In de Duitse politiek is het kiezen tussen pest en cholera

De ooit zo trotse volkspartij SPD is het geloof in zichzelf helemaal kwijtgeraakt

Een partijleider die met angstzweet voor zijn politieke carrière vecht. Congresafgevaardigden die met overslaande stem de diepste emoties slaken. En congresvoorzitters die de kluts kwijtraken. Het leek wel of gisteren in Duitsland dat unieke CDA-congres in de Rijnhal in Arnhem werd nagespeeld. U weet wel, dat congres in 2010 met een huilende Maxime Verhagen en een saluerende Camiel Eurlings. Het CDA slaagde er toen in zichzelf te halveren door een regeringssamenwerking aan te gaan met Wilders' PVV.

Een soortgelijk emotioneel en existentieel congres vond gisteren plaats in Bonn, de oude hoofdstad van West-Duitsland. Ook daar werd een politieke partij tot in het hart doorgekliefd. In het oude parlementsgebouw aan de Rijn boog de Duitse SPD zich op een bondspartijdag over de vraag: 'Groko' of 'No Groko'? Wel of geen voortzetting van de Grote Coalitie met Angela Merkel en haar christen-democraten?

De SPD is over deze kwestie tot op het bot verdeeld. Beide kampen, pro en contra verder regeren met CDU/CSU, denken het overleven van de SPD voor ogen te houden. Voor de ene groep zou de SPD door het weglopen voor regeringsverantwoordelijkheid een angstige, irrelevante partij worden. Voor de andere groep zou juist doorgaan met de zelfvernedering onder Merkel de SPD totaal ongeloofwaardig maken. Dan nog liever nieuwe verkiezingen of oppositie.

Er staat veel op het spel. Het afblazen van de Grote Coalitie stort Duitsland zonder twijfel in een ongekende politieke crisis. Merkel en haar Union wijzen een minderheidsregering af. Nieuwe verkiezingen betekenen dat het nog minstens een jaar duurt voordat er een nieuwe Duitse regering komt. En welke dan? En wat betekent zo'n Duits regeervacuüm voor Europa? Voor de broodnodige handreiking aan president Macron? Vermoedelijk wordt er ook een hele politieke klasse weggevaagd. Martin Schulz zal het veld ruimen. Maar het is ook zeer de vraag of Angela Merkel wel lijsttrekker zal blijven bij nieuwe verkiezingen. Zeer waarschijnlijk niet. Haar zal worden aangerekend dat zij twee kabinetsformaties heeft laten mislukken (Jamaica en Groko). Verder had ze de grens van haar politieke houdbaarheid al bereikt. Niet in Europa, maar wel in Duitsland zelf.

Groko of nieuwe verkiezingen: het is kiezen tussen pest en cholera. Beide zijn voor de SPD zeer riskante opties. Diverse sprekers verwijzen niet voor niets naar de dreigende horrorbeelden van de Franse PS en de Nederlandse PvdA: betekenisloze zusterpartijen. Als er iets door de zaal in Bonn heen giert, is het een totaal gebrek aan zelfvertrouwen. De ooit zo trotse volkspartij SPD - de oudste partij van Duitsland, die Bismarck, Wilhelm I en Hitler wist te overleven - is het geloof in zichzelf helemaal kwijtgeraakt. Als juniorpartij en bijwagen van Angela Merkel, als voetnoot en voetveeg in neoliberale en rechts-populistische tijden.

Tot de laatste inlevertijd van dit stukje heb ik naar de livestream van de Bundesparteitag gekeken. Welke beslissing er uiteindelijk gevallen is, Groko of No Groko, heb ik niet meer kunnen opschrijven. Dat zal onze correspondent Sterre Lindhout op een andere plek in deze krant hebben gedaan. Ik was eigenlijk verbaasd over de opstandige sfeer die in Bonn hing. Opstandiger dan ik had verwacht. Ik was uitgegaan van een ongemakkelijke overwinning met 60-40 van het partijestablishment. Ten gunste van een nieuwe Grote Coalitie. Immers, in gevestigde bestuurspartijen overheersen meestal de bestuurders en het bestuurders-dna. Beter aan de knoppen zitten dan aan de kant staan. Liever burgemeester in oorlogstijd dan idealistisch narcist.

Bestuurlijk je verantwoordelijkheid nemen was dan ook het sleutelargument dat door de 'bestuurlijken' in Bonn tegen de 'teleurgestelde inhoudelijken' werd ingezet. Politieke verantwoordelijkheid voor Duitsland, maar ook Duitse verantwoordelijkheid voor Europa als geheel. Geen slecht argument, maar wel pragmatisch, ontzield en inhoudsloos.

Want bestuurlijke verantwoordelijkheid voor wie en waartoe? Daar zat gisteren de pijn van de SPD. Men wil een alternatief zijn voor de economisch en cultureel rechtse CDU/CSU, niet de eeuwige bijwagen. En men wil alleen bij hoge uitzondering een Grote Coalitie. Men vreest anders, niet ten onrechte, een verdere opstand van de politieke flanken.

Het bleef nog lang onrustig aan de oevers van de Rijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.