In beeld: dik en dun in Boerhaave

De rest van haar leven zou ze alleen nog brood en rauwe groenten eten, besloot mystica Catharina van Siena (1347-1380) als jonge vrouw. Om haar eetlust te onderdrukken dronk ze pus uit wonden van vrouwen met borstkanker, zo wil het verhaal dat een anonieme kunstenaar vastlegde op een schilderij dat nu te zien is in Museum Boerhaave. Het hangt op de gisteren geopende tentoonstelling Het gewichtige lichaam, over de geschiedenis van de omgang met vet- en magerzucht.

Catharina wist haar strenge regiem vol te houden. En ze kreeg een droom waarin Jezus haar liet drinken van het bloed uit de wond in zijn borst waar hij met een lans gestoken was. Daarna zou ze nooit meer voedsel nodig hebben gehad.

Catharina was een van de vrouwelijke 'vastenheiligen' uit de late Middeleeuwen, die met een extreem dieet het lijden van Jezus navolgden. Ze oogstten veel bewondering vanwege hun vroomheid en beheersing, maar de katholieke kerk was niet altijd even enthousiast. Want Jezus had het al gezegd: vasten moest discreet gebeuren. Het extreme vasten werd na de Middeleeuwen dan ook sterk ontmoedigd.

De gespleten houding ten opzichte van hongerende vrouwen en mannen - respect én afkeuring - loopt door de hele tentoonstelling in Boerhaave, tot aan de huidige tijd. Tegenwoordig is dun mooi en gezond maar tegelijkertijd baart het aantal anorexiapatiënten grote zorgen.

En er zijn meer overeenkomsten tussen de extreem magere patiënte van nu en de Middeleeuwse vastenheilige. Van beiden is geopperd dat ze honger(d)en om greep te krijgen op hun leven: de vastenheilige om via het klooster te ontsnappen aan een uitgestippeld leven als vrouw en moeder, de anorexiapatiënte om in een wereld overvol keuzemogelijkheden en verwachtingen in ieder geval haar eigen lijf onder controle te houden.

Bewondering en afkeuring komen al eeuwen samen in sensatiezucht die extreem magere (én dikke) lijven blijken op te roepen. De uiterst zwaarlijvige Daniel Lambert en het 'levende skelet' Claude Seurat bijvoorbeeld, trokken veel publiek.

En publiek leverde geld op, ontdekten ook de zogenoemde wondermeisjes, die claimden niet of nauwelijks te eten en drinken. Een van hen was Eva Vliegen, die rond 1600 beweerde te leven van bloemengeuren alleen. Maar Eva werd ontmaskerd door bezoekers die, gealarmeerd door stank, bedorven etensresten vonden die ze in huis had verstopt.

Toch zou Eva een attractie blijven. Tot in de 19de eeuw was in Amsterdam een wassen beeld van haar te zien, waarvan de arm mechanisch langs de mond wreef om kruimels weg te poetsen. Een begeleidend rijmpje gaf weer hoe diep Eva was gedaald in de publieke achting: 'In 32tig jaar heeft zij geen brood gegeten; Wel 't leugenachtig wijf, liegt dat de steenen zweeten.'

Het gewichtige lichaam, t/m 9 september 2012.

www.museumboerhaave.nl.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden