In Como ontstaat langzaam een nieuwe 'jungle'

De 255518 naar Chiasso vertrekt volgens schema, om 20.47 uur. Het is donker, dus de Italiaanse politie kan maar moeilijk zien of er migranten instappen. Dan klinkt er een fluitje en sluiten de deuren. De trein vertrekt richting de Zwitserse grens.

Migranten rusten uit in het park voor het treinstation San Giovanni, in ComoBeeld Nicola Zolin

Het boemeltje tussen het Italiaanse Como en het Zwitserse Chiasso vertrekt elk kwartier en doet er vijf minuten over. De coupés zijn vrijwel leeg en een ritje kost 1,40 euro. Voor het station van Como San Giovanni wachten vier- tot vijfhonderd mannen, vrouwen, jongens en meisjes tot ze kans zien op een dag in te stappen. Ze komen vooral uit Nigeria, Ethiopië en Eritrea, zeggen ze, en willen allemaal door naar Zwitserland. Tot het zover is bivakkeren ze in tenten op een grasveld voor het station, buiten op de trappen, of op dekens op de perrons zelf.

De 'situatie', zoals dit provisorische tentenkamp inmiddels is gaan heten, is plotsklaps ontstaan toen Zwitserland in juli besloot haar grens met Italië te sluiten voor migranten. Sindsdien is het stationsplein van Como - de chique badplaats waar de Porsches naast Maseratis geparkeerd staan - een nieuw migrantenfuik richting het noorden geworden, vergelijkbaar met de grensovergang bij Ventimiglia naar Frankrijk en de kustplaats Calais voor de oversteek naar Groot-Brittannië.

De jong ogende Djamal uit Ethiopië - die net als zijn vrienden zegt dat hij 18 is - maakte het ritje naar Chiasso al vijf keer. 'Hier instappen is makkelijk. Niemand let op. Dat begint pas in Zwitserland. Je moet onder een bank gaan liggen, of de wc op slot draaien. Maar ze controleren goed. Te goed. Elke keer werd ik teruggestuurd.'

Mohammed is 19 jaar en komt uit Senegal. Hij verblijft sinds een week in het park voor het stationBeeld Nicola Zolin

Verkeerde boodschap

De Italiaanse premier Matteo Renzi zei deze week naar aanleiding van de toestand in Como dat een nieuw pan-Europees overleg broodnodig is. 'Vluchtelingen, ook zij die geen recht hebben op een verblijfsvergunning, moeten echt beter worden verdeeld over Europa.' Zwitserland heeft daar geen boodschap aan. Wij houden ons gewoon aan de regels, zeggen de Zwitsers. Volgens het Dublin-verdrag mogen asielzoekers immers worden teruggestuurd naar het land waar ze de EU binnenkwamen - Italië dus.

Tussen januari en augustus kwamen al 118 duizend migranten aan in Italië, onder wie de laatste maanden ook opvallend veel minderjarigen. Dat getal komt bovenop de 147 duizend migranten die al officiële asielprocedures doorlopen. Inmiddels is bijna een derde van hen in Noord-Italië aangekomen. Ook rondom het station van Milaan, waar volgens burgemeester Giuseppe Sala inmiddels drieduizend migranten verblijven.

Het tentenkamp in Como raakt met de dag voller. Nu zijn de meeste Italianen goed bestand tegen een zekere wanorde, maar de chaos begint ze langzaam teveel te worden. Het angstbeeld heeft bovendien een duidelijke naam: Calais. 'Wij willen en zullen geen Calais worden', zeggen vrijwel alle lokale politici zich erover uitspreken. Zo probeert burgemeester Mario Lucini van de Democratische Partij van Renzi een eigen 'jungle' te voorkomen door een officieel opvangkamp te bouwen even buiten de stad. Maar gouverneur van Lombardije, Roberto Maroni van de centrumrechtse Lega Nord, doet er op zijn beurt alles aan dat tegen te houden.

Zo'n kamp bouwen, zei Maroni maandag op een persbijeenkomst, 'is niet iets wat de wet voorschrijft en we het daarom niet hoeven te doen'. Het zou volgens hem bovendien de 'verkeerde boodschap' geven. 'Namelijk: 'Jullie zijn hier welkom'. Dat is niet zo. Als we ze hier opvangen, creëren we onze eigen chaos.'

Migranten voetballen in het park voor het treinstation in ComoBeeld Nicola Zolin

Weinig effect

Premier Renzi probeert de druk op zijn grensplaatsen te verlichten door geregeld vluchtelingen te verplaatsen naar centra elders in het land, maar dat heeft vooralsnog weinig effect. Elke dag komen er weer nieuwe migranten aan bij het San Giovanni-station van Como. Dat komt vooral door de situatie op de Middellandse Zee, waar smokkelaars aan een eindsprint begonnen lijken te zijn voor de herfst begint. Zo zijn vorige week maandag 6.500 bootvluchtelingen uit zee gered - een van de grootste aantallen drenkelingen die op een dag gered zijn.

Precies volgens schema mindert het boemeltje om 20.52 uur vaart in Chiasso. Nog voor hij goed en wel stilstaat, stappen zowel aan de voor- als achterkant twee gewapende agenten in die ostentatief de banken, wc's en bagagerekken in de coupés controleren.

Een migrant slaapt voor het treinstation in ComoBeeld Nicola Zolin
Migranten proberen aan boord van de trein richting Chiasso te komenBeeld Nicola Zolin

Elke dag vinden ze wel een handvol migranten, die niet alleen naar het noorden willen, maar ook 'de situatie' in Como proberen te ontvluchten. 'We zijn geen dieren! We zijn net als jullie mensen en vragen daarom om respect', schreven de migranten in een open brief die in het tentenkamp circuleert. Vooral bij hun pogingen de grens over te steken zouden ze als beesten worden behandeld. Ze zouden uren worden opgesloten in kleine kamers zonder eten, drinken of juridische bijstand. 'In weet niet of ik het nog vaker ga proberen', zegt de jonge Djamal uit Ethiopië, die de trein al vijf keer nam. 'Het lukt toch niet en als je pech hebt sturen ze je niet alleen terug naar Como, maar helemaal naar Sicilië.'Dan vraagt hij: 'Weet jij hoe het in Ventimiglia is? Is het daar gemakkelijker?'

Op het station van Chiasso turen vijf agenten van de Zwitserse grenspolitie richting het net aangekomen het boemeltje. Pas wanneer hun vier collega's die de trein doorzochten hun duimen opsteken, klinkt het fluitje en maakt de 255518 rechtsomkeert naar Como. Over een kwartier komt het volgende boemeltje alweer aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden