Opinie

'In 2013 krijgt Duitsland dezelfde economische problemen als andere Europese landen'

Duitsland gold altijd als uitzondering op de economische malaise die Europa teistert, maar daar gaat verandering in komen, schrijft Edin Mujagic.

Worstenkraam in Hamburg. Beeld ANP

Als de denkbeeldige driehoek Athene - Rome - Madrid sinds het begin van de eurocrisis de Europese evenknie is van de Bermudadriehoek, dan is Berlijn de veiligste haven in een wijde omtrek. Van de eurolanden met de hoogste kredietwaardigheid, de Triple A, zijn Frankrijk en Oostenrijk die score kwijt. Nederland, Finland en Luxemburg hebben een gele kaart gekregen, een waarschuwing dat hun Triple A status is gevaar is. Berlijn blijft de dans ontspringen. Beleggers beschouwen onder meer de Duitse staatsobligaties als überveilig, getuige de historisch lage rentes die Duitsland moet betalen om geld te lenen. 2013 Zou echter wel eens in dat opzicht een heel naar jaar kunnen worden.

Dit jaar verloor Frankrijk zoals gezegd zijn Triple A status. Dat is niet vreemd. Het begrotingstekort bedroeg in vorig jaar ruim 5 procent van de totale economie en is ook dit jaar veel te hoog. De staatsschuld loopt daardoor almaar op. Beide worden nauwelijks aangepakt. De Franse economie presteert matig, met iets meer dan 1,5 procent groei sinds 2010. Bovendien stonden er dit jaar de presidentsverkiezingen op de agenda waar veel onzekerheid over bestond over de uitkomst. Kortom, er was sprake van een dreigende politieke onzekerheid. Hoe anders was de situatie in de andere helft van de Frans-Duitse as, Duitsland.

Het begrotingstekort van de regering in Berlijn bedraagt zo een 1 procent van het bbp. De staatsschuld is met ongeveer 80 procent van het bbp aan de hoge kant, maar niemand die daarom maalde mede dankzij het lage begrotingstekort en prima economische ontwikkeling. In plaats van een recessie beleefde Duitsland een mini-Wirtschaftswunder: het aantal werkenden was sinds de hereniging ruim 20 jaar geleden niet zo hoog.

De economie dikte in 2010 met 3,7 procent aan en in 2011 met nog eens 3 procent. De positie van Angela Merkel was stabiel en veilig; er waren geen landelijke verkiezingen maar slechts regionale. Kortom, economisch en politiek gezien was er geen vuiltje aan de lucht. Het Duitse Dreifache A werd van geen kant bedreigd.

Dat gaat veranderen volgend jaar. In 2013 vinden er in Duitsland landelijke verkiezingen plaats. Het is maar de vraag of Angela Merkel na die verkiezingen de leider is van het grootste euroland. Het mini-Wirtschaftswunder is voorbij. De groei lijkt volgend jaar op ca. 1,5 procent uit te komen, als alles meevalt. De vooruitlopende indicatoren wijzen ook duidelijk omlaag. Lagere en dalende economische groei belooft niet veel goeds voor het begrotingstekort.

De kans is groot dat die zal oplopen. Niet alleen door de dalende groei maar ook de naderende verkiezingen die bezuinigingen stukken moeilijker maken. In dat geval komt de al hoge Duitse staatsschuld volop in de schijnwerpers te staan.

De Duitse Triple A status komt nog verder in gevaar als de eurozone op welke manier dan ook stappen zet richting een fiscale unie. Die zal er op neerkomen dat de lasten voor Duitsland toenemen om voor de andere eurolanden meer ademhalingsruimte te creëren. Concreet betekent dat een zeer grote kans dat de rente die Duitsland betaalt om geld te lenen, zal stijgen.

Kortom, het ziet er sterk naar uit dat 2013 een jaar zal zijn waarin Duitsland met dezelfde problemen en ontwikkeling te maken zal krijgen die bijna alle andere eurolanden maar al te goed kennen - wat de Triple A status in groot gevaar zal brengen. Dit zal gevolgen hebben voor Nederland en de hele eurozone.

Het belang voor Nederland is nauwelijks te onderschatten. Met Duitsland als veruit de grootste handelspartner, betekent elke groeivertraging van de Duitse economie hetzelfde voor de toch al nauwelijks groeiende Nederlandse economie. En als Duitsland, minder dan voorheen, als een veilige haven wordt gezien en de rentes er daardoor gaan stijgen, slepen de stijgende Duitse rentes die van Nederland ook mee. Gevolg: onze renterekening loopt op, economische groei komt verder onder druk en onze overheidsfinanciën verbeteren nauwelijks ondanks alle bezuinigingen.

Voor de eurozone is elke verzwakking van het anker Duitsland per definitie slecht nieuws. De koers van de euro ten opzichte van de Amerikaanse dollar zou zomaar richting de geboortekoers van 1,17 kunnen zakken. Leuk voor exporteurs, maar veel minder leuk voor de Europese Centrale Bank (ECB) omdat een zwakkere munt inflatie omhoog stuwt. Dat op zijn beurt verkleint behoorlijk de ruimte die de ECB heeft om iets aan de eurocrisis te doen wat vervolgens voor nieuwe spanningen tussen de bank en de overheden kan zorgen.

Edin Mujagic is verbonden aan Oranje Lelie Consultancybureau en promovendus aan de Universiteit van Tilburg.


 
Het is maar de vraag of Angela Merkel na die verkiezingen de leider is van het grootste euroland.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden