Imponerende, maar veilige ode aan het ambacht

Wat hebben we eraan, aan die herwaardering voor het ambacht?

In de grootste zaal van het Museum Boijmans Van Beuningen is de jonge modeontwerpster Sara Vrugt aan het borduren. Vrugt maakt geen mode die is te vinden in winkelcentra en modeketens. Steek voor steek voorziet ze haar handgemaakte creaties van decoratieve borduursels. De garens liggen achter in een antieke houten opbergkast. Het is een tafereel dat je eerder verwacht op braderieën dan in een museum vol kunst.


De komende maand zijn er dagelijks twee ontwerpers of ambachtslieden aan het werk in Boijmans, als onderdeel van de expositie Hand Made: lang leve het ambacht. Bezoekers kunnen in workshops de fijne kneepjes zien én leren van ambachten als zilversmeden, breien en boekbinden. Op 12 mei wordt er zelfs een Hand Made Markt gehouden, waar ambachtelijk design rechtstreeks van de makers kan worden gekocht.


Maar het belangrijkste onderdeel van deze ambitieuze expositie zijn de zeshonderd objecten die worden getoond - variërend van barokke schilderijlijsten en 19de-eeuws Duits zilverwerk tot de eigentijdse kleistoelen van ontwerper Maarten Baas.


Het zal niemand zijn ontgaan dat ambacht de laatste jaren in is. Veel designers - de Nederlandse voorop - laten hun ontwerpen vervaardigen door glasblazers of gaan zelf aan de slag met het kleien van meubels. Zelfs de consument stort zich vol overgave op de huisvlijt, getuige het succes van de Repair Cafés en Etsy.com, een website waar iedereen zelfgemaakt producten kan aanbieden.


Hand Made wil deze herwaardering voor het handmatige vakmanschap duiden. Dat wordt gedaan aan de hand van zeven - enigszins overlappende - wezenskenmerken van ambacht: uniek, kunstzinnig, vakmanschap, eerlijk, virtuoos, traditie en huisvlijt. Al wordt er geen antwoord gegeven op die ene prangende vraag: waarom is er uitgerekend nu weer zo veel waardering voor unieke en eerlijke producten die zijn vervaardigd met virtuositeit en vakmanschap?


Onder de noemer Virtuoos zijn de topstukken van de expositie bijeengebracht. In bruikleen van het Victoria & Albert Museum in Londen (het museum met 's werelds grootste collectie ambacht) is een 18de-eeuws Italiaans kabinet van hout met een inlegwerk van verschillende soorten marmer. Minder groots maar zeker zo virtuoos is een herenstrik van lindenhout, in 1690 vervaardigd in Groot-Brittannië; het houtsnijwerk is zo fijn en gedetailleerd dat het je werkelijk doet duizelen.


Met thema's als Traditie en Kunst laat Hand Made zien dat ambacht disciplines overstijgt. Naast de haute couture van de Belgische modeontwerper Martin Margiela staan een schaal van glas en email - zo mooi! - van beeldend kunstenaar Marc Mulders en een conceptueel ontwerp van Hella Jongerius, die de grens van decoratie in een gebruiksvoorwerp aftast met een tafel met daarop een meterhoge kikker.


Een vreemde eend in de bijt is het hoekje 'Huisvlijt'. Immers, de ambachtsman heeft vaardigheden waarvan de moderne kantoorklerk allang is vervreemd. Bijzonder is een zilveren theeservies dat oogt als een fragiele berkenschors (1998) van de Italiaanse ontwerper Andrea Branzi of een klok van ragfijn zilverwerk uit 1670 van de Hollandse gildemeester Hans Conrad Breghtel.


Blijkbaar is ambacht een kunstje dat we allemaal moeten kunnen. Alsof er geen hoger doel is dan het dragen van gebreide truien van tante Mien en het eten van een tomaat uit eigen moestuin. Het is op deze momenten dat Hand Made gevaarlijk dicht langs nostalgie scheert en een romantisch, bijna vals beeld van het nobele ambacht schetst.


Te weinig wordt een brug geslagen naar hedendaagse innovatie van het ambacht. Zo is van Iris van Herpen een jurk te zien die is vervaardigd met een 3D-printer. Virtuoos, en elke jurk die zo wordt gemaakt kan uniek zijn. Maar een digitaal ontwerp maken en vervolgens met één druk op de knop uitprinten, daar is weinig ambachtelijks aan. Moderne hightech die wel een ambachtelijke vaardigheid vereist, zoals lasersnijders en 3D-printers die letterlijk met de hand worden aangestuurd, ontbreken.


Daardoor blijft ook die ene prangende vraag onbeantwoord: wat hebben we er eigenlijk aan, die herwaardering voor het ambacht? De wereld is volledig afhankelijk van industriële massaproductie - van iPhones en magnetronovens tot vliegtuigen en winterjassen. Wat is dan de relevantie van die onhandige bronzen vazen van Studio Job die tienduizenden euro's kosten? Daarbij staat handgemaakt maar al te vaak voor onnodig duur en kitsch en ook nog vervaardigd volgens een arbeidsintensief, soms zelfs uitputtend en vervuilend maakproces.


Uiteindelijk is Hand Made dan ook niet meer dan een veilige ode aan het ambacht. Weliswaar een imponerende ode met een duizelingwekkende parade van handgemaakte schoonheid, oud en nieuw door elkaar. Maar dat ambacht een overweldigende schoonheid bezit, was allang bekend.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden