Immigratie terug in debat door succes van Le Pen

De nazivlag wapperde van de kathedraal in Straatsburg, de dag na de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen, waarin Jean-Marie Le Pen 15 procent van de stemmen (een vierde plaats) haalde....

Van onze verslaggeefster

Hanneke de Klerck

PARIJS

Le Pen maakt zich boos over het verband dat onmiddellijk werd gelegd tussen zijn score in de Elzas (bijna een kwart van de stemmen) en het hakenkruis op de toren. De leider van het Front national houdt er niet van extreem-rechts genoemd te worden, hij zegt liever dat hij 'nationaal rechts' vertegenwoordigt.

Met even veel verontwaardiging houdt hij vol dat in het Front national geen skinheads zitten. 'Ik kan niet iets veroordelen waar ik niets van weet', zei hij op televisie, na het verdrinken, maandag, van een Marokkaan die in de Seine was geduwd door skinheads vlak bij een betoging van het Front. Een 'ongeluk' noemt Le Pen wat andere politici hebben veroordeeld als een 'racistische moord'.

Le Pen weigert iedere verantwoordelijkheid voor de 'ongelukken' in zijn omgeving, zoals de moord op een zwarte jongen in Marseille door FN-leden die affiches plakten of de mishandeling van een zwangere Algerijnse onlangs in Courbevoie. Hij ontkent dat zijn kreten ('Frankrijk voor de Fransen') en zijn toespraken een sfeer scheppen, waarin haat gedijt.

Toch, 'als je lang genoeg krabt, gaat de huid vanzelf bloeden', zoals een commentator van Libération schrijft. Le Pen roept zelf niet op tot moord, maar 'hij doet een beroep op de meest verachtelijke impulsen'.

In de betoging langs de Seine dinsdagmiddag, ter ere van de vermoorde Brahim Bouraam, was het 'Le Pen moordenaar' en ook 'In de Seine met Le Pen' niet van de lucht. Er werd zelfs een verbod geëist op het Front national, iets dat (linkse) intellectuelen ook wel opperen.

Maar een verbod is ondenkbaar. Het Front maakt al tien jaar deel uit van de politiek in Frankrijk en weet al die tijd rond een tiende van de kiezers aan zich te binden.

'Het is een echte partij, met actieve leden, met plaatselijke bestuurders. Het FN heeft zich geworteld in de Franse politiek', legt Pascal Perrineau uit, de directeur van Cevipof, het Centrum voor onderzoek naar het politieke leven in Frankrijk, en specialist in extreem-rechts.

Het effect van een verbod zou 'uiterst pervers' zijn, aldus Perrineau. 'Le Pen zou zich de rol van slachtoffer kunnen aanmeten.' Beter is, vindt hij, het huidige kiesstelsel, dat voorkomt dat Le Pen de Assemblée nationale bereikt.

De kiezers van Le Pen voelen zich toch al slachtoffer. Het FN vindt zijn aanhang steeds minder onder de rechtse bourgeois, steeds meer in volkswijken, onder arbeiders en werklozen. 'Onder mensen die bang zijn, die zich onzeker voelen door de immigratie, de werkloosheid, de onveiligheid. Mensen die denken dat de laatste twee problemen opgelost kunnen worden door immigratie te verbieden.'

Le Pen beloofde dat hij 3 miljoen buitenlanders terug ging sturen, als hij president zou worden. Er zijn ongeveer evenveel werklozen in Frankrijk, 12 procent van de beroepsbevolking.

Het succes van Le Pen heeft veel Fransen geschokt. Het resultaat verschilt weliswaar nauwelijks van dat in 1988, maar in de afgelopen zeven jaar hebben alle politieke partijen aandacht besteed aan de zaken die Le Pen groot maakten, en zelfs zijn er vaak oplossingen bedacht die beslist een Lepenistisch tintje hadden.

De wetten-Pasqua, bijvoorbeeld, die de rechtse minister van Binnenlandse Zaken bedacht om tot een 'nulimmigratie' te komen. Strenge wetten, waarvan de merkwaardige consequenties breed uitgemeten worden in de Franse kranten: vrouwen die veroordeeld worden omdat ze hun buitenlandse echtgenoot 'onderdak verschaften', buitenlandse vaders van kinderen met de Franse nationaliteit, die geen verblijfsvergunning (en dus geen werk) krijgen, maar ook, om hun Franse kinderen, niet uitgezet mogen worden.

De immigratie die in de aanloop naar de eerste ronde nauwelijks een rol speelde is na het succes van Le Pen weer terug in de belangstelling. Geen jota verandert hij aan Pasqua's wetten, heeft Jacques Chirac gezegd. De wet behoeft hoognodig aanpassing, vindt Lionel Jospin.

Vijftien procent van de stemmen verzamelde Le Pen. Geen van beide presidentskandidaten kan zonder die kiezers. Le Pen geeft geen stemadvies, maar hij heeft handig zijn afkeer van Chirac laten blijken. Chirac, zegt hij, is nog erger dan Jospin. De socialist heeft hij een respectabel man genoemd.

Het zou Le Pen niet slecht uitkomen, weer een socialist in het Elysée. De onenigheid die ongetwijfeld in het rechtse kamp losbreekt als Chirac het niet haalt, terwijl hij partijgenoot Balladur heeft uitgeschakeld, komt Le Pen alleen maar ten goede. En als Jospin gaat sleutelen aan Pasqua's anti-immigratiebeleid, krijgt Le Pen zijn favoriete onderwerp in de schoot geworpen.

'Maar Le Pen is niet de eigenaar van zijn kiezers', waarschuwt Perrineau zich rijk rekenende socialisten. Bij de vorige verkiezingen in 1988 stemde ongeveer 60 procent van Le Pens electoraat in de tweede ronde op Chirac, 20 procent op de socialist Mitterrand en onthield 20 procent zich van stemming. Opiniepeilingen geven nu een soortgelijke verdeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden