In Brazilië blijft het volk aan de macht

Zijn partij is volledig verlamd door corruptieschandalen, maar toch ligt Luiz Inácio Lula da Silva in de peilingen voor de tweede en beslissende ronde van de Braziliaanse verkiezingen bijna 20 procent voor op zijn tegenstander....

‘Jullie hebben gezien hoe nerveus mijn tegenstander is, hoe hij mij onophoudelijk aanvalt. Maar opvoeding leer je niet op school, die krijg je van je vader en moeder. Daar heb je geen diploma voor nodig.’

Op zijn laatste verkiezingsbijeenkomst speelt Luiz Inácio Lula da Silva zijn vertrouwde kaart uit. Lula mag dan al vier jaar president van Brazilië zijn, hij is nog steeds die man van het volk die het zonder noemenswaardige schoolopleiding tot het hoogste ambt van het land schopte. Dus is het gewone volk aan de macht en dat zal de komende vier jaar zo blijven, belooft de voormalige metaalbewerker.

‘Het is indrukwekkend te zien dat hij geen rood hoofd krijgt wanneer hij liegt’, zegt Geraldo Alckmin dezelfde avond op zijn slotmanifestatie. ‘Hij zegt dat hij tegen de oligarchie is, dat de oligarchie tegen hem is, maar tegelijk is hij de beste vrienden met de rijken en machtigen.’ De conservatieve oppositiekandidaat Alckmin, die wel een diploma heeft (hij studeerde medicijnen), probeert eveneens de minder bedeelden te paaien. Maar het heeft veel weg van een wanhoopsoffensief waarin hij zelf niet lijkt te geloven.

Alle peilingen voorspellen dat Lula zondag zonder al te veel problemen herkozen zal worden als president van Brazilië. Tegen de verwachtingen in slaagde de sociaal-democraat Alckmin erin een tweede ronde af te dwingen, maar in de aanloop daarheen is Lula in al zijn glorie herrezen. De opiniepeilers geven de troetelbeer van links in Latijns-Amerika een voorsprong van ruim 20 procent. Lula moest het in het laatste tv-debat van vrijdagavond wel heel bont maken om 30 miljoen kiezers, de omvang van zijn voorsprong, alsnog hun keuze te laten wijzigen.

Beide kandidaten kozen om voor de hand liggende redenen voor São Paulo voor het afsluiten van hun campagnes. São Paulo is de stad waar Lula groot werd als vakbondsleider en tevens de hoofdstad van de staat waar Geraldo Alckmin tot begin dit jaar gouverneur was. De grootste stad van Brazilië en de bijbehorende staat leveren bovendien de meeste stemmen op in de verkiezingen.

Wat opkomst betreft wint Alckmin het van Lula: achtduizend aanhangers op de bijeenkomst in het centrum van de stad, terwijl Lula in een zuidelijke volkswijk niet meer dan drieduizend mensen op de been weet te brengen. Voor Latijns-Amerikaanse begrippen verwaarloosbare cijfers, in landen als Mexico of Argentinië weten presidentskandidaten moeiteloos een miljoen mensen te mobiliseren voor hun slotaktes. Maar aan het einde van de tweede ronde zijn de Brazilianen de campagne zat, zeker nu de winnaar zich zo duidelijk aftekent.

Lula permitteert zich zelfs voor de eerste keer een lichte vorm van excuses aanbieden. ‘Nederig erken ik dat wij fouten hebben gemaakt. Maar ik erken ook nederig dat, met alle fouten die wij gemaakt hebben, dit land op buitengewone wijze beter is geworden’, houdt Lula zijn aanhang voor. Een dag eerder bleek uit een peiling dat 53 procent van de bevolking tevreden is over zijn beleid: ‘Ik wil één president zien die na vier jaar zo’n goedkeuringscijfer heeft.’

Het charisma van Lula is onbegrensd. Moet onmetelijk zijn, gezien zijn wonderbaarlijke herrijzenis. Vier jaar geleden kwam hij aan de macht op de vleugels van de mede door hem opgerichte Arbeiderspartij (PT). De partij is direct onder zijn stoel afgebroken, of liever, heeft zichzelf afgebroken. Het ‘ethisch geweten van de Braziliaanse politiek’, zoals de PT zichzelf aanprees, is verworden tot een niet te dempen beerput vol corrupte politici.

De laatste twee jaar rolde de PT van het ene schandaal in het andere, met als resultaat dat Lula zo langzamerhand een politicus zonder partij is geworden: tientallen parlementsleden worden door de justitie vervolgd, ministers traden een voor een af, en een week voor de eerste ronde van de verkiezingen moest zelfs de campagneleider eraan geloven. De gemene deler in die aanhoudende afvalrace is geld: omkopen en laten omkopen.

Lula is ‘de chef van de veertig rovers’, zei Alckmin deze week, refererend aan de veertig medewerkers van de president die zich voor de rechter moeten verantwoorden. Lula heeft telkens ontkend dat hij iets wist de omkooppraktijken. Twijfels daarover kostten hem een overwinning in de eerste ronde. ‘De eerste ronde was een straf’, zegt hij op zijn slotbijeenkomst. ‘De tweede ronde is een zegen.’ Want nu krijgt hij de kans nog eens uit te leggen waarom hij president moet blijven.

Loopt Lula over van charisma, zijn tegenstander Alckmin zou wel wat kunnen gebruiken. Het is een saaie, diepkatholieke man die niet tot de verbeelding spreekt. De anesthesist bouwde als beroepspoliticus een goede reputatie op als gouverneur van São Paulo, al loopt de criminaliteit in die metropool steeds meer de spuigaten uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden