Impressionistische blik op een wilde meesterpianist

Als journalist ging Jan Brokken begin jaren tachtig op reportage met de Russische pianist Youri Egorov. Als vriend en romancier blikt hij terug op diens leven....

Roland de Beer

Lelijkste zin uit Jan Brokkens In het huis van de dichter: ‘Met een beheerst maar intens verdriet liet hij horen dat sterven het verschrikkelijkste van het leven is.’ Mooiste zin: ‘En zo schoof Rusland altijd weer voorbij, als een slede over de gracht.’

Beide opmerkingen houden verband met Youri Egorov, de Russische meesterpianist die in 1976 naar Amsterdam vluchtte, en twaalf jaar later stierf na een leven vol heimwee, drank, wiet, coke, dweilen in de darkroom, vliegtuigen, plaatopnamen en schitterende concerten.

De lelijke zin komt uit een herinnering van Brokken aan Egorovs laatste optreden in het Concertgebouw (Egorov wist dat hij het als aidspatiënt niet lang meer zou maken). De vergelijking met de slede hoort tot de puntje-puntje-puntjezinnen waar Brokken graag op uitkomt, ook als hij er geen * in typt: sfeer- en nadenknotities, in dit geval over Rachmaninovs Tweede Pianoconcert. Egorov had de pest aan dat stuk, omdat het in Rusland altijd op de radio klonk wanneer een lid van het Politbureau was overleden.

Egorov was 22 toen hij vluchtte. In de Sovjet-Unie kwam homoseksualiteit de praktisant niet zelden op beroepsverboden en gevangenisstraffen te staan. Egorovs treurige internering in een Italiaans vluchtelingenkamp, de terugkerende intimidaties van Sovjetzijde, de pianist deed er in interviews nooit geheimzinnig over.

Het weekblad Haagse Post portretteerde hem toen hij hier al een jaar of vijf woonde. De auteur was Jan Brokken. Het was een reportage aan de hand van een concertreis naar Engeland, vol sfeernotities (...) over de troebelen in het bestaan van een ontheemde concertpianist. Had Brokken het daarbij gelaten, dan was zijn boek In het huis van de dichter er vast nooit gekomen. Maar Brokken deed wat journalisten elkaar afraden. Hij bleef plakken aan zijn onderwerp, trad toe tot Egorovs vriendenclub en bleef als Janoesjka Brokken tot het sterfbed van de partij.

Dat heeft, twintig jaar na Egorovs zelfgekozen dood, een boek opgeleverd met veel liefdevols over Egorovs verhoudingen tot de piano, de flipperkast en de nichtenkit, over Egorovs vaste vriend aan de Brouwersgracht, over de klaplopers die hem omringden in Nederland en New York; over Egorovs gewandel aan de wild side, over zijn aftakeling.

Probleem: je weet niet aldoor wat je ervan moet geloven. Want Brokken, inmiddels romancier, presenteert ook dit boek als een ‘roman’. Waarom? Om feiten door de oogharen te mogen zien? Het effect is, dat veel impressionisme op de koop toe moet worden genomen uit de sferen van ik, Jan Brokken, en Brokkens ouders, poes, vrouw en platenkast.

In Brokkens HP-artikel in 1981 dook een ‘meisje met sluik vet haar’ op bij een concert in Arnhem. Volgens Egorovs vriend was het een groupie, die ook vaak aan de Brouwersgracht zat te posten. In Brokkens boek is het Brokken zelf die de groupie aan de gracht ontwaart. Ze heeft er een speld door de onderlip bij. En ze blijft in het boek opduiken, tot naast het ziekenhuisbed. ‘Ze vloog weg, als een raaf.’ Tja.

Prima: de HP-journalist Brokken dacht in 1981 dat ‘E-flat’ (vaak voorkomend in Schumanns Carnaval) ‘e-mineur’ betekende, en dat e-mineur een toon is die je op de piano aanslaat. De romancier Brokken corrigeerde dit. De pianostemmer die Egorov op de Britse tournee diensten bewees, heeft nu alsnog het hamertje hersteld van een Es.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden