In Carcaliu verdween Picasso de tegelkachel in

Het is ver rijden over slechte wegen om te komen in Carcaliu. In dit Roemeense gehucht stopte moeder Olga Dogaru de buit van de Kunsthal-roof in de tegelkachel. 'Zou ik die kachel mogen zien?'

'Welkom in Carcaliu, moge God u zegenen!' Met dit bord worden vreemdelingen begroet aan de oostkant van de Donau, in een kleine gemeente in een afgelegen Roemeens district.


Carcaliu heeft elektriciteitspalen met ooievaarsnesten, oude vrouwen in bloemetjesjurken, velden vol zonnebloemen, paarden en ezels en lage pastelkleurige vissershuizen met tegelkachels. In één van die kachels ging werk van Monet, Gauguin, Matisse, Lucian Freud, Meyer de Haan en Pablo Picasso uit de Rotterdamse Kunsthal in rook op - tenminste als Olga Dogaru, moeder van schilderijendief Radu en initiatiefneemster van de 'crematie', de waarheid spreekt.


Waar Roemenië armer wordt, is het wegdek een aanslag op de schokbrekers en het verkeer een gevarenzone. In het district Tulcea in de arme zuidoosthoek van Roemenië ontbreken die kleine verbeteringen (opgeknapte gebouwen, iets betere wegen, iets meer middenklasse) die het EU-lidmaatschap elders in het land onmiskenbaar oplevert.


Voor inhaalmanoeuvres op smalle tweebaanswegen bestaat de bijnaam 'lose-lose-situatie'. Te winnen valt er niets: in een mum van tijd belandt degene die inhaalt opnieuw achter een zwarte rookwolken brakende vrachtwagen. Als het misgaat, en dat gaat het geregeld, gaan meerdere auto's naar de sloop en meerdere mensen naar het kerkhof.


De canvasverbranding van Olga Dogaru valt in dezelfde categorie: Dogaru verdwijnt voor minstens een decennium achter de tralies, haar zoon zal nog langer zitten dan mama, die hem zo graag tegen de politie wilde beschermen. Last but not least: Europa is zeven grote kunstwerken kwijt.


In Carcaliu zijn ze niet trots op de familie Dogaru. Verheugd over bezoek vanwege deze familie, zijn ze hier evenmin. In een dorp waar alle heren met hoeden en vrouwen in bloemjurken elkaar kennen, trekt vreemd volk onmiddellijk bekijks. Bij het postkantoortje aan de Strada Centrului, Carcaliu's enige met asfalt, willen hartelijke oude vissers best babbelen over de tijd dat de Donaudelta nog vol vis zat. Maar begin niet over tablouri arse, 'verbrande schilderijen'. Die twee woorden zijn in Carcaliu een soort code om gesprekspartners het zwijgen op te leggen. Een van de vissers heeft ineens gehoorproblemen. Een andere visser verklaart met een geheimzinnige blik in de ogen 'niets van deze zaak af te weten'.


Zo gaat het ook in de MegaMarkt, een donker winkeltje van vier bij vier. Verkoopster Carmen praat allerhartelijkst over dieetbiscuitjes, maar schrikt zich rot als bij het afrekenen het werk van Monet en Picasso ter sprake komt. Kende zij Olga Dogaru? 'Iedereen kent hier iedereen. Wie bent u eigenlijk?'


Simeon is een blonde jongen van achter in de 20 die vijf jaar in Italië in de bouw werkte en met zuurverdiend geld een supermarktje begon. 'Mijn hele generatie is hier weg', zegt hij, 'allemaal in Italië in de bouw. Kijk goed om je heen, je ziet alleen maar ouderen, kinderen en tieners. Twintigers en dertigers zijn er nauwelijks.' Schilderijendief Radu Dogaru behoort ook tot deze generatie. Radu was er de jongen niet naar om te gaan zwoegen in Italië als bouwvakker of kelner: hij was meer van het snelle geld en de snelle auto's. Waarom vijf jaar werken voor een Dacia Logan als je met een beetje handigheid ook een Porsche kunt binnenhalen?


'Alle mannen in de Dogaru-familie waren dieven', zegt Simeon. 'Iedereen wist dat hier. De vader zit al jaren vast in de gevangenis van Tulcea. De zoons escorteerden meisjes van plezier naar West-Europa. Ga maar eens bij het familiehuis kijken en je ziet meteen waar al het geld vandaan kwam. Naast het oude huis waren ze bezig een villa te bouwen.'


Simeon wil graag een plattegrond tekenen van het tracé naar het Dogaru-bezit, helaas: de lokale politie komt binnen om een blikje cola te kopen. De agent is een jonkie van de ondergeschikte soort. Het huis van de verbrande schilderijen? 'U dient telefonisch contact op te nemen met de woordvoerder van het district Tulcea.' Juist: een halve dag bellen om van een mechanische stem te horen dat de politie alles onder controle heeft.


De geestelijkheid van Carcaliu hanteert een opener beleid ten opzichte van vreemdelingen. Waar de Donau uitmondt in de Zwarte Zee, streken in de vroege 18de eeuw Russische oudgelovigen neer, Lipovanen, op de vlucht voor de kerkhervormingen van tsaar Peter de Grote, die mannen verbood baarden te dragen.


Carcaliu is een Lipovaanse nederzetting. Vader Simeon, een Lipovaanse priester met lange baard, kent de vrouw die Monet in haar tegenkachel stopte: Olga is een Lipovaanse, haar man niet. 'Ergens in een ander stuk van het land deed ze die crimineel van een man op. De Dogaru's kwamen niet van hier, ze kwamen van verderop, uit Macin, ze woonden aan de rand van het dorp. En nu hebben ze de reputatie van Carcaliu voor de hele wereld bezoedeld!'


Het oude kerkhof

Ilie is een hartelijke bebaarde Lipovaanse man die zich op een oude fiets verplaatst, en graag de weg wijst naar 'het schilderijenhuis'. Afslaan en over de laatste onverharde weg alsmaar doorrijden tot de rand van het dorp. 'Het is tegenover dat oude kleine kerkhofje.' Dat moet het kerkhofje zijn waar Olga Dogaru de zeven schilderijen in januari begroef.


Op het kerkhofje aan de Strada Malasneanca staan de kruizen scheef en mag het onkruid woekeren. Aan de rand zie je de Dunare Veche ('oude Donau') door het laagland stromen. Tussen de graven liggen her en der hopen zand. Onder één daarvan moeten Monet, Gauguin, Matisse, Picasso, Lucian Freud en Meyer de Haan een maand begraven hebben gelegen, samen vele miljoenen waard, samen in twee vuilniszakken onder de grond.


Op 13 februari werd Radu Dogaru door de openbare aanklager in Boekarest officieel in staat van beschuldiging gesteld voor de roof van zeven schilderijen uit de Rotterdamse Kunsthal in oktober. Olga Dogaru vertelde haar verhoorders dat ze op dat moment besloot dat een crematie van de kunstwerken te prefereren was boven een teraardebestelling.


Bij het 'schilderijenhuis'

Vanaf het kerkhof is de villa die Radu Dogaru aan het bouwen was prima te zien: met drie verdiepingen steekt het paleisje uit boven de traditionele dorpsarchitectuur. Achter het hek staat een terreinwagen met een Engels nummerbord. Aan het hek hangen camera's.


Deze villa is nog lang niet af. Maar had Radu Dogaru zijn paleisje kunnen afbouwen, dan had hij het zeker voorzien van centrale verwarming, niet van een archaïsche tegelkachel.


Waar stond die kachel?


Een jong Lipovaans meisje loopt met een baby op de arm door de Strada Malasneanca. Weet zij waar de schilderijen zijn verbrand? 'Hier, u staat voor het huis, ik zal de mevrouw even roepen.'


Achter het hek van een wit visserhuis dat bij nadere inspectie ook voorzien blijkt van camerabewaking, ligt een gazon en een rozentuin. Daarachter is goed te zien dat dit geen gewoon vissershuis is, het bevat een lange aanbouw. Bij het hek verschijnt een tamelijk aantrekkelijke jonge vrouw met het zwarte haar gebonden in een staart. Dit moet ze zijn, 'de mevrouw'. Wie is zij? 'Ik pas op het huis. De familie is er niet. Zoals u vast en zeker weet is de familie gearresteerd.'


'Behoort u tot de familie?'


'Ik ben de persoon die op het huis past.'


'Bent u hier namens de politie?'


'Ik ben de persoon die op het huis past.'


'Bent u de vriendin van Radu Dogaru over wie geruchten gaan?'


'Ik ben de persoon die op het huis past.'


'Zou ik de kachel in de badkamer mogen zien?'


'Onder geen beding.'


Ze draait zich om en loopt de tuin in. Het gazon wordt netjes besproeid. Achter de rozenstruiken begint zij een mobiel telefoongesprek waarvan de inhoud zich helaas niet laat opvangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden