoorlog’ zelfs korte tijd opschortte. Een van de leiders van de protesten was bisschop Pablo David van Caloocan City. Hij liep voorop in demonstraties en hij was ook de man die de getuigen van de moord liet onderduiken om te voorkomen dat ook zij zouden worden gedood.

Er werd gedemonstreerd voor het politiebureau waar de drie agenten werkzaam waren. Beeld AFP
Beeld AFP

Einde aan periode van straffeloosheid?

De uitspraak van de rechter stemde de bisschop donderdag optimistisch. Hij had weer vertrouwen in het rechtssysteem en hoopte dat na deze veroordeling ook families van andere slachtoffers naar voren zouden komen en aanklachten zouden indienen. Mensenrechtenorganisaties prezen de rechtbank en de veroordeling, omdat die een einde maakte aan een lange periode van straffeloosheid. De organisatie Human Rights Watch schreef in een reactie: ‘Dit is een triomf voor de justitie en een waarschuwing voor de leden van de politie om de gerechtigheid en de rechten van burgers te respecteren als zij hun werk doen.’

Of de triomf een vervolg krijgt, moet worden afgewacht. De moord op Kian was niet meer weg te moffelen en moest uiteindelijk worden bestraft. De politie kon er domweg niet omheen. Maar de ‘oorlog’ gaat nog steeds door en duizenden andere moorden blijven onbestraft. Bovendien vrezen de organisaties dat Duterte straks de drie agenten, zoals beloofd, alsnog gratie zal verlenen. ‘Er is reden om aan te nemen dat hij inderdaad woord zal houden’, aldus Human Rights Watch.

Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.