Reportage activisme

In de Activistenbar prevaleert hoop: ‘Verandering begint altijd onderop’

In New Metropolis in Amsterdam-Zuidoost werd donderdagavond de eerste Activistenbar georganiseerd. Beeld Aurélie Geurts

In de Activistenbar in Amsterdam-Zuidoost zijn donderdagavond vijftig mensen bij elkaar gekomen. Dat zijn er meer dan verwacht, dus er moet roti worden bijbesteld. Het tekent de toegenomen belangstelling voor activisme, maar is er daadwerkelijk sprake van een mondiale beweging?

‘Je bent maar twee seconden op deze aarde. Eén seconde om een wezenlijke bijdrage te leveren waar anderen op voort kunnen bouwen. En één seconde om lekker los te gaan en te chillen’, zegt dichter Jerry Afriyie.

Die eerste seconde brak voor Afriyie aan toen hij kinderen tegenkwam, ‘hier in Amsterdam-Zuidoost, die zich geen Nederlander voelen, hoewel ze ’s avonds om 6 uur eten en met hun ouders naar GTST kijken.’ Zo werd Jerry Afriyie een strijder tegen racisme, boegbeeld van de actiegroep Kick Out Zwarte Piet. Omdat hij vindt dat Nederland een land moet worden waar ook zwarte kinderen zich Nederlander voelen.

Afriyie is een van de gasten van de eerste Activistenbar, donderdagavond in New Metropolis in Amsterdam-Zuidoost. Belangstellenden kunnen speeddaten met activisten aan tafeltjes waarop een rode megafoon is neergezet, als mascotte voor de strijd. Vijftien minuten om vragen te stellen, tips te krijgen en misschien geïnspireerd te raken om zelf een actie te beginnen. 

‘Je zit zo in je bubbel, met je dagelijkse dingen, vrouw en kinderen, je werk. Het is goed om te kijken wat er om je heen gebeurt’, zegt Norbert Ruhamanya (36), data-analist. ‘Ik vind het belangrijk om actief te zijn in mijn eigen omgeving. Dat verrijkt me. Het is interessant om in contact te komen met activisten, te zien wat hun drijfveren zijn. Dat motiveert je weer als burger’, zegt Saar Wong (36), medewerker in de buitenschoolse opvang en organisator van buurtevenementen.

Mondiale beweging

Na jaren van betrekkelijke rust is de grote opkomst bij deze Activistenbar tekenend voor de toegenomen belangstelling voor activisme. Alleen al in Amsterdam steeg het aantal aangemelde demonstraties van ruim 200 in 2012 naar 1.081 in 2018, volgens cijfers van onderzoeker Jacquelien van Stekelenburg van de Vrije Universiteit. Ook wereldwijd wordt meer gedemonstreerd, van Hongkong tot Catalonië, van Libanon tot Haïti. In de internationale media wordt dan ook volop gedebatteerd: vormen al die protesten één grote mondiale beweging?

In de Activistenbar kan worden geskypet met actievoerders in Nigeria en Koerdistan, maar het is moeilijk om een rode draad in de protesten te ontdekken. Zelfs als je je beperkt tot Nederland. Tegenover Kick Out Zwarte Piet staan de blokkeerfriezen, tegenover Extinction Rebellion en de klimaatmarsen staan de boeren. Leraren en zorgpersoneel strijden weer voor iets heel anders: hoger salaris, lagere werkdruk, meer waardering voor de publieke sector. Internationaal wordt het beeld nog veel ingewikkelder: wat heeft het streven naar een onafhankelijk Catalonië te maken met de prijsverhoging van de metrokaartjes in Chili?

Toch zijn er een paar gemeenschappelijke factoren. ‘Protestbewegingen inspireren elkaar’, zegt Sara Murawski van de vredesbeweging PAX in de Activistenbar. ‘Waarom zouden wij het verkeer niet blokkeren’, zeiden leraren deze week, nadat ze hadden gezien dat boeren deze actievorm met enig succes toepasten. Ook internationaal wordt protest doorgegeven. De Netflixfilm Winter on Fire over de Maidan-opstand in Kiev is mateloos populair in Hongkong, waar activisten zich identificeren met de Oekraïners die opstaan tegen machtige buur Rusland.

Gevestigde politiek

Maar er is een andere factor die in veel landen van toepassing is: een sterk verlies aan gezag van de gevestigde politiek. Na de opmars van het neoliberalisme in de jaren tachtig zaten machthebbers lange tijd stevig in het zadel. ‘There is no alternative’, zei de Britse premier Thatcher, terwijl de Duitse bondskanselier Merkel over alternativlos sprak.

Dertig jaar na de val van de Muur is er van die vanzelfsprekendheid weinig meer over. ‘We hebben een zware financiële crisis doorgemaakt. Nu bloeit de economie weer, maar mensen zien daar weinig van terug in hun eigen portemonnee’, zegt PAX-medewerker Sara Murawski.

Het politieke centrum is ook verzwakt door de opkomst van nationalistische partijen die tegen immigratie ageren. Daartegenover staan mensen met een migratieachtergrond die hun plaats in de samenleving opeisen. ‘Er is een nieuwe generatie die geboren en getogen is in Nederland’, zegt Cemil Yilmaz van Control-Alt-Delete, een actiegroep tegen etnisch profileren en buitensporig politiegeweld. ‘Zij ervaren hun positie in Nederland heel anders dan hun ouders. Zij willen geen allochtonen meer zijn die zich tot een Nederlandse norm verhouden, maar zeggen: nee, wij maken onderdeel uit van die norm en willen die medebepalen. Dat levert wrijving op. Je krijgt actie-reactie.’

Open speelveld

Klimaat, immigratie, de publieke sector, het zijn onderwerpen van protest die ogenschijnlijk weinig met elkaar te maken hebben. Maar op al deze gebieden ligt het speelveld open. De machthebbers zijn onzeker, burgers durven weer eisen te stellen. Net als in 1968 of 1989 zijn we weer beland op een moment van verandering, schreef de linkse schrijver Jack Shenker in The Guardian, ‘een zeldzame, breekbare samenloop van omstandigheden waarin alles mogelijk lijkt en oude regels niet meer onveranderlijk zijn, maar klaar om te worden herschreven.’

Voor de liefhebbers van orde en stabiliteit is dat niet per se goed nieuws, maar in de Activistenbar prevaleert de hoop. ‘Verandering komt nooit van de gevestigde orde, die begint altijd onderop’, zegt stadsdeelbestuurder Dirk de Jager (GroenLinks), aangekondigd als ex-activist en -kraker. ‘Bij mensen die zelf dingen in beweging zetten en daarmee de politiek onder druk zetten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden