NieuwsChinese bevolkingskrimp

In China werden de afgelopen 70 jaar nooit zo weinig kinderen geboren als in 2019

China worstelt met het laagste geboortecijfer sinds de oprichting van de Volksrepubliek. Het eenkindsbeleid is sinds 2015 stapsgewijs afgebouwd, maar Chinezen kiezen niet massaal voor gezinsuitbreiding. In de afgelopen zeventig jaar zijn nooit zo weinig kinderen geboren als in 2019: 14,65 miljoen baby’s. 

Babymassage in een geboortekliniek in Yongquan, China. Beeld AFP

Het Nationaal Statistiekbureau maakte de cijfers vrijdag bekend. 10,48 geboortes op duizend vrouwen is een dieptepunt voor China. Het wereldwijde gemiddelde is 18,65 geboortes. Chinese demografen weigeren echter van een crisis te bespreken. Het lage geboortecijfer ligt immers gevoelig, omdat het verband houdt met de strenge eenkindspolitiek, die van 1979 tot 2015 het voortplantingsgedrag van generaties Chinezen aan banden legde. 

Het eenkindsbeleid was als tijdelijke maatregel bedoeld. Deskundigen waarschuwden regelmatig voor de negatieve effecten op de bevolkingssamenstelling, maar de staat hield er veel langer aan vast dan oorspronkelijk gepland, omdat de bevolkingsplanners werden gedreven door de angst voor enorme toenames van het aantal geboortes. Dan komt China nooit uit de armoede, was de redenering. De staat bleef bepalen wie zwanger mocht worden en wanneer – vrouwen die zonder toestemming in verwachting raakten, wachtten gedwongen abortus, sterilisatie en torenhoge boetes.

Nu blijkt dat die vrees voor ongebreidelde bevolkingsgroei ongegrond was. Er is eerder sprake van een demografische tijdsbom van een sterk gekrompen beroepsbevolking die de zorg voor een veel groter aantal bejaarden op zich moet nemen.

Vergrijzing is een van de oorzaken van het lage geboortecijfer – het aantal vrouwen op vruchtbare leeftijd neemt jaarlijks met 5 miljoen af. China heeft al weinig vrouwen, want door de combinatie van het eenkindsbeleid en een traditionele voorkeur voor zonen zijn meer dan dertig jaar lang grote aantallen meisjes geaborteerd. China kampt met een mannenoverschot van 30 miljoen. Andere sociale factoren spelen ook een grote rol, bijvoorbeeld het sterk stijgende aantal echtscheidingen. Tegenover 7,1 miljoen echtparen die de eerste drie kwartalen van 2019 trouwden, stonden 3,1 miljoen echtscheidingen.

Consultatiebureau voor zuigelingen in Shanghai.Beeld AFP

Geboortegolfje

Toen in 2015 de eerste stappen werden genomen het eenkindsbeleid af te bouwen, leidde dat in eerste instantie tot een geboortegolfje. Daarna werd snel duidelijk dat structurele bevolkingsaanwas er niet inzat. Veel Chinese echtparen kunnen de kosten van een tweede kind niet bolwerken. Huisvesting, onderwijs en gezondheidszorg doen een aanslag op het gezinsinkomen: het is met één kind voor de meeste ouders al noodzakelijk beiden fulltime te werken, laat staan dat ze zich een tweede kunnen veroorloven.

Volledige afschaffing van de meest restrictieve geboortepolitiek ter wereld duurde ook jaren. Tot voor kort moesten echtparen in de meeste provincies ondanks alle versoepelingen zich door een fikse bureaucratie werken om toestemming te krijgen voor een tweede kind. Wie deze procedure niet volgde, werd als vanouds gestraft. Voor ambtenaren en werknemers van staatsbedrijven dreigde bij overtreding ontslag of demotie en het boetesysteem van het eenkindsbeleid bleef gehandhaafd.

Pas deze maand zijn deze straffen voor een ongeoorloofd tweede kind in vrijwel alle Chinese provincies afgeschaft. De staat probeert zoveel mogelijk potentiële moeders over te halen tot een zwangerschap. In sterk ontvolkte gebieden zoals grensgebieden wordt zelfs het krijgen van een derde kind aangemoedigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden