In Bhutan is de jeugd nog niet door tv verpest

Een land met één krant, een land met één radiostation, een land zonder tv, een land waar satellietschotels verboden zijn en waar de bevolking haar tv-toestel alleen mag gebruiken om videobanden te bekijken, bestaat zo'n land anno 1995?...

Van onze verslaggevers

Marc van den Broek

Piet van Seeters

THIMPHU

Bhutan is een van de drie landen (de andere twee zijn Benin en Costa Rica) waarmee Nederland een speciale relatie onderhoudt. Nederland helpt deze drie landen op voorwaarde dat ze zich duurzaam ontwikkelen. De afspraken voor die duurzaamheidsverdragen werden in 1992 gemaakt tijdens de milieutop in Rio de Janeiro.

Het land is zich pas in 1961 met de rest van de wereld gaan bemoeien. Daardoor heeft het op bepaalde gebieden een achterstand in ontwikkeling. Het is volgens de Wereldbank een van de armste landen ter wereld, maar daar maken ze zich in Bhutan niet druk om. Er is geen honger, er zijn geen sloppenwijken, er is geen milieuvervuiling en de economische perspectieven zijn gunstig.

Waar ze zich wel druk om maken is het behoud van hun culturele waarden die voor een groot deel religieus bepaald zijn. Het boeddhisme is er staatsgodsdienst. Zo moeten alle nieuwe gebouwen in traditionele stijl worden gebouwd. Van verzet tegen dit van bovenaf opgelegde patroon is nauwelijks iets te merken.

Het feit dat er nog geen tv is, heeft hier alles mee te maken. Voor veel Bhutanezen is tv synoniem met het afbrokkelen van de traditionele waarden. Als Star TV, net als in India en Pakistan, in Bhutan op het scherm mag, zo is de vrees, dan raakt de jeugd verslaafd aan westerse muziek- en sportprogramma's. Niettemin is de discussie over het toelaten van tv begonnen.

De consensus in de Bhutaanse samenleving weerspiegelt zich in de twee media, de Kuensel (Bhutan's National Newspaper) en de radio. De Kuensel is een weekblad waar zeven journalisten werken. Elke zaterdag geven ze twaalf pagina's uit in drie talen: Engels, de nationale taal Dzongkha en Nepali.

Bij de radio (ook drietalig, vier uur per dag) werken een stuk of tien journalisten. Alleen in de hoofdstad Thimphu (iets meer dan 30 duizend inwoners) wordt op de FM uitgezonden, in de rest van het land op de krakende korte golf. Dat is nodig omdat het een bergland is. Het hoogteverschil varieert van 300 meter boven de zeespiegel in het subtropische zuiden tot 7.500 meter in het noordoosten.

Tot 1992 stonden de Kuensel en de radio onder direct toezicht van de regering, sindsdien worden beide media bestuurd door een Editorial Board van zeven leden, zegt Kinley Dorji, hoofdredacteur van de krant. Hij oogt als een moderne manager die ook bij de Times of India zou kunnen werken.

Van het bestuur maken Dorji en de directeur van de radio zelf deel uit. De overigen zijn een vertegenwoordiger van de regering, van de Kamer van Koophandel, de godsdienst (de monk body, zegt Dorji), de directeur van de nationale bibliotheek en iemand uit het onderwijs. Het bestuur houdt volgens Dorji toezicht op een afstand. Het heeft sinds 1992 slechts vijf keer vergaderd en het komt alleen bijeen als de twee directeuren daarom vragen.

Geen censuur dus, beaamt Dorji. Maar dat is ook niet nodig, want de krant en de radio voegen zich naar wat de Bhutanese samenleving nodig heeft. 'Je kunt hier geen New York Times maken', zegt Dorji, die journalistiek gestudeerd heeft in Australië en de Verenigde Staten. 'Dat is niet relevant voor dit land. Het is onze taak te weten wat journalistiek is en hoe je dat voor deze samenleving moet vertalen. We verleggen de grens elke keer een beetje en dat doen we langzaam'.

Een van de problemen is de geringe geletterdheid van de bevolking. Volgens de regering is nu 48 procent alfabeet maar volgens Dorji ligt het lager. 'Als 48 procent kon lezen en schrijven, zouden wij meer lezers hebben. De meeste geletterde mensen lezen onze krant, want we zijn de enige.'

De inhoud van de krant bestaat vooral uit binnenlands nieuws maar er zijn ook drie pagina's buitenlands nieuws van het persbureau Reuter. In het nummer van 4 februari staan twee berichten over het hoge water in Nederland. 'We spelen een heel belangrijke rol. Er is hier geen traditie van publiek debat. Dat bouwen we langzaam op.' Dorji wijst op een ingezonden brief over de hoge kosten van levensonderhoud: 'Zo'n brief maakt meer los dan je denkt'.

Kuensel betekent letterlijk: verlichter van het volk. De krant heeft invloed, zegt Dorji. Een jaar of vier geleden publiceerde het blad een ingezonden brief met de beschuldiging dat de patiënten in het ziekenhuis in de hoofdstad geen water hadden. De koning van Bhutan, de 39-jarige Jigme Singye Wangchuk (die door de bevolking op handen wordt gedragen) was enkele uren na het verschijnen van de krant op zaterdagmorgen in het ziekenhuis en gaf de directie 24 uur tijd om te zorgen dat de patiënten water zouden krijgen. 'De volgende dag kwam hij weer en het was in orde. We hebben toen volstaan met een ingezonden brief, nu zouden we zo'n verhaal groot brengen'.

Journalistiek is in een samenleving-in-opbouw als die van Bhutan niet wezenlijk anders dan elders, zegt Dorji. Ook bij het opbouwen van een zelfstandige positie stuit de Kuensel op problemen. 'Dat je als journalist al je vrienden kunt kwijtraken, dat hoort bij het vak, dat is het lot van een journalist. Maar in een klein land als Bhutan is het extra moeilijk. De mensen over wie je schrijft kom je overal tegen.'

De krant schrijft de laatste tijd regelmatig over de toenemende criminaliteit in de hoofdstad Thimphu en elders in het land. Een voor Bhutanese begrippen schokkend bericht was dat een bende onlangs ingebroken heeft in een boeddhistische tempel. Dorji: 'We volgen dat nauwgezet en dus krijgen we het verwijt dat we overdrijven en op sensatie uit zijn. We hebben maar 35 geregistreerde jeugdboeven, zegt de politie dan. Dat kan best kloppen. Alleen, vorig jaar waren het er twintig en een jaar daarvoor nog maar tien. Het gaat om de trend.'

Het moeilijkste probleem in Bhutan is de positie van de immigranten in het zuiden, vooral afkomstig uit Nepal. Hun aantal veroorzaakte enkele jaren geleden grote problemen, waarbij tienduizenden mensen de grens overgezet werden. Het kwam Bhutan te staan op zware kritiek van Amnesty International. De Kuensel gaat omzichtig met dit probleem om, zegt Dorji. Hij windt er geen doekjes om dat de krant op dit punt even voorzichtig is als de rest van de samenleving en vooral de politieke leiding. 'Wij publiceren nu nog alleen over de officiële onderhandelingen tussen Bhutan en Nepal, verder niet. Ik hoop dat het op den duur wel zover komt'.

Het feit dat er geen televisie in Bhutan is, heeft geen ideologische achtergrond, althans volgens de minister van Planning, Lyonpo C. Dorji. Hij zegt dat de regering nu onderzoekt of het mogelijk is in Bhutan een tv-station te beginnen. 'We zijn er niet principieel op tegen. Het is alleen erg duur. Maar met televisie kunnen we ook het ongeletterde deel van de bevolking bereiken. Dat is voor de regering een belangrijke doelstelling. We kunnen dan voorlichting geven over landbouw en gezondheid.'

De verbindingen in Bhutan zijn nogal problematisch. Een chauffeur moet zijn best doen om op de kronkelige bergwegen per uur 35 kilometer af te leggen. Een reis per auto van Thimphu naar het oosten van het land duurt drie dagen. In zo'n situatie is televisie voor de overheid een efficiënt middel om de bevolking te bereiken.

Minister Dorji wil niet zeggen of een tv-omroep dezelfde bestuurlijke structuur zal krijgen als de Kuensel en de radio. 'Die vraag maakt deel uit van onze studie. We weten het nog niet'. De regering wil in ieder geval geen westerse soaps op het scherm. In de videotheken zijn Indiase films, waaronder ook ranzige vechtprodukten, volop verkrijgbaar.

Zulke films zullen zeker toegelaten worden, zegt de minister. Al is het maar vanwege het innige vriendschapsverdrag dat Bhutan dertig jaar geleden met India gesloten heeft, toen het zich bedreigd voelde na de militaire inval van China in het noordelijke buurland Tibet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.