In Argentinië is de dood geen eeuwige rust

Binnenkort wordt hij opgegraven, de in 1974 overleden president Juan Perón. Voor een DNA-onderzoek. In Argentinië wordt al eeuwen rondgesold met de doden....

Cees Zoon

'En dit', zegt de leraar enthousiast tegen de groep geüniformeerdeschoolkinderen, 'is het graf van Evita.' De tieners kijken hem glazig aan.

'Evita Perón', probeert hij opnieuw, 'was een van de belangrijkstevrouwen in de geschiedenis van Argentinië.' Nog geen spoor van herkenningop de gezichten.

De leraar werpt een wanhopige blik naar de buitenlander die hettafereel gadeslaat: hoe is het mogelijk dat ze de vrouw niet kennen wiernaam meer dan een halve eeuw na haar dood nog altijd op alle Argentijnselippen ligt en wier portret hedentendage nog altijd verkiezingscampagnesopfleurt. Stomme kinderen, geen enkel historisch besef.

Dan krijgt hij een ingeving. 'Wie heeft de film gezien met Madonna alsde vrouw van een Argentijnse president?' Er stijgt een gemompel op uit degroep en een paar vingers gaan omhoog: 'O, die.' 'Ja die, die ligt hierbegraven', zucht de leraar. 'Maar nu willen ze haar opgraven, om haar teverenigen met haar man, generaal Perón, die op een andere begraafplaatsin de stad ligt.'

Een achterlijk idee, wil de leraar nog wel even kwijt aan debuitenlandse toeschouwer. 'Maar ja, in Argentinië laten ze de doden nueenmaal nooit met rust.' Dan sleept hij zijn groep mee naar het mausoleumvan een andere beroemde Argentijn op de Recoleta, de begraafplaats van dehogere standen in Buenos Aires.

'Rechts en bij de tweede boom links', wijst de bewaker bij dehoofdingang van Chacarita, de andere grote begraafplaats van Buenos Aires.Chacarita is als een enorme stad met mausoleums en graftombes in plaats vanhuizen, doorgaande wegen met platanen, kleine straatjes en stegen. Overalstaan auto's geparkeerd voor familiegraven in de vorm van mini-paleisjes,alsof de bewoners gewoon thuis zijn.

De bewaker had zijn aanwijzing achterwege kunnen laten, al uit deverte zie je welk graf de meeste aanloop heeft. Luitenant-generaal JuanDomingo Perón, driemaal president van Argentinië, ligt achter een stevigezwart-metalen deur die zijn eeuwige woning afsluit als een kluis. De gevelgaat schuil achter de plaquettes en aanhankelijkheidsbetuigingen voor 'deonbetwiste leider van de arbeidersbeweging' en citaten uit de toesprakendie hem tot het cliché van de Zuid-Amerikaanse caudillo maakten. Voor dedeur staat een slordig boeket in een oud verfblik.

De bedoeling van de kluisdeur is dat niemand ooit meer een voet zetin het praalgraf om met zijn vingers aan de resten van Argentiniës meestaanbeden én meest gehate politicus te komen. Tevergeefs, want binnenkortzal een ploeg specialisten de deur forceren en Peróns metalen kist openen. In opdracht van justitie, deze keer.

'Het is een schande', zegt de bejaarde gids die net voor een groepjeAmerikaanse toeristen de geschiedenis van Perón heeft opgerakeld. 'Zemoeten het lijk van Perón en dat van Evita met rust laten. Ze mogen nooitmeer worden opgegraven, want deze lijken hebben al genoeg doorstaan.'

Helaas voor de gids denkt een Argentijnse rechter daar anders over.Hij heeft opdracht gegeven tot een DNA-onderzoek op 'het kadaver van wiein leven Juan Perón was', omdat dit 'de enige afdoende methode is om debloedverwantschap vast te stellen'. Het gaat om de mogelijkebloedverwantschap tussen de in 1974 overleden generaal en Marta Holgado,een 71-jarige dame die claimt zijn dochter te zijn.

Jarenlang heeft Marta Holgado tegenover justitie haar stellingverdedigd dat zij het kind is uit een buitenechtelijke relatie van Perón.De generaal zou haar na de dood van Evita in 1952 wettelijk hebben erkend,al is de notariële acte waarin dit is vastgelegd 'op mysterieuze wijze'verdwenen.

Peróns derde en laatste echtgenote Isabel - die hem na zijn doodopvolgde als president van Argentinië en die, sinds ze in 1976 werdafgezet bij een de staatsgreep, teruggetrokken leeft in Madrid - verzetzich heftig tegen het opgraven van de resten van haar man. Isabel beschouwtde vermeende dochter als de zoveelste aasgier die jacht maakt op de nogaltijd in raadsels gehulde erfenis van Perón. Volgens de rechter kanechter alleen een DNA-onderzoek een streep zetten onder de slepende zaak.

Dus daar gaan we weer. Argentinië heeft zo'n traditie in het opgravenvan de lijken van illustere landgenoten dat menigeen de Argentijnenbeschuldigt van necrofilie. 'Vanaf de oorsprong van Argentinië is denecrofilie bijna een teken van identiteit geweest', schreef Tomás EloyMartínez. 'Een fluisterende passie die de hele geschiedenis door opdook.Maar sinds een jaar of tien vermenigvuldigen zich de graven zonder rust.'

De schrijver Eloy Martínez, een specialist in het thema, werdwereldberoemd met zijn roman Heilige Evita, waarin hij het decennia durendegezeul met het lijk van Evita verhaalt. Hij heeft ook de merkwaardigevoorliefde van de Argentijnen in kaart gebracht 'die teruggaat tot denecrofiele ceremonies van Pedro de Mendoza na de eerste stichting vanBuenos Aires' (1536). Een mooi voorbeeld is dat vanonafhankelijkheidsstrijder generaal Lavalle (1797-1840). Maandenlangsleepten de troepen het lijk van de generaal mee in de hoop het in BuenosAires te kunnen begraven, maar de verrotting en de stank deden henbesluiten het toch maar onderweg onder de grond te stoppen. Bij het laatsteafscheid salueerde een van de officieren voor het skelet en sprak dewoorden: 'Eindelijk, mijn generaal, zien wij u glimlachen.'

Onder president Carlos Menem (1989-1999) werden tal van illustereArgentijnse lijken gerepatrieerd. Zelfs het lichaam van Menems eigen zoonCarlitos moest worden opgegraven, omdat de ex-echtgenote van de presidentgeloofde dat de autoriteiten (die haar zoon vermoord zouden hebben) iemandanders in het graf hadden gelegd. Steeds opnieuw meldt zich wel eenArgentijnse autoriteit met het voorstel de resten van de grote schrijverJorge Luis Borges uit Zwitserland over te brengen naar het land waar hijabsoluut niet begraven wenste te worden.

In juni 1987 daalden onbekenden af in de grafkelder van Juan Perónop Chacarita, openden de dichtgesoldeerde kist en zaagden de handen van hetgebalsemde lichaam. Het is een van de meest besproken misdaden inArgentinië, en de daders zijn nooit gevonden. De verdenking ging uit naarverschillende geheime diensten, sommigen beweren dat soldaten de daderswaren, anderen dat het vrijmetselaars waren. 'Generaal, jouw handen zijnmijn handen', schreven leden van de Peronistische jeugdbeweging op demuren.

Onmiddellijk doken weer de verhalen op over het 'nazi-goud' vanPerón, het fortuin dat hij in de jaren vijftig verdiende aan het toelatenvan gevluchte nazi's. Peróns handen zouden zijn gestolen om met devingerafdrukken toegang te krijgen tot geheime bankrekeningen inZwitserland. Ze zijn nooit teruggevonden.

Nog luguberder verging het het lijk van Evita. Tomás Eloy Martínezvertelde onlangs hoe hij begin jaren zeventig Perón opzocht in diensballingsoord Madrid. De generaal had net het gebalsemde lichaam van zijntweede vrouw teruggekregen. 'Wil je haar zien?, vroeg Perón mij. Het lijkvan Evita lag pontificaal op tafel in de eetkamer. Wat is ze mooi, hè,zei Perón, terwijl Isabel ononderbroken het haar van Evita kamde.' Evitawas toen al twintig jaar dood.

Toen Evita op 26 juli 1952, op 33-jarige leeftijd, overleed, begonhaar lichaam aan een eindeloze reis. De specialist die haar balsemde waaktedrie jaar over haar in afwachting van de bouw van een grafmonument, enmaakte en passant twee kopieën in was om eventuele rovers te misleiden.Na de staatsgreep van 1955, waarbij Perón werd afgezet, ontvoerdensoldaten echter toch het lijk van Evita, dat twee jaar lang van de enegeheime plaats in Buenos Aires naar de andere werd versleept. In 1957verscheepten de militairen, nog altijd bang voor de macht van Evita, hetnaar Europa, waar het in Milaan onder een valse naam werd begraven.

In 1971 werd het opgegraven en aangeboden aan Perón als zoenoffer,om de vrede binnen de militaire gelederen te herstellen. Twee jaar laterwerd Perón opnieuw president van Argentinië, maar hij stierf acht maandenlater, voor hij Evita had kunnen terughalen uit Spanje. Dat werd gedaandoor zijn laatste vrouw Isabel, die haar met Peron herenigde in eenkoelkamer in het paleis. Het verhaal wil dat voormalig nachtclubdanseresIsabel boven op de sarcofaag sliep in de hoop dat de krachten van Evitaop haar zouden overgaan.

Na de staatsgreep van 1976 verdween het lichaam van Evita opnieuw. Zesmaanden later kreeg de familie het terug, na een overeenkomst met demilitairen van Videla dat het voorgoed begraven zou worden onderverschillende lagen staal in het familiegraf op Recoleta.

Maar voorgoed is een relatief begrip in de wereld van de Argentijnsegrafdelvers. Het ideaal van menig Peronist blijft het herenigen van deresten van de generaal en zijn magische tweede vrouw, en het ultieme planhiervoor wordt keer op keer nieuw leven ingeblazen. Het dorp San Vicenteheeft de grond van het voormalig buitenverblijf van het paar al geschonkenaan de stichting die de hereniging moet realiseren. Hardnekkig verzet vande nog levende zussen van Evita en problemen met het werven van de fondsenhebben de bouw van het mausoleum op de lange baan geschoven.

Het is uiteraard opnieuw op de proppen gekomen nu de autoriteitendoor de rechter gedwongen worden de rust van generaal Perón wederom te verstoren. Een mooi moment voor de hereniging, en voor het beëindigen vanhet verblijf van Evita op Recoleta, dat symbool van de Argentijnsebourgeoisie waar haar man haar nooit begraven had willen hebben.

Hiermee hangt Argentinië een nieuwe episode van necrofielexhibitionisme boven het hoofd. Op deze manier komt het nooit goed,verzucht Tomás Eloy Martínez: 'Een land dat zich geen raad weet met zijnverleden loopt het risico zich geen raad te weten met zijn toekomst.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden