In België leer je nog altijd autorijden van opa

De meeste automobilisten in België hebben hun rijbewijs gehaald zonder ook maar één professionele rijles. Ze hebben het geleerd van een familielid of kennis. 'De truc is om rustig te blijven.'

Vrije begeleider Viktor Vangeel geeft zijn kleindochter Paulien inzicht in de raadselen onder de motorkap Beeld Aurélie Geurts

Aan het einde van de weg naar links. Opletten voor voorrang van rechts. Zachtjes geeft Viktor Vangeel vanaf de passagiersstoel instructies. Naast hem stuurt de 17-jarige Paulien de auto zo goed mogelijk door het verkeer. Het lijkt een doorsnee-autorijles. Alleen: deze auto heeft geen dubbele bediening en deze leerling heeft niets betaald.

Vangeel is dan ook geen rij-instructeur, maar Pauliens grootvader. Haar 'vokke', zoals ze hem zelf noemt. Acht maanden geleden heeft hij haar op een parkeerterrein leren schakelen en bochten nemen, daarna heeft hij haar voorzichtig laten rijden op plattelandswegen. Nu gaan ze iedere woensdag oefenen op lastige kruispunten en rotondes in de buurt. Als Paulien op haar 18de verjaardag afrijdt, zal daar geen rijschool aan te pas zijn gekomen.

'Waarom zou ík haar niet kunnen leren rijden?', zegt Vangeel, gepensioneerd technicus uit het Belgische Geel. 'Ik ben 70 jaar, ik rijd sinds mijn 18de en ik heb nog nooit een ongeluk gehad. Als je rustig bent en je er de tijd voor neemt, is dit geen enkel probleem. Zo heb ik het vroeger zelf ook geleerd, van mijn eigen vader.'

Zoals Paulien zijn er veel jongeren die leren rijden met 'vrije begeleiding': na hun theorie-examen gaan ze niet op praktijkles, maar krijgen ze hun stuurkunsten van een familielid of kennis aangeleerd. Minstens negen maanden na het behalen van het theorie-examen mogen ze examen doen. In die tijd hebben ze een grote 'L' achter op de auto. Liefst 60 procent van de Belgen leert op deze manier autorijden. Nergens anders in Europa zijn het er meer.

Het systeem van vrije begeleiding is niet onomstreden in België, waar verhoudingsgewijs bijna dubbel zo veel verkeersdoden vallen als in Nederland. Als mogelijke verklaring daarvoor wordt gewezen op de openbare ruimte, die in België erg rommelig is. Belgen zijn ook relatief tolerant ten opzichte van alcohol in het verkeer. Toen de Vlaamse minister van Verkeer Ben Weyts (N-VA) onlangs de rijopleiding hervormde, drongen verkeersdeskundigen aan op professionele rijlessen.

Beeld Aurélie Geurts

Cursus van drie uur

'Niet elke ouder is even goed in het leren rijden van zijn kind', zegt Tom Brijs, hoogleraar mobiliteitswetenschappen aan de Universiteit Hasselt, en een van de deskundigen die verplichte rijlessen adviseerde. 'Sommigen hebben twintig jaar geleden hun rijbewijs gehaald en zijn niet op de hoogte van de nieuwste verkeersregels. Anderen weten niet hoe ze als coach moeten optreden.'

De minister ging slechts beperkt mee in die visie. In de nieuwe Vlaamse rijopleiding blijft de vrije begeleiding bestaan, maar wordt de begeleider verplicht een cursus van drie uur te volgen. Afschaffen van de vrije begeleiding vond de minister onnodig, want er is geen bewijs dat jongeren zonder rijles meer ongevallen veroorzaken. Nog een argument was de prijs: in België kun je na de hervorming voor 170 euro je rijbewijs halen. Met verplichte rijlessen zou dat een stuk duurder zijn geworden.

'Een gemiste kans', zegt Tom Brijs. Volgens hem bestaat de ideale rijopleiding uit een mix van rijlessen en daarna oefenen met een begeleider. 'Het probleem is niet de bediening van het voertuig, maar de mentaliteit: hoe zit je achter het stuur? Ouders hebben daarvoor niet altijd evenveel aandacht. Het is beter om dat aan een rijschool over te laten.'

Vrije begeleider Viktor Vangeel geeft zijn kleindochter Paulien inzicht in de raadselen onder de motorkap en in het verkeer. Beeld Aurélie Geurts

Dat wordt tegengesproken door de Kristelijke Werknemersbeweging (KWB), die al sinds de jaren zeventig opfriscursussen voor vrije begeleiders organiseert - precies het soort bijscholing dat nu verplicht wordt. 'Een goede zaak', zegt Bart Wynants, die de KWB-cursussen in Geel organiseert. 'Aan het begin van de cursus laten we de begeleiders een testexamen met vijftig vragen afleggen. Daarvoor zakken er heel veel.'

Maar na twee avonden bijscholing hoeft een vrije begeleider niet onder te doen voor een professionele instructeur, zegt Wynants. 'Defensief en hoffelijk rijden komen bij ons ook aan bod. En ouders zijn dubbel zo voorzichtig met hun eigen kinderen in de auto. Trouwens, als een kind zijn ouders jarenlang agressief ziet rijden, krijg je zo'n attitude er ook niet in twintig rijlessen uit.'

Toch blijkt vrije begeleiding lang niet altijd te volstaan. Veel vrije-leerlingchauffeurs nemen kort voor hun examen toch een paar uurtjes les. Zoals de 19-jarige Eliene, die van haar beide ouders leert chaufferen. Haar vader is vrachtwagenbestuurder, haar moeder buschauffeur, dus rijervaring zat. Ze volgden samen de KWB-cursus, leerden Eliene de basistechnieken, maar schakelden na een paar maanden toch een professionele rij-instructeur in.

En elders in Europa?

In bijna alle Europese landen is het volgen van professionele rijles verplicht. Met pa of ma oefenen is wel mogelijk, maar slechts in combinatie met lessen bij een officiele rijschool. Alleen in Finland, Zweden, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en België volstaat een familielid of kennis om te leren autorijden. Meestal zijn daaraan extra voorwaarden verbonden. In Zweden moet de begeleider een cursus volgen, In Finland een examen afleggen. In Frankrijk moet de begeleiding plaatsvinden in een auto met dubbele bediening.

'Om onze fouten eruit te halen', zegt Elienes moeder Ditty Boeve (57). En toegegeven, ook omdat de oefenritjes nogal eens in ruzie ontaarden. 'Papa heeft heel veel ervaring, maar we zijn allebei best koppig', zegt Eliene. 'Wij staan te dichtbij', beaamt haar moeder. 'Als wij wat zeggen, worden we weleens afgebekt.'

'De truc is om rustig te blijven', zegt Viktor Vangeel. Als Paulien een fietser te laat ziet om nog voorrang te verlenen, merkt hij doodgemoedereerd op dat zo'n fout haar bij het examen punten zou kosten. 'Ik begin nooit te roepen of te vloeken. Dat heeft geen zin, dan maak je het alleen maar erger.'

Dat de gave om kalm te blijven naast een beginnend chauffeur niet iedereen gegeven is, blijkt uit de populariteit van Vangeel als begeleider. In de afgelopen 37 jaar heeft de zeventiger - die al twee keer de KWB-cursus volgde - zo'n dertig familieleden, vrienden en buren leren autorijden.

Hij doet het graag, zegt Vangeel, en hij is ervan overtuigd: met hem leren ze minstens zo goed rijden als met een professionele instructeur. 'Bij een rijschool neem je tien of twintig uur les, maar ik ga een jaar lang iedere week met die kinderen rijden', zegt hij. 'Ervaring, dat is het belangrijkste. Leren autorijden is als piano leren spelen: je moet er gevoel voor krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden