AnalyseHet coronavirus in Afrika

In Afrika is covid-19 vooral een ziekte voor de politieke elite

Het coronavirus maakt in Afrika relatief weinig slachtoffers. Wat opvalt is wel, hoeveel politieke kopstukken er onder die slachtoffers zijn. Zij zijn slachtoffer van hun luxe leven. De elite reist meer en treft meer mensen van buiten het continent, maar heeft ook een betere toegang tot de gezondheidszorg.

De Zuid-Soedanese vice-president Riek Machar is besmet met het coronavirus. Beeld AFP

De Zuid-Soedanese vice-president Riek Machar, tevens het gezicht van de anti-coronawerkgroep in 's werelds jongste land, kwam maandagavond tijdens de reguliere persconferentie over het virusverloop met een opvallende verklaring. ‘Ik […] ben getest en positief bevonden’, zei de in een grijs pak en blauwe das gestoken Machar voor een camera in Juba, de hoofdstad van Zuid-Soedan.

Ook zijn vrouw Angelina Teny – tevens minister van Defensie – heeft het virus, evenals ‘een aantal’ overheidsfunctionarissen, zo meldde Machar, die in isolatie is gegaan en zich naar eigen zeggen prima voelt. Hij en zijn vrouw behoren tot de risicogroep: beide zijn 67 jaar oud en hebben overtollige kilo’s.

Het aantal leden van de Afrikaanse politieke elite dat opduikt in de besmettingsstatistieken is opvallend afgezet tegen het relatief geringe aantal besmettingen op het continent. Volgens de WHO telt Afrika, waar meer dan een miljard mensen leven, zo’n 86.000 gevallen – alleen al het Verenigd Koninkrijk heeft er meer dan drie keer zo veel. In Zuid-Soedan zijn het er officieel nog geen 300, maar daar zitten dus wel meteen politieke kopstukken bij.

Eerste coronadode

Veelzeggend genoeg was de eerste bevestigde coronadode in Sub-Sahara Afrika een politicus. Op 18 maart overleed in Burkina Faso een vrouwelijke vice-voorzitter van het parlement aan Covid-19, waarna zeker zes lokale ministers positief testten. Verderop in de regio bezweken ook invloedrijke personen aan de ziekte: de derde coronadode in Congo was de juridisch adviseur van president Félix Tshisekedi, in Nigeria bezweek de hoogste adviseur van president Muhammadu Buhari, en in een autonome regio van Somalië overleed de plaatselijke justitie-minister.

‘Als je er over nadenkt, is het begrijpelijk dat in sommige Afrikaanse landen de elite het voor de kiezen krijgt‘, zegt Alan Boswell, analist van de denktank International Crisis Group en gespecialiseerd in Zuid-Soedan. ‘Topfiguren in Afrika reizen normaal veel, ze maken vaak contact met mensen van buiten het continent’, zo verklaart Boswell een deel van de besmettingen in Afrika. Neem de overleden topadviseur in Nigeria: hij had het coronavirus vermoedelijk opgelopen in Europa.

Te duur

Natuurlijk speelt mee dat in Afrika de machtige figuren domweg meer kans hebben dan de arme bevolking om zich te laten testen en naar een ziekenhuis te gaan. Corona-testkits zijn in Afrika schaars, en voor gewone mensen is een bezoek aan een kliniek al snel te duur. ‘Ook daardoor zien we relatief veel rijke mensen met het virus’, meent Boswell. De vraag die daarom steeds vaker opkomt, is of het opvallend hoge aantal besmettingen onder de elite niet het topje van de ijsberg vormt. 

Uit diverse landen komen onrustbarende geluiden over corona-uitbraken die groter zijn dan wordt gemeld. Uit Juba krijgt Boswell berichten over ‘snelle’ verspreiding van het virus en ‘wedijver’ om toegang tot de weinige beademingsapparaten. Een medische hulpverlener in de stad zegt op voorwaarde van anonimiteit dat hij meer hooggeplaatste figuren dan voorheen in het ziekenhuis ziet sterven, en dat hun doodsoorzaak officieel niet verder gaat dan ‘een korte ziekte’.

Heimelijke begrafenissen

Nog groter lijken de uitbraken in Mogadishu (de hoofdstad van Somalië), Kano (een miljoenenstad in Nigeria), en delen van Tanzania. Internationale media brengen verhalen van lokale artsen en doodgravers die via de telefoon, e-mail en WhatsApp melding maken van ongewoon hoge sterfcijfers en heimelijke begrafenissen. Somalië, Nigeria en Tanzania – samen goed voor meer dan 250 miljoen inwoners – hebben bij elkaar opgeteld officieel minder dan 300 coronadoden.

In Zuid-Soedan wordt bovendien gevreesd voor een uitbraak in de opvangkampen waar honderdduizenden slachtoffers van de jarenlange burgeroorlog leven, een oorlog waar Riek Machar als krijgsheer een grote rol in heeft gespeeld. Zorgwekkend genoeg zijn in een kamp met zo’n 30.000 ontheemden in Juba zojuist de eerste twee coronabesmettingen vastgesteld. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden