In Belgis niemand echt de baas

'Landen of crashen voor Guy Verhofstadt'(De Standaard), 'L'angoisse du crash' ('De angst voor de crash', La Libre Belgique), 'Verhofstadt se pose ou s'ase' ('Verhofstadt landt of stort neer', Le Soir): in hun openingskoppen gebruikten de Belgische kranten nog onwetend van Verhofstadts auto-ongeluk van dinsdagavond de afgelopen dagen onheilspellende beelden uit...

Meer nog dan de mogelijke val van de regering-Verhofstadt, mag Belgichter vrezen voor het instorten van zijn staatsbestel, wel beschreven als een onontwarbare kluwen waar een kat haar jongen niet in terugvindt.

Want het al dan niet toestaan van enkele duizenden extra nachtvluchten aan koerier DHL, is al maanden een tijdbom in de Belgische politiek. Deadline na deadline is verstreken sinds DHL dreigde zijn activiteiten te verplaatsen van Zaventem naar Leipzig, tenzij Belgieer nachtvluchten toestaat.

Het is dus aan de liberale premier Guy Verhofstadt om een uitweg te vinden. Hij verzoende zich eerst met het mislopen van het voorzitterschap van de Europese Commissie en met de pijnlijke nederlaag die zijn liberale VLD in juni incasseerde bij de verkiezingen voor het Vlaamse parlement.

Vervolgens besloot de eerste minister na de zomervakantie in zijn Toscaanse olijfgaard voor de zoveelste keer over zijn eigen schaduw te springen. Om het nieuwe elan en de doorstart van zijn regering te benadrukken, kondigde hij aan zijn jaarlijkse 'state of the union' niet pas eind oktober, maar al gisteren af te steken.

Maar daar kwam niets van terecht. Door begrotingsperikelen en DHL moest Verhofstadt maandag zijn beleidsverklaring uitstellen hij was al het hele weekend alleen met DHL bezig geweest.

In plaats luisteren naar de beleidsverklaring, moest het parlement gisteren een halve dag duimendraaien. Met uren vertraging kwam hij zijn ultieme compromis over DHL voorleggen. En dat bleek geen akkoord, maar een laatste bod aan de Brusselse en Vlaamse deelstaatregering over het aantal nachtvluchten en een 'rechtvaardige spreiding' van de geluidsoverlast.

Dat povere resultaat na vier etmalen crisisberaad in de ambtswoning van de premier, bewijst hoe onmogelijk de Belgische staatsinrichting is. Of zoals een commentator het gisteren verwoordde: 'We botsen tegen de grenzen van onze staatslogica.'

De federale regering staat namelijk in hirchie niet hoger dan de Vlaamse, Brusselse of Waalse deelstaatregering. En dat is extra lastig sinds de diverse gewestregeringen na de regionale verkiezingen van 13 juni van politieke kleur zijn verschoten, en de federale regering niet.

In de Vlaamse regering zijn de christendemocraten (CD & V) weer aan de macht, terwijl ze op federaal niveau nog altijd de oppositie voeren. De Franstalige liberalen zijn nog wel in de federale regering vertegenwoordigd, maar de Parti Socialiste heeft hen uit de Franstalige regionale regeringen gehouden. En de Franstalige groenen (Ecolo) zitten wel nog in de Brusselse regering, maar hebben nog een appeltje te schillen met Verhofstadt hij wipte hun minister uit zijn regering, uitgerekend vanwege de nachtvluchten.

De crisis is ook koren op de molen van de Belgische Unie/Union Belge (BUB), de enige politieke partij die aan weerszijden van de taalgrens actief is, maar die nog nooit de kiesdrempel heeft gehaald. 'Weer eens moet de federale regering lijdzaam toezien hoe de gewestelijke overheden, bevoegd voor het afleveren van de milieuvergunningen, het nationaal belang, namelijk het scheppen van jobs, met de voeten treden', stelt Cedric Vloemans van de BUB.

Hoewel hij nog lang niet uit de gevarenzone is, wist Verhofstadt het gisteravond toch weer knap te spelen. In de Kamer verdedigde hij met vuur en vlam het 'eensgezinde' DHL-compromis van zijn federale regering. 'Het is een evenwichtig voorstel dat DHL toelaat uit te breiden en dat de geluidsoverlast doet dalen. Ik doe een oproep om de loopgraven te verlaten en tot een volledig akkoord te komen.'

Daarmee ligt de bal nu bij de deelstaatregeringen. Zij lijken de zondebokken te worden, als ze vandaag het compromis blijven dwarsbomen. En het lijkt nog te werken ook. De Brusselse socialistische premier Charles Picqueschuldigt de Vlaams Christen-democratische premier Yves Leterme van obstructie. De Vlamingen geven de (overwegend Franstalige) Brusselaars de schuld.

Na Verhofstadts herstel wordt het dus alsnog landen of crashen voor de regering. Maar zelfs als die het redt, heeft de DHL-crisis bewezen dat de bestuurbaarheid van Belgien veel groter probleem is dan de nachtvluchten vanaf Zaventem. Want in Belgis niemand echt de baas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden