In België is alles nu zwart of wit

Zelfs Luc de Vos, de held van heel Vlaanderen, moest postuum nog even politiek worden ingelijfd. 'Als alle nuance uit het debat is verdwenen, dan hebben we toch een probleem.'

Afgelopen zaterdag, Gent. Het Sint-Pietersplein is volgestroomd met mensen die De Vos een laatste eer willen bewijzen. Beeld belga
Afgelopen zaterdag, Gent. Het Sint-Pietersplein is volgestroomd met mensen die De Vos een laatste eer willen bewijzen.Beeld belga

Luc De Vos was een groot artiest, daar zijn alle Vlamingen het over eens. De zanger, die vorige week op 52-jarige leeftijd overleed en zaterdag in Gent werd begraven, was een vertolker van het Vlaamse underdoggevoel, zo stond het in tal van emotionele necrologieën. Hij was de held van een generatie, de chroniqueur van het klein verzet.

Maar tussen alle eerbetuigingen klonk ook een valse noot. Want was de zanger nou links of rechts? Was hij voor of tegen de Vlaams-nationalisten van de N-VA? Nog maar een paar uur na zijn dood ontstak op Twitter en Facebook een rancuneus debat over de vermeende politieke voorkeuren van de Vlaamse rocker. De held van heel Vlaanderen moest postuum nog even politiek worden ingelijfd. Tot wederzijdse woede: 'Links pikt Luc De Vos in. Hoe schaamteloos kan je zijn. Naar zijn uitvaart gaan, maar geen respect hebben voor zijn symbool', twitterde Willy de Sterck zaterdag. 'Zum kotsen hoe NVa aanhang dood van lucdevos misbruikt om links aan te vallen', liet 'JosPorsche' op 30 november weten.

null Beeld belga
Beeld belga

Het is tekenend voor de sfeer in België, en vooral van die in Vlaanderen. Het politieke debat is hier de laatste maanden scherp en agressief geworden. Tot in het parlement wordt geschreeuwd en gescholden: de socialistische oppositieleidster Laurette Onkelinx maakte staatssecretaris Theo Francken van Asiel en Migratie meermalen uit voor 'racist' en 'homofoob'.

'Het doet me denken aan de opkomst van het Vlaams Belang', zegt Pieter Bauwens, hoofdredacteur van het Vlaams-nationalistische medium Doorbraak. 'Toen vielen families uit elkaar omdat een familielid op de lijst van het Vlaams Belang stond. Zo erg is het nu nog niet, maar men creëert eenzelfde sfeer. Mensen worden verengd tot hun politieke voorkeur.'

'Langs twee kanten houdt men zich amper in', zegt Walter Pauli, politiek commentator van het weekblad Knack. 'De N-VA wil niets te maken hebben met vakbondslui, zegt zelfs luidop dat ze honden wil inzetten tegen betogers. En omgekeerd ziet Franstalig links - vakbonden en partijen - amper onderscheid tussen de N-VA en fascisten. Er is geen plaats meer voor nuance.'

null Beeld belga
Beeld belga

Iedereen een hokje

Bauwens en Pauli behoren niet tot hetzelfde kamp, maar ze schreven vorige week allebei een opiniestuk met eenzelfde boodschap. Ze namen stelling tegen de politieke recuperatie van zanger Luc De Vos, en tegen de scherpe polarisatie.

'Het maatschappelijke debat in Vlaanderen is al een tijdje aan het verzieken', schreef Bauwens. 'De laatste tijd loopt het de spuigaten uit. Ergens is een nieuw geloof ontstaan: dat er in Vlaanderen twee verschillende mensensoorten bestaan, dat deze niet gelijkwaardig zijn, dat de enen neoliberale gefrustreerden zijn en de anderen oud-linkse idioten. Iedereen moet in een hokje - de doden zijn geen uitzondering.'

'Luc De Vos had fans bij Vlaamse bedrijfsleiders, onder Vlaamse academici en in Vlaamse vakbondskringen', schreef Pauli. 'Hij is in Gent geliefd en ook in Antwerpen. En er is geen Chiro-kampvuur meer of een leider met gitaar zet Mia in, en alle meisjes zingen mee. Dan ben je dus Vlaams erfgoed: als je muziek en je teksten geliefd zijn bij Vlamingen van elke rang en stand, bij oud en jong en bij links en rechts.'

De twee zijn allebei scherpe opiniemakers, de eerste vanuit Vlaams-nationalistische hoek, de tweede staat bekend als links. Ze houden van het debat, maar dan met argumenten. Niet de scheldpartijen en karikaturen die ze nu in België zien, de parlementsleden die elkaar voor fascist of collaborateur uitmaken, de stakers en werkwilligen die elkaar de huid vol schelden.

Een ma deelt pamfletten uit tijdens de staking begin deze maand. Op zijn hesje staat een anti-N-VA teken. Beeld belga
Een ma deelt pamfletten uit tijdens de staking begin deze maand. Op zijn hesje staat een anti-N-VA teken.Beeld belga

'Ik stond altijd bekend als een vlijmscherpe commentator', zegt Pauli. 'Nu zie ik met verwondering hoe, door zowel links als rechts, oneindig veel scherpere dingen worden geschreven. Het heeft natuurlijk ook te maken met de hufterigheid van de sociale media. Als je de toon op Facebook bekijkt: dat is geen kritiek, dat is spuwen en braken. Het honorabele meningsverschil is verdwenen.'

Ze kunnen het wel verklaren: de polarisatie heeft alles te maken met de regeringsdeelname van de N-VA. De Vlaams-nationalisten hakten tijdens de vorige regeringsperiode hard in op de Parti Socialiste van premier Elio Di Rupo, en krijgen nu, zou je kunnen zeggen, een koekje van eigen deeg. 'De N-VA is hard te keer gegaan tegen Di Rupo', zegt Pauli. 'Ze krijgen nu een spiegel voorgehouden.'

Maar waar de regering-Di Rupo de aanvallen nog met de glimlach trachtte te pareren - de regering hoopte immers nog kiezers van de N-VA terug te winnen - slaan de huidige regering-Michel en vooral de N-VA keihard terug. De stakingen die de vakbonden al weken achtereen organiseren - de derde grote staking vindt vandaag in Brussel plaats - worden bij de N-VA afgedaan als belachelijke achterhoedegevechten. Waarop de stakers natuurlijk nog een extra tandje bijzetten.

Confrontatiepolitiek

Zo'n confrontatiepolitiek is niet gebruikelijk in België, waar brede coalitieregeringen de scherpste tegenstellingen altijd uitvlakten. Maar met een regering van gelijkgezinden, immuun voor de druk van de vakbonden en oppositie, is dat aloude consensusmodel op de helling gezet. Nu is het alle remmen los, in de politiek, bij de vakbonden, maar ook onder gewone burgers, die door de stakingen gedwongen zijn een kamp te kiezen.

'Ik vind het een positieve evolutie dat we als Vlamingen onze alomtegenwoordige schroom wat afleggen', zegt Pauli. 'Maar we zijn van het ene uiterste in het andere uiterste vervallen. Van een Vlaanderen waar men kritiek en ruzies uit de weg ging, zijn we omgeslagen in een relcultuur. De fase van het gewone debat hebben we overgeslagen.'

'Ik vrees ervoor dat die polarisatie soms tot breuken leidt in de maatschappij', zegt Bauwens. 'Dat mensen op den duur geen vrienden meer hebben met een andere politieke overtuiging, dat banden worden verbroken. Op Facebook las ik commentaren: hoe kun je nu Luc De Vos goed vinden en toch op N-VA stemmen? Als alle nuance uit het debat is verdwenen, dan hebben we toch een probleem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden