In de accountancy is 'sorry' niet goed genoeg

Nog geen drie maanden heeft Piet Hein Meeter het uitgehouden als hoogste baas op het Nederlandse hoofdkantoor van Deloitte. Bij een interne controle bleek kort na zijn benoeming dat Meeter 'financiële belangen' had in bedrijven die bij het accountantskantoor hun cijfers laten controleren.


Deloitte geeft verder geen details prijs over de omvang van de overtredingen. Maar volgens een ingewijde gaat het om 'een nalatigheidje'; van kwade opzet was geen sprake. Meeter heeft geen directe zeggenschap gehad over het bedrijf waarin hij een belang had.


Dat de die slordige fout Meeter direct zijn baan kost, lijkt in dat licht een wel erg rigoureuze sanctie. Was 'sorry' niet genoeg geweest?


Het vergrijp mag klein lijken, maar raakt aan de kern van het vak. De handtekening van een accountant staat voor een integer en onafhankelijk 'okay'. Meeter was met zijn 'voorbeeldfunctie' als leider van Deloitte de laatste om die interne regels te overtreden. Zo luidt de officiële verklaring van het kantoor.


Dat is ook zo. Maar de kwestie ligt extra gevoelig doordat de accountancy de laatste jaren steeds vaker in het beklaagdenbankje is beland en in het bijzonder de 'Big Four': Deloitte, KPMG, Ernst & Young en PWC. Dat begon met de grote boekhoudfraudes bij Enron en Ahold. Het zette zich door tijdens de crisis, waarin 'goedgekeurde' bedrijven ineens op omvallen bleken te staan. Doen die kantoren hun werk wel goed, is de vraag die toezichthouders wereldwijd stellen.


De bewijzen dat dit niet altijd zo is, stapelen zich op. In Nederland bleek het in 2010 al uit een rapport van de Autoriteit Financiële Markten over de vier grote kantoren. De toezichthouder trof controles aan die niet deugden en concludeerde dat de accountants vaak te innige banden met hun klanten hebben.


Mede op basis van dat onderzoek heeft de AFM afgelopen maanden boetes opgelegd. En er waren dit jaar ook een aantal grote rechts- en tuchtzaken tegen de grote kantoren. Dinsdag diende in Amsterdam nog een kort geding over het faillissement van vleesverwerker Weyl. KPMG heeft er tien jaar lang de boeken goedgekeurd, terwijl al die tijd met de cijfers werd gesjoemeld. De accountant zegt dat het de fraude nooit had kunnen ontdekken, maar weigert relevante documenten te overleggen aan de curatoren. De rechter vind dat dit alsnog moet gebeuren.


Bij al die incidenten wordt door toezichthouder steeds gehamerd op de gebrekkige 'professioneel kritische houding'. Die is bij de grote accountantskantoren te veel verdrongen door de commerciële houding. Het komt dan wel zeer ongelukkig uit als zelfs de baas niet over zo'n attitude blijkt te beschikken.


Ten slotte staan er ook grote financiële belangen op het spel voor Deloitte. In Europa wordt er na alle incidenten gewerkt aan strengere regels voor de sector. Die variëren van een verbod op het adviseren en controleren van één client door dezelfde accountant tot een totale opsplitsing van de advies en controle binnen de onderneming. Juist de grote kantoren verdienen miljoenen aan de combinatie van advies en controle. Zij lobbyen dus tegen vergaande hervormingen.


In het licht van die strijd is de superdomme fout van Meeter onvergeeflijk geworden. Een welgemeend 'sorry, we zullen het nooit meer doen en we gaan over tot de orde van de dag', had Deloitte simpelweg te veel geloofwaardigheid en geld gekost.


Ahold

Op 18 februari ontvingen alle partners van Deloitte een dagvaarding van de Vereniging van Effectenbezitters. Deloitte was de huisaccountant van het moederbedrijf van Albert Heijn ten tijde van de grootschalige boekhoudfraude, begin deze eeuw. De effectenbezitters stellen het kantoor nu mede aansprakelijk voor het schandaal.


Boetes

Zowel Ernst & Young als Deloitte heeft vorige maand boetes van enkele tienduizenden euro's opgelegd gekregen door de Autoriteit Financiële Markten. Uit onderzoek was gebleken dat de controleurs een aantal jaarverslagen hadden afgetekend zonder daarbij aan alle vereiste voorwaarden te hebben voldaan.


Vestia

Eind januari kwam aan het licht dat de Rotterdamse woningcorporatie Vestia diep in de financiële problemen zat. Met complexe financiële producten had de corporatie gegokt op een rentestijging. Maar de rente daalde. Inmiddels loopt er een 'forensisch onderzoek' waarbij ook accountant KPMG scherp wordt onderzocht. Die schreef namelijk dat Vestia een verdere rentedaling van 3 procent zou aankunnen. Er bleek veel minder nodig om de corporaties aan de rand van de afgrond te brengen.


Philips Pensioenfonds

De fraude bij Philips Pensioenfonds is een van de belangrijkste hoofdstukken uit de Klimop-zaak, de grootste fraude uit de Nederlandse geschiedenis. KPMG was de accountant van leeggeroofde pensioenfonds en heeft daarbij volgens de AFM overweldigend veel signalen gemist of genegeerd.


DSB

Vorige week stond in Zwolle accountant Ernst & Young voor de rechtbank in de zaak-DSB. Het kantoor wordt verweten dat het niet eerder doorhad hoe Dirk Scheringa veel meer uitgaf aan kunst, voetbal en schaatsen dan voor een gezonde bedrijfsvoering verantwoord was. Ernst & Young probeerde de zaak 'achter gesloten deuren' te laten behandelen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden