In Almere stikt het van de sociale huurwoningen; Amstelveen wil van de 'scheefhuurders' af

Nu de gemeenten meer te zeggen krijgen, worden ook de verschillen groter. Een korte serie. Aflevering 5: sociale huur. Den Haag belooft 200 duizend nieuwe woningen in de Randstad, maar het zijn de gemeenten die de bouwvergunningen uitgeven. Die denken nogal verschillend over de invulling van de plannen.

Martha van Hekken bij haar sociale huurwoning in het chique complex 'het Tuinhuis' in Almere Haven. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Almere: Pioniert met nieuwe bouwvormen en vergrootte de voorraad sociale woningen

Almere: Pioniert met nieuwe bouwvormen en vergrootte de voorraad sociale woningen

'Ik ben zo ziek als een hond', zegt Martha van Hekken (85). Ellende met een nier. Maar haar humeur lijdt er amper onder. Met een gelukzalige glimlach zit ze op de bank van haar driekamerwoning in 'het Tuinhuis' in Almere Haven. Nog geen drie maanden geleden is ze vanuit het treurige centrum van Haven verhuisd naar dit chique complex met 27 sociale huurwoningen in de wijk De Wierden. Boven de leren bank hangt een grote foto die uitzicht biedt op de Amsterdamse Herengracht. Aan de andere kant van de kamer staat een schaalmodel van de Westertoren. 'Heb ik toch een stukkie van mijn geboortestad bij me.'

In bijna elke gemeente is de woningmarkt een van de belangrijkste verkiezingsthema's. Den Haag kan wel roepen dat er in de Randstad 200 duizend woningen bij moeten komen, het zijn uiteindelijk de gemeenten die de bouwvergunningen uitgeven. Tijdens de campagnes strijden lokale partijen dezer dagen dus hard over de vraag waar die woningen moeten komen, en voor welke doelgroepen er gebouwd moet worden.

Wachtlijst

Wie wil zien wat een gemeente op woningbouwgebied vermag, is in Almere aan het juiste adres. Niet alleen is het al decennia een van de grootste bouwgemeenten van Nederland. Er is ook flink gepionierd met nieuwe vormen van bouwen en bezitten. Zo zijn er de 'sociale koopwoningen', waarbij woningen goedkoop worden verkocht aan huishoudens met lage inkomens.

De afgelopen vier jaar was Almere een van de weinige gemeenten rondom Amsterdam waar de voorraad sociale (huur)woningen aanzienlijk groeide. Onder leiding van wethouder Tjeerd Herrema (PvdA) werden er ongeveer duizend nieuwe sociale huurwoningen opgeleverd in Almere, en daarnaast nog eens duizend in de sociale koop. Samen met huurders en corporaties sprak Herrema af om in nieuwbouwwijken 30 procent sociale huurwoningen te bouwen. De vraag is dan ook enorm. Jongeren uit Almere, kwetsbare groepen, ouderen en Amsterdammers met bescheiden inkomens. Allemaal melden ze zich op de wachtlijst in Almere.

Profiel Almere

- 204 duizend inwoners.
- Coalitie: D66, PvdA, VVD, Leefbaar Almere, CDA.
- Burgemeester: Franc Weerwind (D66).

'Bloemkoolwijk'

Het Tuinhuis van woningcorporatie De Alliantie is een van de projecten waar Herrema zeer trots op is. Tegelijkertijd wordt direct rondom het gebouw ook zichtbaar dat hij in Almere Haven nog veel te doen heeft.

Betrokken buurtbewoonster Liza Crouwel was 16 toen haar ouders 35 jaar geleden vanuit een etage in Amsterdam-West verhuisden naar de Kornwierde. In de 'bloemkoolwijk' heerste een campinggevoel, zegt ze. 'Kinderen speelden de hele dag buiten, buurvrouwen hingen bij elkaar over de schutting.' In goed Amsterdams: 'Iedereen kon mekaar.'

Bijna de hele wijk was destijds sociale woningbouw. Door verkoop aan bewoners - onder wie Crouwel - is nu nog 70 procent in bezit van de woningcorporaties. Maar de sociale huurders van weleer - Amsterdamse arbeidersgezinnen waarvan vaders 's morgens richting Amsterdam vertrokken - komen er vandaag de dag nog maar amper tussen. Wie een baan heeft, verdient volgens huidige landelijke toewijzingregels al snel te veel.

Gemeenten maken het verschil

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart gaat het veel over landelijke politiek. Maar waar gaan de gemeenten wél over? Aflevering 5: sociale huur.
Lees hier aflevering 1, 2, 3 en 4 hier terug.

'Een gezonde balans'

Crouwel wandelt een zijstraatje in om te bewijzen wat dat betekent: 'Hier woont een asielzoekersvrouwtje met kinderen, haar man is inmiddels naar Londen vertrokken. Daar woonde een ouder echtpaar, is net leeg gekomen. We hopen er het beste van. Hier een jonge moeder met een kind, volgens mij via de maatschappelijke hulpverlening.'

Zo telt ze in een straat met acht huizen vijf adressen met mensen die 'geen koopkracht of dagritme hebben'. Iedereen moet natuurlijk ergens wonen, benadrukt Crouwel. 'Maar als je alleen maar mensen bij elkaar zet die geen nagel hebben om hun kont te krabben, gaat het mis met een wijk.'

70 procent sociale huurwoningen vindt ook Herrema te veel. Dat hij er met het Tuinhuis toch meer bijbouwde, is slechts een stap op weg naar een gezondere buurt, zegt hij. 'In het Tuinhuis bieden we veel gewortelde Havenaars een mooie nieuwe en betaalbare woning.' Met de Almeerse corporaties wil hij de oude woningen die vrijkomen zo veel mogelijk toewijzen of verkopen aan minder zwakke bewoners. Om zo 'een gezonde balans te krijgen'. Herrema zou er graag nog vier jaar aan doorwerken.


Amstelveen: Verleende geen nieuwe bouwvergunningen vanwege scheefhuur

'Kijk, zo brengen we weer een beetje geld de wijk in', zegt woonwethouder Herbert Raat terwijl hij zijn auto afremt voor een groot huis in aanbouw. Door het wapperende plastic over de deurpost is de royale hal te bewonderen. Dit is het begin van een mini villawijkje in een klassieke corporatiebuurt. Aan de overkant van de straat staan kleine gezinshuisjes. Iets verderop kijken monotone galerijflats uit op een stuk groen met een kerk in het midden.

Er zijn in Amstelveen de afgelopen periode nog wel een paar honderd sociale huurwoningen opgeleverd. Maar nieuwe bouwvergunningen zijn er onder verantwoordelijkheid van VVD'er Raat niet meer verleend. En daar is hij fier op. Huurders blijven vaak veel te lang in corporatiewoningen hangen. 'Allemaal mensen die eigenlijk zouden kunnen kopen of een duurdere huurwoning betalen.'

Lees verder onder de afbeelding.

Profiel Amstelveen

- 89 duizend inwoners.
- Coalitie: VVD, D66, PvdA, Burgerbelangen Amstelveen.
- Burgemeester: Bas Eenhoorn (waarnemend).

Een villa in aanbouw in een klassieke corporatiebuurt in Amstelveen. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Al die 'scheefhuurders' verhullen volgens Raat dat Amstelveen feitelijk meer dan genoeg sociale huurwoningen heeft. Het gaat om ruim 30 procent van de sociale huurders in zijn gemeente, stelt de wethouder. Dat zijn de huishoudens met een jaarinkomen boven de grens om toegelaten te worden tot een sociale huurwoning. Bij woningcorporatie Eigen Haard, die nagenoeg alle sociale huurwoningen in Amstelveen bezit, benadrukt Wim Geurts dat de officiële definitie van scheefhuurder inmiddels is aangepast. 'Huishoudens die boven die grens zitten terwijl een van de leden de 65 gepasseerd is, tellen niet meer als 'scheef'.'

Veel van die mensen zijn bovendien 'te klein voor tafellaken maar te groot voor servet', stelt voorzitter Henk Duursma van Bewonerscommissie Amstelveen. 'Ze verdienen misschien officieel te veel, maar kopen of vrije sector is in de praktijk veel te duur.' Wim Geurts van Eigen Haard stelt ook dat er weinig terecht is gekomen van Raats belofte om 'middeldure huurwoningen' bij te bouwen. 'De goedkoopste nieuwe woning die is opgeleverd had een huur van 950 euro per maand.'

Bijzondere positie

Binnen de Metropoolregio Amsterdam, dat één woningtoewijzingsgebied is, nam Amstelveen afgelopen jaren een bijzondere positie in. Raat: 'Daarin zitten allemaal wethouders van PvdA en SP, zoals Tjeerd Herrema van Almere. Ze hangen echte socialistische dogma's aan.' Ze verwijten Raat dat hij zijn verantwoordelijkheid niet neemt om de woningnood in de regio aan te pakken. Hij bouwt te weinig en stuurt kwetsbare groepen door naar buurgemeenten.

Raat haalt zijn schouders op over alle kritiek. Hij ziet liever 'het grote verhaal'. Dat bestaat er volgens hem uit dat er nu hoogconjunctuur is die een soort bouwhype voor woningen heeft ontketend, met name rondom Amsterdam. 'Net zoals er eerder massaal kantoren werden gebouwd.' Over een paar jaar kan die druk weer een stuk minder zijn, verwacht hij. Daarom vindt hij het belangrijker Amstelveen met zijn 'slaapwijken' een aantrekkelijker en mooiere gemeente te maken, in plaats van een grotere.

Hoop

De wethouder wilde het aantal sociale huurwoningen in de gemeente terugdringen, maar dat is hem niet gelukt. In de herziene Woningwet, die sinds 2015 van kracht is, is namelijk vastgelegd dat woningcorporaties samen met huurders en de gemeente tot prestatieafspraken moeten komen. En in dat overleg blokkeerden zowel de bewonerscommissie als Eigen Haard Raats suggestie om veel sociale huurwoningen te verkopen of liberaliseren.

Als lijsttrekker van de VVD hoopt Raat volgende week op een goede uitslag. Mocht hij daarna weer woonwethouder te worden, dan heeft hij de inzet voor de volgende onderhandeling met corporaties al klaar. 'Ik wil wel wat nieuwbouw van sociale huurwoningen toestaan om de jongeren van Amstelveen aan een bescheiden startershuisje te helpen. In ruil daarvoor moet Eigen Haard dan wel evenveel bestaande woningen aan particuliere bewoners verkopen.'


Wie is het beste raadslid van Nederland?

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseren de Volkskrant, campagnebureau BKB en omroep WNL de verkiezing van het beste gemeenteraadslid van Nederland. Stemmen op de twaalf overgebleven kandidaten kan hier.

Hieronder vind je alle afleveringen uit deze serie artikelen. Klik op een locatie om de aflevering te lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden