In de ambulance klaag je niet snel

Geweld in de ambulance? Vooral ouderen bellen 112, zo blijkt tijdens een nacht mee met de ambulance.

Het uitstapje naar Scheveningen, waarmee het jubileum van de zaak in Oss werd gevierd, eindigde op de stoep tegenover het casino. Met bebloed gezicht en besmeurd overhemd zit een van de feestgangers daar stilletjes te rillen van de kou. Op vragen van de ambulancemedewerkers geeft hij geen antwoord.

De afdruk van een schoen staat in zijn gelaat. Hij is alles kwijt, beroofd toen hij in zijn eentje dronken over straat liep, vertelt een collega van het slachtoffer die meerijdt naar het ziekenhuis. Het interieur van de ambulance wordt ondergekotst.

Zomaar een ritje van de Haagse ambulance in de nacht van zaterdag op zondag. Zodra de binnenkant van de wagen is schoongemaakt komt de volgende oproep van de alarmcentrale: een vrouw is in haar huis onwel geworden nadat zij de liefde had bedreven met haar echtgenoot. Ook zij gaat op de brancard.

De rest van de nacht moet de ambulance vooral uitrukken voor ouderen; omdat ze gevallen zijn en niet meer overeind kunnen komen, hart- of longklachten hebben, botten hebben gebroken of gekneusd. Een andere avond levert hetzelfde beeld op: veel bejaarden roepen hulp in via 112.

Aanleiding om op stap te gaan met de ziekenwagen waren de berichten over agressie tegen ambulancepersoneel. Vorige maand ontstond opschudding toen de broer van een neergestoken Marokkaanse jongen hulpverleners in Amsterdam bedreigde met de woorden ‘ik maak je dood’.

Volgens minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken krijgt 89 procent van het ambulancepersoneel ooit te maken met agressie. Minister Hirsch Ballin (Justitie) kondigde enkele dagen geleden aan dat snelrecht zal worden toegepast bij geweld tegen ambulancemedewerkers en politie.

Tijdens de twee nachtelijke weekenddiensten op de ambulance is van agressie niets te merken. Dat verbaast de Haagse wethouder Bert van Alphen (Welzijn, Volksgezondheid) niet: ‘Vorig jaar zijn in Den Haag bij de GGD – een van de drie ambulancediensten in de regio Haaglanden – vijf gevallen van agressie geregistreerd. Vier keer is er aangifte gedaan. Dit jaar zijn tot nu toe twee gevallen gemeld en is er één keer aangifte gedaan. Op ruim 30 duizend ritten per jaar is dat niet veel.’

Of alle uitingen van agressie in de statistieken terecht komen, is echter de vraag. Neem verpleegkundige Peter Raaymakers (54), die al dertig jaar op de ambulance werkt. Hij vertelt over opgestoken vingers, scheldpartijen, opdringerige omstanders, een man die hem zwaaiend met een zwaard opwachtte, over die keer dat de ambulance met eieren werd bekogeld, over kinderen die tekeer gingen in de ambulance terwijl hun moeder in huis werd behandeld.

‘Ik heb de normen zien vervagen. Vooral als er drank en drugs in het spel zijn, heb je zo een knal voor je hoofd te pakken.’ Maar aangifte heeft hij nooit gedaan. ‘Het is het beste de dingen zelf op te lossen, als dat niet lukt, maak ik dat ik wegkom. Als je niet tegen dit soort dingen kunt, hou je het niet lang vol bij de ambulance.’

Ook chauffeur Richard Holthuijsen heeft nooit proces-verbaal laten opmaken. Als mensen agressief zijn, probeert hij het altijd pratend op te lossen. ‘Als er veel mensen om een patiënt heen staan, leg ik rustig uit dat we ruimte nodig hebben om te helpen; over het algemeen gaat het dan goed. Als er wordt gescholden, gaat het bij mij het ene oor in, het andere uit. We hebben een brede rug.’

Wethouder Van Alphen vertelt dat ambulanceverpleegkundigen is geleerd om met agressief publiek om te gaan; afgelopen jaar volgden ze een training in het beheersen van agressie. En er zijn duidelijke afspraken gemaakt met de politie: bij slachtoffers van steek- en schietpartijen gaan bijvoorbeeld altijd agenten mee.

Ook is er een cursus om beter inzicht te krijgen in culturele verschillen. Waarom zo’n cursus? Van Alphen: ‘De ene bevolkingsgroep toont zijn betrokkenheid bij een patiënt nu eenmaal anders dan de andere.’

Agressie ontstaat vaak als hulpverleners niet aan de verwachtingen voldoen van degenen die 112 hebben gebeld, zegt Ton van Egmond, hoofd van de ambulancedienst van de Haagse GGD. ‘Er is een cultuur ontstaan waarin zorg wordt geclaimd, de drempel om 112 te bellen is lager geworden. Vaker dan vroeger wordt geëist dat we iemand meenemen. Mensen zeggen dan: ik betaal toch mijn premie. Maar we zijn geen taxi.’ Er moet een medische indicatie zijn om iemand naar het ziekenhuis te brengen.

Van Egmond: ‘Als bij een groot verkeersongeluk veel gewonden zijn, heb je zomaar tientallen adviseurs om je heen staan die vertellen wie je het eerst moet helpen. Iemand die stil in een hoekje ligt krijgt van ons eerder aandacht dan iemand die hard om hulp schreeuwt; dat snapt niet iedereen.’ Soms is er geen aanleiding voor agressie. Vooral mensen onder invloed van drank of drugs en psychiatrische patiënten kunnen ineens gewelddadig worden.

Hulpverleners is geleerd dat ze in gespannen situaties niet moeten proberen hun gelijk te halen. Van Egmond: ‘Als mensen op dreigende toon eisen dat oma meegaat met de ambulance en het lukt niet om te deëscaleren, dan gaat oma mee. Dan is het wegwezen, de eigen veiligheid komt eerst.’

Komen er veel klachten binnen over ambulancepersoneel? Nee, zegt Van Egmond. Vorig jaar waren het er zes, waarvan twee gegrond werden verklaard, terwijl er jaarlijks meer dan 100 duizend telefoontjes binnenkomen bij de Centrale Post Ambulancevervoer.

Een van de klachten was van een vrouw voor wie de ambulance was uitgerukt omdat ze hartklachten had. Ze eiste een vergoeding voor haar blouse, die door een verpleegkundige kapot was geknipt om een hartfilmpje te kunnen maken. De claim werd afgewezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden