In Darfur staat deur naar vrede op een kier

Diplomaten zijn blij met het Darfur-akkoord, maar anderen vrezen dat lokale strijders zich er weinig van zullen aantrekken. De Sudanese regering lijkt het weinig te kunnen schelen....

Van onze correspondent Kees Broere

Aan ‘spin’ ontbrak het niet. De Britse bewindsman Hilary Benn, een van de velen die naar Abuja waren gevlogen om de onderhandelende partijen onder druk te zetten, zei dat de burgers van Darfur ‘een zucht van verlichting’ zouden slaken, nu onder het vredesakkoord handtekeningen zijn gezet. Maar zo ver is het nog lang niet.

Zo’n twee jaar is over vrede gesproken. In Darfur, een gebied zo groot als Frankrijk, grepen rebellen in 2003 de wapens om hun ongenoegen duidelijk te maken over de ondergeschikte positie die zij, vertegenwoordigers van zwart-Afrikaanse boeren, in de westelijke Sudanese provincie innamen.

De Arabisch-islamitische regering in de hoofdstad Khartoem bewapende daarop haar eigen milities, de Janjaweed. Het zijn vooral deze representanten van Arabische nomaden die in Darfur leven van de veeteelt die verantwoordelijk worden geacht voor vele tienduizenden doden en circa twee miljoen vluchtelingen.

Een eerlijker verdeling voor het gebruik van steeds schaarsere grond, daarover gaat het akkoord op de eerste plaats. Ook zijn afspraken gemaakt over de ontwapening van milities en een groter aandeel voor zwarte Afrikanen in de politieke machtstructuur van Darfur. Toch gingen niet alle partijen akkoord.

De enige rebellenhandtekening is tot nu toe die van Minni Arcua Minnawi. Hij leidt de militair machtigste factie van het SLA, het Sudanese Bevrijdingsleger. Zowel de leider van de andere SLA-factie, Abdel Mohammed al-Nur, als de leider van de zogeheten JEM, een radicalere beweging, weigerde met het akkoord in te stemmen.

Verdeeldheid dus. Volgens sommigen is dat precies waarop president Omar al-Bashir heeft ingezet. ‘Ik ben ervan overtuigd’, zegt John Prendergast van de denktank International Crisis Group, ‘dat de regering de verdeeldheid binnen de rebellen verder zal uitbuiten om de strijd te doen oplaaien. Zij is niet geïnteresseerd in vrede, enkel in het wegnemen van internationale kritiek en druk.’

Anderen zijn positiever gestemd. Alex de Waal nam als adviseur van de Afrikaanse Unie aan de onderhandelingen deel. Volgens hem zijn de twee onwillige rebellengroepen militair te zwak om het akkoord te breken. Hij gaat ervan uit dat de overeenstemming over een staakt-het-vuren vanaf nu veel nauwkeuriger zal worden nageleefd.

Maar juist daarin zit een van de cruciale punten voor het succes of falen van het vredesakkoord. Typisch genoeg heeft juist Minnawi, de SLA-leider die het akkoord wel ondertekende, hierop al gewezen. Hij meent dat van ‘echte vrede’ geen sprake kan zijn zolang in Darfur zelf lokale commandanten weigeren zich naar de nieuwe situatie te schikken.

Dergelijke commandanten zijn het afgelopen jaar steeds meer hun eigen weg gegaan, met alle verdere humanitaire ellende voor de bevolking als gevolg. Juist de afgelopen maanden is de strijd in Darfur opgelaaid. De vraag is hoe dit snel tot een einde kan worden gebracht.

Daarbij is nu in elk geval een taak weggelegd voor de Verenigde Naties. Bij eerdere pogingen van de VN om met een vredesmacht het werk over te nemen van zevenduizend vrijwel machteloze soldaten van de Afrikaanse Unie in Darfur dreigde de Sudanese regering van de provincie ‘een kerkhof’ voor buitenlandse militairen te maken. Daarvan lijkt zij nu langzaam terug te komen.

Helemaal veilig zal het er niet snel zijn, al is het slechts vanwege de dreigende boodschap die Al Qa’ida bij monde van Osama bin Laden zelf onlangs over Darfur heeft afgegeven. Maar als de VN-macht er komt, zo is de vrijwel algehele verwachting, dan zal in elk geval de bescherming van burgers in het gebied er flink op vooruit gaan.

Het opbouwen van een nieuwe politieke orde in Darfur is een zaak van jaren. Ook zijn honderden miljoenen nodig voor de wederopbouw van de provincie. Nederland heeft daarbij het voortouw genomen. Minister Van Ardenne van Ontwikkelingssamenwerking wil in september in Den Haag een donorconferentie houden.

Op korte termijn is geld nodig om de ontheemde en gevluchte burgers van Darfur in leven te houden. De afgelopen tijd zijn de toch al schamele rantsoenen voor een aantal van hen gehalveerd. Met de toevloed van nog eens een kwart miljoen verjaagde mensen voelen hulpverleners zich volledig klem zitten.

Het bewind in Khartoem zal er geen traan om laten. Het heeft opnieuw, zoals eerder door een vredesakkoord met rebellen in Zuid-Sudan, zijn internationale aanzien overeind weten te houden. Als partner in het vredesakkoord is het de onbetrouwbaarste. En verreweg de machtigste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden