ANALYSE

IMF legt bom onder Grieks noodplan

Europa moet de Grieken veel meer schuldverlichting geven, anders doet het IMF niet meer mee.

De Griekse minister van Financiën Tsakalotos in geprek met IMF-directeur Lagarde tijdens de marathontop waarbij maandag overeenstemming werd bereikt over een nieuw reddingsplan. Beeld AFP

Parlementariërs in negentien eurolanden scharen zich een dezer dagen zuchtend en steunend achter een reddingsplan waar niemand echt gelukkig mee is. De Grieken vinden het veel te streng, de andere eurolanden veel te duur. En het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft sterk de indruk dat de bedenkers ervan op een andere planeet leven.

Vanaf de eerste dag dat Griekenland aan het Europese infuus ligt, is het IMF de grootste realist aan de onderhandelingstafel. In de praktijk botst economisch realisme vaak met politieke belangen. Vandaar dat het fonds - eveneens vanaf dag één - de grootste moeite heeft zijn boodschap te laten doordringen tot de dovemansoren van Europese leiders.

Zo ook afgelopen zaterdag. Voordat de ministers van Financiën in Brussel aan hun marathonvergadersessie begonnen, deed het IMF een zoveelste poging de politieke discussie te injecteren met een gezonde dosis realiteitszin. Het IMF verspreidde een vertrouwelijk document met daarin zijn nieuwste schattingen van de financieringsbehoefte van de Griekse overheid in de komende decennia.

De Griekse minister van Financiën Tsakalotos in geprek met IMF-directeur Lagarde tijdens de marathontop waarbij maandag overeenstemming werd bereikt over een nieuw reddingsplan. Beeld AP

Drie manieren

De IMF-economen schrijven dat er maar drie manieren zijn om Griekenland in de eurozone te houden. Optie een is dat de andere eurolanden het geld dat ze al aan Griekenland geleend hebben en nog zullen lenen (een bedrag van minimaal 270 miljard euro), grotendeels kwijtschelden. De tweede manier is jaarlijkse miljardentransfers naar Athene, voor onbepaalde tijd. Daarmee moeten de andere eurolanden dan het Griekse begrotingstekort in de komende decennia dekken. Het IMF raamt die jaarlijkse financieringsbehoefte op meer dan 15 procent van het Griekse bbp (in 2014 zou dat 27 miljard euro zijn geweest).

De derde reddingsboei is het op de lange baan schuiven van de aflossingen en rentebetalingen op de Griekse staatsschuld. Die baan moet zo lang zijn, dat de financiële verplichtingen achter een verre horizon verdwijnen. Het IMF heeft het over een volledig uitstel van betaling tot (op zijn vroegst) 2050, plus een 'zeer dramatische' verlenging van de looptijd van de leningen (die nu al gemiddeld 32 jaar is). Omdat renteloze leningen die pas over vijftig of zestig jaar worden afgelost door inflatie sterk in waarde dalen, staat deze vorm van schuldenverlichting economisch gezien gelijk aan een afschrijving van circa 75 procent van de Griekse schuld.

De Griekse minister van Financiën Tsakalotos in geprek met IMF-directeur Lagarde tijdens de marathontop waarbij maandag overeenstemming werd bereikt over een nieuw reddingsplan. Beeld Jonathan Raa / Demotix

Harde waarheden

Een journalist van The New York Times schreef in een analyse: 'Dit memo is een erkenning dat de eurozone in haar huidige vorm niet kan werken. Alle drie oplossingen komen neer op een transferunie, waarin rijkere landen structurele betalingen doen om de Griekse economie te ondersteunen. Andere Europese landen moeten Griekenland geld geven zonder te verwachten het ooit terug te zien.'

Het IMF confronteert de eurolanden met nog meer harde waarheden. In het reddingsplan dat deze week aan de eurozoneparlementen wordt voorgelegd, staat dat Griekenland 86 miljard euro nieuwe noodhulp nodig heeft tot medio 2018. Dat bedrag is de laatste weken al twee keer verhoogd. Het IMF laat in het memo doorschemeren dat de rekening nog veel verder zal oplopen. Het fonds meent dat de huidige prognose 'aanzienlijke neerwaartse risico's' bevat.

Het document leest als een constatering dat de keizer geen kleren aan heeft, maar de Europese politiek negeert dat. De eerste hervormingswetten zijn woensdag door het Griekse parlement geloodst, de Bondsdag geeft vandaag zijn zegen aan het akkoord en de eerste 7 miljard euro nieuwe noodhulp worden met spoed naar Athene overgemaakt. Het ECB-bestuur heeft de kredietkraan naar de Griekse banken gisteren weer opengezet. De derde bailouttrein rijdt, maar de bestemming is onzeker.

De Griekse minister van Financiën Tsakalotos in geprek met IMF-directeur Lagarde tijdens de marathontop waarbij maandag overeenstemming werd bereikt over een nieuw reddingsplan. Beeld EPA

Voet bij stuk

Het IMF houdt intussen voet bij stuk en stelt verdere schuldenverlichting voor Griekenland als voorwaarde voor zijn deelname aan een derde reddingsprogramma. Die eis plaatst de Duitse regering voor een dilemma, want de Duitsers willen pas over schuldenverlichting praten als Griekenland de eerste evaluatie van het reddingsprogramma succesvol heeft afgerond. Maar tegelijkertijd willen ze het IMF per se aan boord houden.

Duitsland heeft blijvende betrokkenheid van het IMF zelfs als harde voorwaarde gesteld voor een derde bailout. Het IMF heeft 16,4 miljard euro op de plank liggen voor Griekenland. Als het fonds afhaakt, moeten de andere eurolanden dat bedrag bijpassen.

Bondskanselier Merkel heeft nóg een motivatie om het IMF erbij te houden. Van de drie 'instituties' die erop moeten toezien dat Griekenland zich aan de afspraken houdt, is het IMF veruit het objectiefst en het deskundigst in het weer op de rit krijgen van failliete landen. De andere twee, de Europese Centrale Bank en de Europese Commissie, willen vooral de eurozone bij elkaar houden. En dat tegen vrijwel elke (Duitse) prijs.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel. Beeld AFP

Consequent

De Europese Commissie (EC) is de afgelopen jaren consequent op de hand van Griekenland geweest en wordt door Duitsland diep gewantrouwd. Een regeringsfunctionaris uit een van de haviklanden zei eind mei tegen persbureau Reuters dat EC-president Juncker de Grieken aanmoedigde in hun verzet tegen de Duitse eisen. Juncker zou medeverantwoordelijk zijn voor het tijdrekken van de regering-Tsipras. In het getouwtrek tussen Athene en Berlijn koos de Commissie bijna altijd de kant van Griekenland. Omdat Juncker maar bleef benadrukken dat hij een Grexit nooit zou toestaan, dachten de Grieken dat ze va-banque konden spelen.

De ECB is niet zozeer pro-Grieks, als wel pro-euro. Die houding geeft hetzelfde resultaat. Het instituut heeft Griekenland de afgelopen maanden zeer coulant behandeld. Kritische Duitse en Nederlandse ECB-bestuurders (Klaas Knot) konden niet verhinderen dat de ECB de steun aan de Griekse banken keer op keer verruimde. Die steun stelde de Griekse banken in staat de Griekse overheid maandenlang te financieren, waardoor premier Tsipras het onderhandelingsspel langer kon volhouden.

Als de Duitsers nu al instemmen met kwijtschelding (volgens IMF-methode drie: uitstel van terugbetaling totdat de tand des tijds de Griekse schulden tot gruis heeft gereduceerd), zijn ze de stok achter de deur kwijt die de Grieken bij de les moet houden. Houden ze vast aan hun oorspronkelijke opstelling (schuldenverlichting is pas bespreekbaar als Griekenland heeft laten zien dat het niet alleen wetten kan aannemen, maar die ook kan implementeren), dan riskeren ze dat het IMF het voor gezien houdt en er straks alleen een good cop in Athene op wacht staat. De Duitsers zullen dus vurig moeten hopen dat het IMF bijdraait.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden