Illusies van de consument

Het Europese consumentenrecht wordt wel gezien als de motor voor de totstandkoming van de eenheid van het Europese recht. Inderdaad is het opvallend hoe bepalend Europese richtlijnen zijn geweest voor de eenwording van de nationale wetgevingen inzake consumentenbescherming....

Toch is het naïef en kortzichtig te denken dat deze bescherming zich allereerst richt op het welzijn van de consumptiemaatschappij. Het gaat in de EU nog altijd allereerst om de ontwikkeling van een goed functionerende gemeenschappelijke markt, waarbij het waarborgen van het vrije verkeer van goederen en diensten en optimale concurrentie voorop staan. De belangrijke positie die de consument door de Europese Commissie in de EU krijgt toebedeeld - glijmiddel voor het totstandbrengen van een gemeenschappelijke markt - is er overigens pas sinds 1986. In de woorden van H.J. Hofland: 'In de schepping van de consument heeft de vrije markt God overtroffen'. De leidende gedachte bij dit alles is natuurlijk: wat goed is voor de markt, is goed voor de consument.

Dit paradijs hangt echter aan twee zwakke schakels. Ten eerste ontbreekt in de EU een eenvoudige, goedkope, toegankelijke en uniforme rechtshulp: recht hebben én krijgen is zowel nationaal als internationaal zeer problematisch en van eenwording van het procesrecht is geen sprake. De aankoop van goederen en diensten buiten de eigen nationale markt zal daardoor - ondanks de euro - beperkt blijven. Ten tweede genereren markten wel waarden als efficiency, doelmatigheid en concurrentie op prijs en kwaliteit, maar denkend vanuit de waarden die voor de consument ook van belang zijn, schiet die markt op vele punten tekort. Waarden als bescherming van gezondheid en veiligheid, goede voorlichting, het tegengaan van kinderarbeid , beperking van milieuschade , betere behandeling van dieren in de vleesindustrie, het zijn allemaal zaken die de eenheidsmarkt niet kan of wil voortbrengen.

Oorzaak daarvan zijn natuurlijk in de eerste plaats de consumenten zelf. Hun gebrek aan onderlinge solidariteit en hun geloof dat zij zich zelf als persoon in het consumeren ongebreideld kunnen manifesteren - wat je draagt of eet, ben je - lopen parallel met de bestaande markt. Op de Europese markt draagt iedere consument met zijn euro's de maarschalkstaf in zijn ransel. Met die illusie te leven in de EU is inderdaad leven als God in Frankrijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden