Bericht uit Brazilië

In Brazilië wordt er stiekem gelachen om de Show van de Laatkomers

Scholieren in Rio de Janeiro. Beeld AP

De carnavalsvakantie is voorbij, maandag gaan de Braziliaanse kinderen weer naar school. Ik woon naast een metrostation, met in de buurt verscheidene middelbare scholen. Dus een paar keer per dag komt een stroom netjes in uniform gestoken tieners langsgelopen. Ze lijken nooit haast te hebben.

Natuurlijk moeten leerlingen ook in Brazilië op tijd komen, maar er is iets meer tolerantie dan in Nederland. Ik bespeur hier dan ook nooit de paniek die ik zelf vroeger voelde als de zoemer al klonk, terwijl ik mijn fiets nog niet in het rek had gezet.

Behalve tijdens de staatsexamens, dan is alles anders. Het is alweer een paar jaar geleden dat ik daar voor het eerst getuige van was. Nietsvermoedend liep ik die zondag door Rio de Janeiro, toen ik plotseling op een joelende mensenmenigte stuitte. Ik begreep niet wat er aan de hand was, maar bleef nieuwsgierig staan om te kijken wat er ging gebeuren.

De aanwezigen hadden twee rijen gevormd, ertussenin was een smalle baan vrijgelaten die naar het toegangshek van een schoolgebouw leidde. ‘Het is vandaag de eerste dag van het ENEM’, lichtte een van de omstanders toe. ENEM is het gestandaardiseerde examen voor middelbare scholieren. Het is niet verplicht het examen te maken, maar het is wel nodig om tot de universiteit te worden toegelaten. Bovendien gelden de resultaten als een van de criteria bij het toekennen van studiebeurzen. Het examen duurt twee zondagen en begint in het hele land op hetzelfde moment.

‘Nog een minuut!’, riep een gezette man van een jaar of 40. Hij had een blikje bier in de hand en zag er verhit uit. Er kwam een bezweet meisje aanrennen; pas toen ze het hek door was, minderde ze vaart. Na haar volgden meer pubers, allemaal de ogen vol blinde paniek op het hek gericht. ‘Tien seconden!’, schreeuwde de bierdrinker en als op commando pakten alle toeschouwers hun telefoon. De beveiligers van het gebouw begonnen langzaam het hek te sluiten.

Toen begon wat in Brazilië bekend staat als de Show dos Atrasados, Show van de Laatkomers. De laatste gelukkigen weten zich nog net door het hek te wringen, tot stipt om 13.00 uur de poort sluit. De laatkomers gooien zich huilend tegen de spijlen van het hek of werpen zich kermend ter aarde. De menigte smult, filmt de jongeren en publiceert het materiaal met hashtag #ShowDosAtrasados. Het is leedvermaak op het hoogste niveau.

Geschokt deed ik bij vrienden navraag over dit fenomeen; het leverde een grinnikend schouderophalen op. Ze vonden het net als ik getuigen van grote wreedheid, maar erkenden schoorvoetend dat ze de compilaties van ‘beste laatkomers’ op YouTube bekijken. En toegegeven, sinds die eerste kennismaking in Rio volg ook ik de Show dos Atrasados ieder jaar met grote belangstelling.

Zo kwam ik achter het bestaan van falsos atrasados, mensen die niet van plan zijn het examen te maken maar zich toch jammerend aan de dichte poort vastklampen. Ze hopen zo viral te gaan op Facebook. En gelukkig zijn er ook ieder jaar berichten over weldoeners, zoals buschauffeurs die hun route aanpassen, zodat vertraagde examenkandidaten toch op tijd komen. ENEM zelf draagt ook een steentje bij: ‘Kom op tijd’, aldus de waarschuwing op de officiële site. ‘Word geen meme.’

Marjolein van de Water is Volkskrant-correspondent in Latijns Amerika

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden