bellen meteu-correspondent Marc Peeperkorn

‘Ik zie niet dat er wezenlijk iets zal veranderen als het gaat om immigratie’

Het Brusselse politieke seizoen is begonnen en de problemen stapelen zich meteen op. We bellen met Europa-correspondent Marc Peeperkorn over de EU-kopzorgen: de brand op Lesbos, de Brexit-saga en de onrust in Belarus.

Vluchtelingen ontvluchten woensdag het brandende kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos.Beeld AP

Je hebt haast, want je moet naar Berlijn voor een vergadering van de EU-ministers van Financiën. Bijzonder, want het is toch de eerste fysieke ontmoeting van deze ministers in zeven maanden?

‘Klopt, en vanwege de coronacrisis heeft dat heel wat voeten in de aarde. Normaal gesproken komen er zo’n driehonderd journalisten naar zo’n vergadering, voor de pandemie, nu waren er zestig plaatsen beschikbaar. Omdat Brussel code rood heeft voor de Duitse autoriteiten, moet iedereen een negatieve coronatest kunnen overhandigen om de bijeenkomst bij te wonen. Eind van de maand is er een extra EU-top over het buitenlandse beleid maar daar zal de pers vermoedelijk niet bij zijn. Een EU-top wordt gewoonlijk door zo’n 1.500 tot tweeduizend journalisten gevolgd, dat aantal is met 1,5-metermaatregel niet onder te brengen.’

Na de rustmaand augustus is nu iedereen weer terug in Brussel. En dan speelt vanwege de brand in kamp Moria meteen weer het immigratieprobleem op. Wat kan de EU nu doen op Lesbos?

Niet zo heel veel, de opvang van migranten is een nationale bevoegdheid. Wel kan er geld en hulp worden aangeboden. De Europese Commissie heeft Griekenland al jaren opgeroepen de migranten van het eiland over te brengen naar het vasteland waar ze beter kunnen worden opgevangen. Ook is er zo’n twee miljard euro aan EU-subsidies uitgetrokken voor de opvang van migranten in Griekenland. Maar Griekenland heeft grote moeite met bemoeienis vanuit Brussel. Ze zijn bang dat ze de migranten in Griekenland moeten houden als ze op het vasteland worden gehuisvest. En de andere lidstaten willen ze niet overnemen.

‘Immigratie en buitenlands beleid zijn in de EU nog altijd nationale bevoegdheden. Als een land op deze terreinen iets niets wil, dan houdt het op. Partijen in het Nederlandse parlement kunnen nu wel ach en wee roepen, naar aanleiding van het afbranden van het Moria-kamp, maar Nederland weigerde tot voor kort zelf ook deze migranten op te nemen. De Europese Commissie komt eind van deze maand met een nieuw Migratiepact, dat onder andere zal gaan over bescherming van de Europese buitengrenzen. Maar ik zie niet dat er wezenlijk iets zal veranderen als het gaat om immigratie. Er is wat dit onderwerp betreft veel verdeeldheid onder de lidstaten.’

EU-gezant Michel Barnier verlaat donderdag zijn hotel in Westminster voor een nieuwe ronde onderhandelingen.Beeld EPA

De nieuwe topvrouw van Europa, commissievoorzitter Ursula von der Leyen, komt volgende week met haar ‘State of the Union’. Kunnen we daarvan iets bijzonders verwachten?

‘Deze Brusselse ‘troonrede’ is haar politieke statement bij de aftrap van het nieuwe politieke jaar. Er zal uiteraard veel aandacht zijn voor de coronacrisis, onder andere voor de economische gevolgen. Ook zal aan de orde komen wat Europa geopolitiek kan doen. Deze Commissie wil een geo-politieke Commissie zijn, Europa als wereldspeler. Verder zal Von der Leyen de onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk over een handelsakkoord aanstippen. Als die niet goed aflopen, moet de EU voorbereid zijn op een no-deal. Ook de uitwerking van het ambitieuze Green Deal-plan, om Europa in 2050 klimaatneutraal te maken, zal een onderwerp zijn in haar beleidsvoornemens voor dit jaar.’ 

De afloop van de Brexit, het definitieve afscheid eind dit jaar van de Britten, baart iedereen kopzorgen. Zowel in Brussel als in Londen. Ben je optimistisch dat ze eruit komen?

Over hoe het Verenigd Koninkrijk uit de EU gaat, is vorig jaar een terugtrekkingsakte getekend. Dat is een internationaal verdrag. Sinds begin dit jaar wordt er onderhandeld over de toekomst: een nieuwe handelsrelatie met de Britten. Maar dat overleg zit vast. Nu zegt Londen bovendien dat ze de terugtrekkingsakte eventueel opzij willen schuiven. Dat is ongekend. Zoiets verwacht je van een land als Rusland. De EU betwijfelt nu of het Verenigd Koninkrijk nog wel te vertrouwen is.

‘Hoe dit alles gaat aflopen, weet echt niemand in Brussel. De EU zegt, met betrekking tot de onderhandelingen: schiet toch op. Maar Londen wil niet wat de EU wil en vice versa. Je hoort hier dat premier Johnson zich er persoonlijk mee moet gaan bemoeien om dit vlot te trekken. Dat heeft hij eerder gedaan en met succes. Als er geen akkoord is over de handelsrelatie, krijg je vanaf 1 januari tarieven en quota’s. Dan mogen Europese schepen niet meer in Britse wateren vissen. Het is een groot probleem dus en het ziet er redelijk somber uit.’

In Minsk wordt woensdag geprotesteerd tegen de arrestatie van oppositieleider Maria Kolesnikova.Beeld AP

De onrust in Belarus houdt ook Brussel bezig. Op woensdag bezochten Europese diplomaten een bedreigd oppositielid thuis om haar een hart onder de riem te steken. Wat kan Europa nog meer doen?

De EU heeft geen machtsmiddel zoals een eigen leger, dus ze kunnen niet veel doen als een crisis zoals in Belarus speelt. De enige mogelijkheden zijn politieke druk en sancties. Met sancties moet je echter oppassen want ze mogen de bevolking niet treffen. Sancties tegen figuren van het regime zijn wel mogelijk maar president Loekasjenko zal daarvan niet onder de indruk zijn.

‘Op dit punt zijn de lidstaten ook verdeeld. Cyprus wil bijvoorbeeld alleen akkoord gaan met sancties tegen Wit-Rusland als de EU ook sancties treft tegen Turkije, met wie het in conflict is. De lidstaten kunnen natuurlijk zelf maatregelen treffen om Minsk politiek onder druk te zetten. Maar of het zal helpen is nog maar de vraag. Rusland is na de annexatie van de Krim ook getroffen door Europese strafmaatregelen. Maar de Russen zijn niet vertrokken uit de Krim.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden