In alle opzichten was het wraak

Van diepte- naar hoogtepunt, van frustratie naar dolle vreugde: Oranje werd in 1988 Europees kampioen, een ongeëvenaarde prestatie. 25 jaar na dato blikken we terug op elke wedstrijddag. Door

Op de kop af 25 jaar geleden registreerde een verslaggever van de Volkskrant een springende man op een balkon. Zo stond het de volgende dag in de krant: 'Hij doet de Jordaan, met de armen in de lucht, kond van de overwinning: de moffen zijn verslagen.'


Het was 1988, bijna een halve eeuw na de Duitse inval en veertien jaar na wat in voetbalkringen 'De moeder aller nederlagen' heet. Dat laatste slaat op de WK-finale van 1974, waarin West-Duitsland met 2-1 won van Nederland. Op 21 juni 1988 werden in het Volksparkstadion van Hamburg de rollen omgedraaid, in alle opzichten.


Overal in het land gingen mensen de straat op om te delen in de vreugde. 'Mediterraanse toestanden' werd dat in 1988 genoemd: dergelijke taferelen speelden zich tot dan toe af in Zuid-Europese landen.


Wat opvalt bij herlezing en herziening, is het alledaagse gebruik van het woord 'mof'. Het was zoiets als een synoniem, zij het een niet zo aardig synoniem. De geldende opvatting was dat Duitsers niet aardig waren.


'Anti-Duits was voor intern gebruik een visitekaartje van goed gedrag', zegt Hermann von der Dunk. De oud-hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Utrecht is 84 jaar en heeft het dus allemaal meegemaakt.


Vlak voor het begin van de Tweede Wereldoorlog verhuisde het gezin van Duitsland naar Nederland. Op het voetbalveld kruipt het bloed waar het niet gaan kan: de manier waarop Duitsers, vaak tegen de verdrukking in, aan het langste eind trekken, kan hem wel bekoren. De overwinning in 1974 op de hooghartige Hollanders deed hem goed. 'En niet te vergeten Bern 1954.' West-Duitsland verraste Hongarije toen in de finale van het WK (3-2).


In zijn achtertuin te Bilthoven concentreert het gesprek zich op het woord mof. Grappig om vast te stellen dat zo'n beladen begrip 25 jaar later uit het dagelijkse woordgebruik is verdwenen. Wie heeft het nog over moffen als hij over Duitsers spreekt?


Nu past slechts bewondering. Het vroegere Nederland gruwde van typische karaktertrekken als Gründlichkeit. Het hedendaagse Nederland lust er pap van, gaat graag op vakantie in Duitsland en kijkt met afgunst naar de florerende economie.


Ook het Duitse voetbal wordt gewaardeerd. Het WK van 2006, opnieuw op Duitse bodem, was een omslagpunt. In eigen land is het de geschiedenis ingegaan als een Sommermärchen, een zomersprookje. Mediterrane toestanden bereikten ook het gastland - niets voor moffen.


Hoe kon het in 1988 dan zo hoog oplopen? Von der Dunk schetst het grote perspectief van een Koude Oorlog die geen bedreiging meer vormt. Daardoor kon in westelijk Europa de waardering opbloeien voor de gemeenschapszin onder communisten.


De DDR, Oost-Duitsland dus, groeide uit tot een sympathieke underdog, waar heus ook goede dingen gebeurden. En de Bondsrepubliek werd de kwaaie pier.


In West-Duitsland bleef de Tweede Wereldoorlog ook een blijvende herinnering door de aanhoudende arrestaties van oud-nazi's. In die sfeer werd de generatiekloof een slagveld.


Linkse activisten verklaarden het establishment letterlijk de oorlog met hun Rote Armee Fraktion. Dat establishment kwam verder in het nauw door de Berufsverboten, waardoor radicale progressieven van passend werk werden weggehouden.


'Linksig' Nederland koos partij. Von der Dunk herinnert zich dat hem op de universiteit van Utrecht werd verweten 'pro-Duits' te zijn. Het is nu nauwelijks voorstelbaar, maar dat was in de laatste decennia van de 20ste eeuw een ernstige aantijging.


In de loop van de jaren tachtig begon het maatschappelijk landschap al te veranderen, maar de opgebouwde weerzin tegen West-Duitsland was nog voelbaar in de aanloop naar de halve finale van het EK.


Dat ging verder dan de teleurstelling van veertien jaar eerder, zoals de oud-spelers nu in terugblikken beweren. In Hamburg ging het om meer dan sportieve revanche.


Dat begon al in de aanloop naar het duel. De organisatoren hadden voor Oranje een hotel gevonden in de binnenstad van Hamburg. Bondscoach Rinus Michels had zich liever voorbereid in een landelijke omgeving.


En waar zat collega Franz Beckenbauer met zijn mannen? Tussen de fluitende vogels. Het werd uitgelegd als een typische 'moffenstreek'.


Ook op de tribunes hing een wraakzuchtige sfeer. Spandoeken verwezen op ludieke wijze naar een eerdere moffenstreek, het vorderen van fietsen tijdens de bezetting.


Het Nederlands elftal speelde met het mes tussen de tanden. In de beginfase boog Hans van Breukelen zich woedend over tegenstander Frank Mill, die op de grond zat. De twee waren daarvoor met elkaar in botsing gekomen. 'Ich hoffe das du fokking stirbst', zei de doelman in zijn beste Duits.


In zijn achtertuin te Bilthoven buigt Hermann von der Dunk zich voorover. Hij zegt: 'En nu moet u me even helpen. Hoe is die wedstrijd ook alweer geëindigd?'


Duitsland kwam op voorsprong. Tien minuten na rust benutte Lothar Matthäus een strafschop. Twintig minuten later trok Ronald Koeman de stand recht, ook vanaf 11 meter. Vlak voor tijd besliste Marco van Basten het duel in Nederlands voordeel.


Commentator Evert ten Napel riep na het beslissende doelpunt dat het Volksparkstadion van Oranje was en Ronald Koeman deed na de wedstrijd alsof hij zijn kont schoonveegde met het shirt van tegenstander Olaf Thon.


In zijn biografie Kees schrijft toenmalig verslaggever Kees Jansma dat de Duitse bondscoach Franz Beckenbauer de Nederlandse bus binnen stapte om de winnaar te feliciteren. 'Het betere elftal heeft de eindstrijd gehaald', zei Beckenbauer.


Even bleef het stil, schrijft Jansma, daarna werd er hard geklapt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden