Illinois: gratie voor terdoodveroordeelden

De scheidend gouverneur van Illinois, de conservatief George Ryan heeft dit weekeind alle 167 terdoodveroordeelden in zijn staat gratie verleend....

Het besluit van Ryan was des te opmerkelijker aangezien de gouverneur een conservatieve Republikein is, die tot voor kort een overtuigd voorstander van de doodstraf was. Ryan kreeg zijn bedenkingen na een diepgaande studie naar de toepassing van de doodstraf in Illinois, waaruit bleek dat tal van mensen ten onrechte ter dood waren veroordeeld.

Eind vorige week verleende Ryan al gratie aan vier terdoodveroordeelden die door middel van marteling tot valse bekentenissen waren gedwongen. De vier hadden ieder al twaalf jaar achter de rug op 'death row'. Een van hen zat zelfs al zeventien jaar op zijn executie te wachten.

Zaterdag maakte Ryan bekend dat hij de doodvonnissen voor de resterende 167 gevangenen op 'death row' zou omzetten in gevangenisstraffen. Ryan, die vandaag vertrekt als gouverneur, zei dat hij op grond van de studie tot de conclusie was gekomen dat het doodstrafsysteem in Illinois 'immoreel' was. Volgens hem zijn er te veel fouten gemaakt. 'Ik ben niet bereid om het risico te nemen dat we misschien een onschuldige ter dood brengen', zei hij.

De gouverneur wees erop dat de helft van de 300 doodvonnissen die de afgelopen jaren in Illinois zijn uitgesproken, achteraf werd vernietigd. 'Wie van u kan het zich in zijn werk permitteren dat hij er in 50 procent van de gevallen naast zit?', vroeg Ryan zich af.

De Republikeinse gouverneur kondigde drie jaar geleden een moratorium op het toepassen van de doodstraf af, nadat verscheidene gevangenen die al jaren op 'death row' zaten, onschuldig waren verklaard. Bij sommigen kon via DNA-onderzoek worden aangetoond dat zij niet betrokken waren bij de moorden waarvoor zij waren veroordeeld.

Extra pijnlijk was dat het een groepje studenten van de Northwestern University was die de fouten aan het licht bracht. Onder leiding van journalistiek-docent David Protess doken zij in verscheidene dubieuze zaken en wisten zij bewijzen boven water te halen waaruit bleek dat tientallen gevangenen ten onrechte de doodstraf hadden gekregen.

Ryan zei dat hij ook bezwaren tegen de doodstraf had gekregen omdat de straf niet gelijkelijk wordt opgelegd. Hij wees erop dat afgelopen jaar slechts in 2 procent van de moordzaken in Illinois het doodvonnis was uitgesproken. Bovendien is de kans om de doodstraf te krijgen in sommige districten veel groter dan in andere. 'Waar is de rechtvaardigheid in dit systeem?', vroeg hij zich af.

Volgens Ryan zijn er ook geen bewijzen dat de doodstraf een groter afschrikwekkend effect heeft dan gevangenisstraffen. Hij wees erop dat het aantal moorden in de twaalf Amerikaanse staten die de doodstraf hebben afgeschaft, niet omhoog is gegaan.

De gouverneur voorspelde dat zijn besluit veel kritiek zou uitlokken en dat bleek inderdaad het geval. Zijn opvolger Rod Blagojevich, een Democraat, noemde het een 'grote fout'. Richard Levine, de hoofdofficier van justitie van Cook County (waar Chicago ligt), zei dat hij zou onderzoeken of het besluit kan worden teruggedraaid. Familieleden van de slachtoffers waren verbitterd over de maatregel. 'Het is alsof onze verwanten nog eens worden vermoord', zei een van hen.

Critici van de doodstraf zeiden te hopen dat Ryans stap een nieuwe impuls zou geven aan het debat over de doodstraf. De mensenrechtenorganisatie Amnesty International riep president Bush op het voorbeeld van Ryan te volgen en zich ook tegen de doodstraf uit te spreken.

Het is echter de vraag of Ryans opmerkelijke stap veel effect zal hebben. De meeste Amerikanen zijn nog steeds voor de doodstraf, ook al blijkt dat er fouten worden gemaakt. Uit opiniepeilingen blijkt dat ongeveer 70 procent van de Amerikanen de doodstraf steunt. Tegelijkertijd blijkt echter dat ruim 40 procent erkent dat de straf niet eerlijk wordt toegepast.

President Bush zelf heeft nooit onder stoelen of banken gestoken dat hij voorstander is. Zijn thuisstaat Texas nam vorig jaar samen met de staat Oklahoma ruim de helft van executies in de VS voor zijn rekening.

Toch is het aantal mensen dat op 'death row' zit de afgelopen jaren afgenomen. Er wachten nu nog bijna 3500 mensen op hun executie. Volgens deskundigen is de daling deels het gevolg van het feit dat het aantal moorden is afgenomen. Ook financiële overwegingen en de discussie over justitiële fouten spelen een rol. Doodvonnissen zijn erg duur doordat de beklaagden vaak eindeloos in beroep gaan. Daarom wordt in plaats van de doodstraf steeds vaker levenslang zonder het recht op vervroegde vrijlating geëist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.