'Ik zou als jonge homo liever nu uit de kast komen dan in 1989'

Als Dolly Bellefleur durft Ruud Douma activistischer te zijn en is hij ad remmer. Maar langzaam maar zeker heeft hij zijn alter ego niet meer nodig.

Beeld Joost van den Broek

Roze Zaterdag of Canal Parade? 'Roze Zaterdag, elk jaar eind juni met een demonstratie-optocht door een andere stad in Nederland, is van oorsprong politieker en activistischer dan de Canal Parade. Dit jaar was hij voor het eerst in twintig jaar weer in Amsterdam. De Pride Walk, van Vondelpark naar de Dam, was de opening van EuroPride. Voorop liepen dragers met vlaggen van de 79 landen waar lhbt'ers (lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders, red.) onder druk staan of waar zelfs de doodstraf op homoseksualiteit staat. Heel indrukwekkend, om dat op die manier zichtbaar te maken.

'De eerste Canal Parade, in 1996, begon kleinschalig, en had nog een beetje het karakter van Roze Zaterdag. Het was een botentocht van grote en kleine organisaties die echt een statement maakten: hier zijn wij, gays. Nu vind ik De Canal Parade te groot geworden, en te commercieel. Ik denk dat de organisatie in een spagaat zit: ze hebben het evenement te groot laten worden, daardoor is het moeilijker om het financieel rond te breien en moeten ze sponsors aantrekken voor wie ze concessies moeten doen.

'Je zag die spagaat tussen boodschap en commercie ook aan het openingsconcert van EuroPride op de Dam, twee weken geleden. Het zal wel zijn om een zo groot mogelijk publiek aan te spreken, maar daar stonden vooral artiesten op het podium die je bij elk willekeurig ander festival ook ziet. AvroTros zond het uit en had alle gesprekjes met lhbt'ers eruit geknipt die nou juist context aan het concert hadden kunnen geven. Maar ik heb begrepen dat dit wordt hersteld: morgenavond zenden ze het concert nog een keer uit, mét interviews.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Dolly Bellefleur breng een protestlied ten gehore bij cafe Het Mandje, voorafgaand aan de demonstratie van homobelangenorganisatie COC tegen de Russische anti-homowet. Beeld anp

Homo zijn in 1989 of in 2016?

'Ik zou als jonge homo liever in 2016 uit de kast komen dan in 1989. Ook al staat de homo-emancipatie onder druk, ook al hebben we de aanslag in Orlando gehad, worden homo's en lesbo's in Nederland op straat mishandeld, krijgen mensen die tijdens de botenparade meevaren dreigbrieven: er is toch veel bereikt sinds de jaren tachtig. Toen was het huwelijk nog niet opengesteld voor homo's en lesbiënnes. Je zag nog amper gezinnen met twee vaders of twee moeders. En stel je de transgenders voor in 1989, of nu. Dat is een wereld van verschil. Los van de zichtbaarheid; je kunt nu op veel jongere leeftijd aan een transitie beginnen. Dat is een grote verworvenheid. Maar de belangrijkste reden dat ik voor 2016 kies, is dat ik bij 1989 als eerste moet denken aan aids. Aan alle vrienden die ik toen heb verloren omdat er nog geen goede medicatie was.'

Cuppie cuppie of koppie koppie?

'Dat is voor mij geen dilemma. Dolly, mijn alter ego, is vanaf het eerste moment een beauty with brains. Ze heeft één keer borsten gehad, maar dat voelde niet goed. Ik vond het vrouwonvriendelijk. Travestie is voor mij niet: hakken, een boa, een ordinaire verkleedpartij. Ik heb buiten het podium ook helemaal geen behoefte me als vrouw te kleden. Zoals een schilder kan kiezen voor verf, en een beeldhouwer voor marmer, zie ik travestie als een vorm waarin ik mijn ideeën als performer kan gieten. Ik kan er mijn boodschap in kwijt; Dolly neemt het altijd op voor de buitenbeentjes. En als vormgever kan ik mijn voorkeur tonen voor een sophisticated kledingstijl à la Jackie Kennedy en Audrey Hepburn. Dolly draagt ook geen jurken, maar robes. Een jurk koop je bij C&A.'

Ruud of Dolly (1)?

'O, jeetje. Je vraagt dit wel op een sleutelmoment in mijn leven. Ruud heeft Dolly heel lang nodig gehad. Sterker: misschien heb ik haar zelfs wel gecreëerd om Ruud een kontje te geven. Als man was ik minder ad rem dan als vrouw. Minder zelfverzekerd ook. In de loop der jaren zijn we steeds dichter naar elkaar toe gegroeid. Twee maanden geleden schreef ik op Facebook: scharniermomenten in je leven overkomen je, maar wat gebeurt er als je ze forceert?

'Ik moest bedenken wat ik tijdens EuroPride zou doen, vrienden hadden al gesuggereerd dat ik ook eens als man moest optreden. En ineens kwam deze titel in mij op: There was a boy, de jukebox van mijn jeugd. En heb ik mezelf voor de leeuwen geworpen: ik ga als mezelf het podium op, met liedjes die me hebben gevormd. Liederen van Brecht. Sorry dat ik besta van Annie M.G. Schmidt. De nozem en de non van Cornelis Vreeswijk, het lievelingslied van mijn vader. Die kon slecht tegen schijnheiligheid.'

Dolly Bellefleur. Beeld Joost van den Broek

Huizen of Hippolytushoef?

'Begin jaren negentig was Dolly een hit op de Noord-Hollandse kermis. In cafés waar het bier normaliter door de lucht vloog, kreeg ik het publiek stil. Ik ben nooit een straatvechter geweest, maar als ik weerstand voel, komt er een stofje bij mij vrij waardoor ik extra mijn best doe om mensen voor me te winnen. Ter ere van mijn tienjarig jubileum is er een Dolly lookalikewedstrijd georganiseerd bij de carnavalsvereniging in Hippolytushoef. Stonden al die boerenjongens in travestie.

'Dat zou in Huizen, mijn geboorteplaats, nooit zijn gebeurd. Ik heb er nooit opgetreden, ik ben ook nooit gevraagd. Misschien ook omdat ik als jonge Dolly niet zo aardig heb gesproken over Huizen: te veel invloed van de kerk. Te benauwend. Ik weet nog dat ik op zondag met mijn zusje naar het zwembad liep, en we de mensen vanachter de gordijnen zagen kijken. En toch verkies ik Huizen boven Hippolytushoef. Omdat ik zulke lieve ouders had, ze me fantastisch hebben opgevoed en me onvoorwaardelijk hebben gesteund.'

Bok of schaap?

'Ik ben met een groot verantwoordelijkheidsgevoel opgevoed. Met een groot gevoel voor rechtvaardigheid ook. Thuis hingen de muren vol met tegeltjes. 'Doe je plicht en laat de mensen maar kletsen.' En: 'In de rechtszaal van het geweten wordt doorlopend zitting gehouden.' Ik ben zelf als kind gepest omdat ik anders was. Niet christelijk, niet hetero, te vrouwelijk. Ze hebben daar een mooie term voor: betwixed and between. Daarom zal ik het altijd voor de buitenbeentjes opnemen.

'De bokken en de schapen, een lied van Jan Boerstoel, is al sinds mijn pubertijd mijn morele kompas. Ik vraag me al mijn leven lang af: wat zou ik doen als hier oorlog komt? Of, zoals in het lied: wat zou er gebeuren als hier een dictator komt, zal ik dan voldoende moed hebben om niet laf te zijn? Het is natuurlijk heel gemakkelijk om te zeggen: ik ben een bok. Ik sta op de barricade. Als Dolly spreek ik me uit tegen discriminatie, tegen racisme. Ik heb een protestlied gezongen toen Poetin in 2013 in Amsterdam op bezoek kwam nadat hij net zijn omstreden antihomowet in Rusland had ingevoerd. Maar ik ben ook schaap geweest. Tijdens mijn ontgroening op de studentenvereniging van de Hogere Hotelschool. De eerste dagen ging ik nog tekeer als ik, of iemand anders, werd afgezeken, maar de vierde dag was ik door slaapgebrek zo murw dat ik de beledigingen over me heen heb laten komen. Of blij was als ze even een ander slachtoffer kozen.

'Ik heb ook een keer een kwestie gehad met Facebook. Ik had een account als Dolly Bellefleur, maar kreeg een waarschuwing dat ik de naam moest veranderen, vanwege hun real name policy. Die waarschuwing heb ik genegeerd. Toen werd mijn account verwijderd en heb ik een spotprent gemaakt. War on Drags! En wat ik mezelf dan kwalijk neem, is dat ik eerst heel kwaad ben en op allerlei manieren de publiciteit zoek om aan te kaarten dat mannen met een vrouwelijk alter ego niet op Facebook mogen. En dat ik uiteindelijk toch een nieuw account heb aangemaakt als Ruud Douma, tussen haakjes Dolly Bellefleur. Een knieval. 90 procent bok.'

CV Ruud Douma (55)

1961 Geboren in Huizen
1982 Kunstgeschiedenis aan de UvA
1989 Eerste optreden als Dolly Bellefleur
1994 Theatershow Made in Dolland
1996 Theatershow Ik wil gelukkig zijn
2009 Van hem naar haar naar Hippolytushoef, jubileumexpositie OBA
2012 Brecht TingelTangel
2012 La Cage au Dol, Philharmonie Haarlem
2014 Ontvangt Andreaspenning van de stad Amsterdam voor inzet homo-emancipatie
2016 Theatershow There was a boy

Ruud Douma heeft een relatie met dichter-uitgever George Moormann.

Ruud of Dolly (2)?

'Ik ben een ster in procrastinatie. Het is ook mijn lievelingswoord. Uitstellen, uitstellen, uitstellen, de druk zo hoog opvoeren dat het er uiteindelijk toch uitbarst. Je voelt op je 55ste toch de tijd meer dringen. Ik moet ook steeds vaker aan mijn vader denken. Vlak voor hij overleed, vertelde hij me hoeveel spijt hij had dat hij bepaalde dingen niet had gedaan in zijn leven.

'Toen ik had besloten na 27 jaar Dolly ook als Ruud op het podium te gaan staan, heb ik mijn echte geboortekaartje op Instagram gezet: een tekeningetje van een baby in een blauw wiegje, met roze bloemen eromheen. Het voelde een beetje alsof ik als Ruud opnieuw werd geboren. Maar Ruud gaat het podium niet van Dolly overnemen. Dat gaat echt niet gebeuren. Het zal zoeken worden naar een nieuwe vorm. Ik heb net vier onemanshows als Ruud gehad, maar heb soms nog een beetje te veel de neiging voor de lach te gaan. Ik moet Dolly een beetje wegduwen. Maar Dolly is een bok hè. Dus dat is nog niet zo gemakkelijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden